Sayt egasi köpinça "saytim sekin" degan şikoyatni eşitadi, lekin bu sekinlik qayerdan kelayotganini bilmaydi. Muammo serverdami, tarmoqdami yoki sahifaning özidami - buni aniqlaş uçun ölçaş kerak. Özbekistondagi auditoriya uçun işlaydigan saytlarda Tas-IX omili alohida ahamiyatga ega. Uşbu maqolada sayt tezligini Tas-IX nuqtai nazaridan qanday ölçaş, qaysi buyruqlardan foydalaniş va olingan raqamlarni qanday tuşuniş haqida batafsil gaplaşamiz.
Tas-IX nima va u tezlikka qanday ta'sir qiladi
Tas-IX - Özbekistondagi internet provayderlari va ma'lumot markazlari özaro trafik almaşadigan milliy tarmoq. Agar sayt joylaşgan server va foydalanuvçining provayderi ikkalasi ham Tas-IX'ga ulangan bölsa, ma'lumot mamlakat içida qisqa yöl bilan ötadi. Aks holda sörov xalqaro kanal orqali çet eldagi tarmoq tugunlaridan aylanib qaytişi mumkin. Bu farq ayniqsa javob vaqtida, ya'ni ping va birinçi baytgaça ketgan vaqtda yaqqol körinadi.
Şuni yodda tutiş kerakki, Tas-IX faqat tarmoq yölini qisqartiradi. Agar sahifangiz 8 megabaytli rasmlar va önlab skriptlar yuklasa yoki server PHP kodni sekin bajarsa, eng yaxşi tarmoq ham vaziyatni töliq tuzata olmaydi. Şuning uçun ölçaşni bosqiçma-bosqiç olib boriş kerak: avval tarmoq, keyin server javobi, oxirida sahifaning özi.
1-bosqiç: tarmoq yölini tekşiriş
Birinçi navbatda foydalanuvçi va server örtasidagi yöl qanday ekanini köring. Buning uçun ping va traceroute yoki undan ham qulayroq mtr vositasidan foydalaniladi. mtr har bir oraliq tugun böyiça yöqotiş va keçikişni körsatadi, bu esa muammo aynan qaysi böğinda paydo bölayotganini aniqlaşga yordam beradi.
# Linux / macOS
mtr -rwc 50 example.uz
traceroute example.uz
# Windows
tracert example.uz
ping -n 20 example.uz
Natijalarni öqişda bir neçta narsaga e'tibor bering. Mahalliy server bilan Tas-IX orqali ulanişda ping odatda bir neça millisekunddan önlab millisekundgaça böladi. Agar Toşkentdan Toşkentdagi serverga ping yuzlab millisekund bölsa va traceroute'da yöl çet eldagi tugunlardan ötayotgani körinsa, demak trafik Tas-IX orqali emas, xalqaro kanal orqali ketyapti. Oraliq tugunlardagi kiçik yöqotiş köpinça muhim emas, çunki ba'zi routerlar pinğga past ustuvorlik bilan javob beradi. Muhimi - oxirgi tugundagi, ya'ni serverning özidagi yöqotiş va keçikiş.
2-bosqiç: server javobini bölaklab ölçaş
Tarmoq yaxşi bölsa ham sayt sekin bölişi mumkin. Buni curl yordamida aniqlaş qulay, çunki u sörov vaqtini bosqiçlarga bölib beradi: DNS qidiruv, TCP ulaniş, TLS kelişuv va birinçi baytni oliş. Avval formatni faylga yozib, keyin uni işlatamiz:
cat > curl-format.txt <<'EOF'
DNS: %{time_namelookup}s
Ulanish: %{time_connect}s
TLS: %{time_appconnect}s
TTFB: %{time_starttransfer}s
Jami: %{time_total}s
EOF
curl -o /dev/null -s -w "@curl-format.txt" https://example.uz/
Har bir qator nimani anglatişini tuşuniş muhim. DNS vaqti katta bölsa, domeningizning nom serverlari sekin javob beryapti yoki foydalanuvçining DNS resolveri uzoqda. Ulaniş vaqti tarmoq keçikişini körsatadi va ping bilan taxminan mos kelişi kerak. TLS vaqti SSL kelişuvi uçun ketgan vaqt. TTFB esa server sahifani tayyorlab, birinçi baytni yuborguniça ötgan vaqt. Agar ulaniş tez-u, TTFB bilan ulaniş orasidagi farq katta bölsa, muammo tarmoqda emas, balki serverdagi kod, ma'lumotlar bazasi yoki keşning yöqligida.
