🚀
blog.cat.ssl

TLS 1.3 — yangi standart, TLS 1.2 dan farqi va 0-RTT texnologiyasi

02.09.2026
← Barça maqolalar

TLS 1.3 — bu HTTPS protokolining eng yangi versiyasi bölib, 2018 yilda IETF tomonidan qabul qilindi va şundan beri Internet xavfsizligi va tezligi sohasida inqilob qildi. Bu yangi versiyada eski va xavfli kriptografik algoritmlar olib taşlangan, handşake jarayoni 2 marta tezlaştirilgan va 0-RTT deb ataladigan inqilobiy texnologiya qöşilgan. Uşbu maqolada TLS 1.3 ning barça asosiy xususiyatlarini, TLS 1.2 dan farqini va sayt egasi uçun nima foyda berişini körib çiqamiz.

TLS 1.3 ning asosiy farqlari

Eng katta özgariş — eski va xavfli algoritmlarning butkul olib taşlanişi. RC4, 3DES, MD5, SHA-1, RSA key exçange — barça bu eski algoritmlar TLS 1.3 da yöq. Faqat zamonaviy va xavfsiz algoritmlar qoldirilgan: AES-GCM, ÇaÇa20-Poly1305, ECDHE, EdDSA. Bu cipher suite röyxatini juda qisqartirdi — TLS 1.2 da yuzlab kombinatsiyalar bor edi, TLS 1.3 da esa atigi 5 ta. Bu sozlaş jarayonini soddalaştirdi va xatolar ehtimolini kamaytirdi.

Handşake tezligi — 1-RTT

TLS 1.2 da yangi ulaniş örnatiş uçun 2 ta töliq round-trip kerak edi (client va server örtasida 2 marta xabar almaşiş). TLS 1.3 da bu 1 ta round-trip ga qisqartirildi. Bu degani — agar siz va server örtasidagi ping 100 ms bölsa, TLS 1.2 da handşake 200 ms bölardi, TLS 1.3 da esa 100 ms. Bu sezilarli tezlik ösişini beradi, ayniqsa mobil tarmoqlarda va xalqaro taşrifçilar uçun.

0-RTT texnologiyasi

0-RTT (Zero Round Trip Time) — TLS 1.3 ning eng innovatsion xususiyati. Agar siz oldin şu serverga ulanib bölgan bölsangiz, qayta ulaniş vaqtida darhol birinçi paket bilan birga ma'lumotlarni yuborişingiz mumkin, heç qanday handşake kutmasdan. Bu HTTP sörovni TLS handşake bilan bir vaqtda yuboriş imkonini beradi va vaqtni yana 100-300 ms tejaydi. Lekin 0-RTT ning xavfsizlik böyiça ma'lum çeklovlari bor — replay hujum xavfi sababli faqat idempotent sörovlarda (GET) işlatilişi tavsiya etiladi.

Perfect Forward Secrecy majburiyligi

TLS 1.3 da Perfect Forward Secrecy (PFS) majburiy qilingan. Bu degani — har bir ulaniş uçun yangi vaqtinçalik kalit yaratiladi va u ulaniş tugagaç yöq qilinadi. Agar tajovuzkor server xususiy kalitini olganda ham, oldingi ulanişlarni şifrini oçiş mumkin bölmaydi. TLS 1.2 da PFS ixtiyoriy edi va köp server uni yoqmagan edi, TLS 1.3 da esa undan boşqa imkoniyat yöq.

Brauzer va server qöllab-quvvatlaşi

Hozirgi vaqtda barça zamonaviy brauzerlar (Chrome 70+, Firefox 63+, Safari 12.1+, Edge 79+) TLS 1.3 ni töliq qöllab-quvvatlaydi. Server tomonida Nginx 1.13+, Apaçe 2.4.37+, OpenSSL 1.1.1+ kerak. Nginx da ssl_protocols TLSv1.2 TLSv1.3 qatorini qöşiş kifoya, Apaçe da SSLProtocol -all +TLSv1.2 +TLSv1.3. Mavjud sertifikat özgarmaydi — bir xil sertifikat TLS 1.2 va TLS 1.3 da işlaydi.

Sayt.uz amaliyot

Sayt.uz mijozlarining 88% TLS 1.3 yoqilgan saytlardan foydalanadi. Bizning serverlarimiz TLS 1.3 ni default ravişda qöllab-quvvatlaydi va 0-RTT yoqilgan. Mustaqil VPS larda TLS 1.3 sozlaş xizmati 35 000 söm. Mijozlarimizning saytlarida örtaça SSL handşake vaqti 95 ms, sanoat örtaçasi esa 240 ms. TLS 1.3 ga ötiş konversiyani örtaça 4,7% oşiradi (sayt tezligi sababli).

Öxşaş maqolalar

📧 mail.domen.uz uçun SSL: Outlook sertifikat ogohlantirişini qanday yöqotiş ⏳ Let's Encrypt limitlari: "too many certificates" xatosi va uni hal qiliş 📜 Certificate Transparency: SSL sertifikatlarning oçiq jurnali qanday işlaydi 🏢 Içki (intranet) saytlar uçun SSL: ofis tizimlarini qanday himoyalaş
🌐 Til
🇺🇿 O⁠'zbek 🇺🇿 Özbek (yangi) ✓ 🇺🇿 Ўзбек 🇷🇺 Русский 🇬🇧 English