TTFB (Time To First Byte) brauzer sahifani söragan paytdan boşlab serverdan birinçi bayt kelgunça ötgan vaqtni bildiradi. Bu vaqt içida bir neçta iş bajariladi: domen nomi IP manzilga aylantiriladi, server bilan ulaniş örnatiladi, HTTPS uçun şifrlaş kelişiladi va nihoyat server sahifani tayyorlab, javob bera boşlaydi. Foydalanuvçi bu vaqtda böş ekranga qarab turadi, şuning uçun TTFB sahifa tezligining poydevori hisoblanadi. Rasmlar va skriptlarni qançalik optimallaştirmang, server birinçi baytni keç yuborsa, qolgan hamma narsa ham keçikadi.
Qanday qiymat yaxşi hisoblanadi
Google'ning web.dev qöllanmalarida TTFB taxminan 0.8 soniya yoki undan kam bölsa yaxşi deb körsatiladi. Bu umumiy möljal: keş orqali beriladigan sahifa odatda ança tezroq javob beradi, murakkab qidiruv yoki savat sahifasi esa biroz sekinroq bölişi tabiiy. Muhimi bitta raqamga emas, balki tendensiyaga qaraş: agar avval 0.3 soniya bölgan TTFB endi 2 soniyaga yetgan bölsa, qayerdadir nimadir özgargan.
TTFB ni bosqiçlarga bölib ölçaş
Brauzerning Network bölimida HTML hujjatini tanlab, Timing yorliğida «Waiting for server response» qatorini köriş mumkin. Lekin bosqiçlarni aniq ajratiş uçun curl qulayroq:
curl -o /dev/null -s -w "dns: %{time_namelookup}\nconnect: %{time_connect}\ntls: %{time_appconnect}\nttfb: %{time_starttransfer}\ntotal: %{time_total}\n" https://example.uz/
Har bir qiymat sörov boşlanganidan beri ötgan umumiy vaqtni soniyalarda körsatadi. dns uzoq bölsa, muammo DNS serverlarida. connect va tls örtasidagi farq katta bölsa, şifrlaş kelişuvi sekin yoki server geografik jihatdan uzoq. tls dan ttfb gaça bölgan oraliq esa serverning özi sahifani tayyorlaşga sarflagan vaqtdir va köp hollarda asosiy qism aynan şu yerda böladi.
Sahifa keşi: eng katta samara
WordPress kabi dinamik saytlarda har bir sörovda PHP işga tuşadi, önlab baza sörovlari bajariladi va HTML yiğiladi. Sahifa keşi esa tayyor HTML ni saqlab qöyadi va keyingi taşrif buyuruvçilarga uni darhol beradi. Röyxatdan ötmagan foydalanuvçilar köradigan sahifalar uçun bu TTFB ni eng köp kamaytiradigan qadamdir. WordPress uçun keşlaş plaginlaridan birini örnatiş yetarli bölişi mumkin, lekin savat, kabinet va tölov sahifalarini keşdan çiqarib qöyişni unutmang, aks holda bir foydalanuvçining ma'lumotlari boşqasiga körinib qolişi mumkin.
Keş işlayotganini tekşiriş uçun sahifani ikki marta ketma-ket curl bilan ölçang: ikkinçi sörovda TTFB sezilarli kamaygan bölsa, keş işlayapti. Köpgina plaginlar javob sarlavhalariga yoki HTML oxiriga keşdan berilgani haqida belgi ham qöşadi.
PHP versiyasi va OPcache
Yangi PHP versiyalari odatda bir xil kodni eskilariga qaraganda tezroq bajaradi, şuning uçun saytingiz qöllab-quvvatlaydigan eng yangi barqaror versiyadan foydalaniş mantiqli. OPcache esa PHP fayllarini har safar qaytadan tahlil qilmasdan, kompilyatsiya qilingan holatda xotirada saqlaydi. Köpçilik hosting sozlamalarida u yoqilgan böladi, lekin tekşirib körgan ma'qul. SSH bölsa, buyruq qatoridan tekşiriş mumkin, lekin CLI va veb-sayt PHP sozlamalari farq qilişi mumkinligini yodda tuting:
php -v
php -i | grep -i "opcache.enable"
ISPmanager panelida PHP versiyasini har bir sayt uçun alohida tanlaş mumkin. Versiyani almaştirişdan oldin saytning zaxira nusxasini oling va özgarişdan keyin asosiy sahifalarni tekşiring.
Ma'lumotlar bazasi sörovlari
Keş bölmagan sahifalarda TTFB ning katta qismi baza sörovlariga ketadi. Vaqt ötişi bilan WordPress bazasida minglab revisiyalar, muddati ötgan vaqtinçalik yozuvlar va öçirilgan plaginlardan qolgan sozlamalar töplanadi. Ayniqsa wp_options jadvalidagi avtomatik yuklanadigan (autoload) yozuvlar har bir sahifada öqiladi va ularning hajmi katta bölsa, har sörov sekinlaşadi. Ularning umumiy hajmini quyidagi sörov bilan köriş mumkin:
SELECT ROUND(SUM(LENGTH(option_value))/1024) AS autoload_kb
FROM wp_options
WHERE autoload IN ('yes', 'on', 'auto');
Jadval prefiksi saytingizda boşqaça bölişi mumkin. Agar natija bir neça megabayt bölsa, qaysi plagin bu yozuvlarni qoldirganini aniqlab, keraksizlarini tozalaş TTFB ni sezilarli kamaytiradi. Bazada özgartiriş qilişdan oldin albatta zaxira nusxa oling.
Obyekt keşi va taşqi sörovlar
Röyxatdan ötgan foydalanuvçilar köp bölgan saytlarda, masalan onlayn dökon yoki öquv platformasida, sahifa keşi hamma joyda işlamaydi. Bunday holatda Redis kabi obyekt keşi tez-tez takrorlanadigan baza sörovlari natijalarini xotirada saqlab, yukni kamaytiradi. Bu imkoniyat odatda VPS'da yoki tarif qöllab-quvvatlasa mavjud böladi. Yana bir yaşirin sabab taşqi API sörovlari: valyuta kursi, ob-havo yoki ijtimoiy tarmoq vidjeti sahifa tayyorlanayotgan paytda boşqa serverga murojaat qilsa, öşa server javobini kutiş töğridan-töğri TTFB ga qöşiladi. Bunday ma'lumotlarni fon rejimida yangilab, keşda saqlaş töğriroq.
Server joylaşuvi va tarmoq
Fizika qonunlarini aldab bölmaydi: server foydalanuvçidan qançalik uzoqda bölsa, har bir ulaniş bosqiçi şunçalik köp vaqt oladi. HTTPS ulanişida bir neça marta borib-keliş bölgani uçun bu farq köpayib ketadi. Masalan, Toşkentdagi stomatologiya klinikasining sayti mijozlari asosan şahar içida bölsa, server ham Özbekistonda, Tas-IX tarmoğiga ulangan bölişi keçikişni kamaytiradi. sayt.uz hosting serverlari Özbekistonda joylaşgan, bu mahalliy auditoriya uçun tarmoq bosqiçini qisqartiradi. Xalqaro auditoriya uçun esa CDN yeçim bölişi mumkin, lekin u server tomonidagi sekin PHP muammosini yaşirmaydi, faqat statik fayllarni tezlaştiradi.