Bitta ölçov tasodifiy bölişi mumkin, şuning uçun sörovni bir neça marta takrorlang:
for i in $(seq 1 10); do
curl -o /dev/null -s -w "%{time_starttransfer}\n" https://example.uz/
done
3-bosqiç: sahifaning töliq yuklanişi
Server tez javob bersa ham, foydalanuvçi sahifani körişi uçun brauzer rasmlar, şriftlar, CSS va JavaScript fayllarni yuklaşi kerak. Buni brauzerning işlab çiquvçi vositalaridagi Network bölimida köriş mumkin. Sahifani keş öçirilgan holda qayta yuklang va qaysi fayllar eng köp vaqt olayotganini köring. Köpinça eng katta muammo taşqi resurslar böladi: çet eldagi serverdan yuklanadigan şrift, video pleyer yoki çat vidjeti. Sizning saytingiz Tas-IX'da bölsa ham, bu taşqi fayllar xalqaro kanal orqali keladi va sahifani sekinlaştiradi.
Amaliy misol: Toşkentdagi onlayn dökon
Toşkentdagi maişiy texnika dökoni egasi xaridorlardan sayt keçqurun sekin oçilayotgani haqida şikoyat oldi. Avval mtr bilan tekşirildi: server mahalliy, ping 5-10 millisekund atrofida, yöqotiş yöq. Demak, tarmoq aybdor emas. Keyin curl bilan boş sahifa ölçandi: ulaniş tez edi, lekin TTFB bir neça soniyagaça yetardi. Tahlil şuni körsatdiki, boş sahifadagi "eng köp sotilganlar" bloki har safar ma'lumotlar bazasiga oğir sörov yuborardi. Sahifa keşi yoqilib, sörovga indeks qöşilgaç, TTFB sezilarli darajada qisqardi. Şundan söng Network bölimida çet eldan yuklanayotgan ikkita şrift aniqlandi va ular saytning öziga köçirildi.
Bu misol muhim xulosani körsatadi: ölçaşsiz muammoni notöğri joyda qidiriş oson. Dökon egasi dastlab hostingni almaştirmoqçi edi, holbuki sabab kodda edi.
Töğri ölçaş uçun maslahatlar
- Ölçovni VPN öçirilgan holda ötkazing, aks holda trafik çet el orqali yönaltiriladi va natija buziladi.
- Kamida ikki xil provayderdan, masalan uy internetidan va mobil internetdan tekşiring.
- Kunduzi va keçqurun, tarmoq eng köp yuklangan paytda alohida ölçang.
- Natijalarni yozib boring: özgartirişdan oldingi va keyingi raqamlarni soliştiriş eng işonçli dalil.
- Boş sahifa bilan birga eng oğir sahifalarni ham, masalan katalog yoki qidiruv natijalarini sinang.
Natija yomon çiqsa nima qiliş kerak
Agar mtr trafik çet el orqali ketayotganini körsatsa, natijalarni saqlab, hosting provayderingizga yuboring. Ba'zan muammo foydalanuvçining provayderida böladi va uni faqat öşa provayder hal qila oladi, lekin aniq traceroute natijasi muammoni tez topişga yordam beradi. Agar TTFB katta bölsa, keşni yoqing, ortiqça plaginlarni öçiring va sekin sörovlarni tahlil qiling. sayt.uz hostingida serverlar Özbekistonda va Tas-IX tarmoğiga ulangan, şuning uçun tarmoq qismida odatda muammo bölmaydi; savollar tuğilsa, ölçov natijalarini sayt.uz texnik yordamiga tiket orqali yuborişingiz mumkin.