💾
Hosting

VPS'da swap: kerakmi, qança va qanday sozlanadi

17.11.2026
← Barça maqolalar

Kiçik VPS'larda eng köp uçraydigan muammolardan biri operativ xotiraning tösatdan tugaşi. Kun davomida sayt bemalol işlaydi, lekin trafik oşgan paytda yoki oğir zaxira nusxa olinayotganda xotira yetmay qoladi. Şunda Linux yadrosi tizimni saqlab qoliş uçun eng köp xotira egallagan jarayonni majburan töxtatadi. Köpinça bu MySQL böladi va sayt "bazaga ulanib bölmadi" degan xato bilan oçilmay qoladi. Swap şunday holatlar uçun zaxira xotira vazifasini bajaradi.

Swap nima va u qanday işlaydi

Swap diskdagi maxsus maydon bölib, yadro operativ xotirada uzoq vaqt işlatilmagan sahifalarni vaqtinça şu yerga köçiradi. Böşagan xotira faol jarayonlarga beriladi. Kerak bölganda köçirilgan ma'lumot yana xotiraga qaytariladi. Disk operativ xotiradan ança sekin bölgani uçun swap xotiraning töliq örnini bosa olmaydi, lekin u keskin yuklama paytida tizimni yiqilişdan saqlab qoladi.

Swap ikki körinişda böladi: alohida disk bölimi yoki oddiy fayl. VPS'larda deyarli har doim swap fayli işlatiladi, çunki uni disk bölimlarini özgartirmasdan yaratiş, kattalaştiriş yoki öçiriş oson. Köpgina VPS obrazlari standart holatda swap'siz keladi, şuning uçun uni özingiz yoqişingiz kerak böladi.

Serverda swap bor-yöqligini tekşiriş

Avval hozirgi holatni köring. Quyidagi buyruqlar faol swap maydonlarini va xotira hamda swap qançalik band ekanini körsatadi:

sudo swapon --show
free -h

Agar birinçi buyruq heç narsa çiqarmasa va free natijasida Swap qatorida nol körinsa, serverda swap yöq. Yaqinda xotira yetmay jarayonlar töxtatilganini tekşiriş uçun yadro loglarini köring:

sudo journalctl -k | grep -iE "out of memory|oom-kill"

Natijada Out of memory: Killed process kabi qatorlar bölsa, server allaqaçon xotira tanqisligiga uçragan va qaysi jarayon töxtatilgani şu yerda yozilgan böladi.

Swap qaçon kerak va qaçon yeçim emas

Swap 1-4 GB operativ xotirali kiçik va örta VPS'lar uçun deyarli har doim foydali. U qisqa muddatli yuklama çöqqilarini yumşatadi, kam işlatiladigan jarayonlarni xotiradan çiqarib, faol xizmatlarga joy böşatadi va eng muhimi, xotira tugaganda bazaning tösatdan öçişining oldini oladi. Şu bilan birga, swap muammoni yaşirmasligi kerak. Agar server doimiy ravişda swap'dan faol foydalanayotgan bölsa, ya'ni ma'lumotlar uzluksiz diskka çiqib-kirib tursa, tizim sezilarli sekinlaşadi. Bu holat serverga köproq xotira kerakligini yoki ilova sozlamalarini, masalan PHP-FPM jarayonlari sonini kamaytiriş kerakligini bildiradi.

Misol uçun, Namangandagi öquv markazining sayti 2 GB xotirali VPS'da işlaydi: Nginx, PHP-FPM va MySQL birga. Har çorakda imtihon natijalari e'lon qilinganda yuzlab talaba bir vaqtda kiradi va MySQL OOM mexanizmi tomonidan töxtatilardi. Administrator 2 GB swap fayli qöşdi va PHP-FPM'dagi maksimal jarayonlar sonini serverga moslab kamaytirdi. Keyingi e'londa sayt biroz sekinroq işladi, lekin baza öçmadi. Şundan keyin markaz rahbariyati trafik köpaygani uçun xotirani oşirişni ham rejalaştirdi.

Swap hajmini qanday tanlaş

Barça serverlar uçun yagona töğri raqam yöq, lekin amaliy möljal sifatida quyidagi yondaşuvdan foydalaniş mumkin. Ubuntu hujjatlarida ham şunga yaqin tavsiya bor: kiçik xotirada swap xotira hajmiga teng yoki undan biroz katta, katta xotirada esa nisbatan kiçikroq böladi.

Operativ xotiraSwap uçun möljal
1 GB1-2 GB
2 GB2 GB
4 GB2-4 GB
8 GB va undan köp2-4 GB, ehtiyojga qarab

Diskdagi böş joyni ham hisobga oling: kiçik diskli VPS'da 4 GB swap sayt fayllari va zaxira nusxalar uçun joyni toraytirib qöyişi mumkin. Swap hajmini keyinçalik özgartiriş oson, şuning uçun örtaça qiymatdan boşlab, kuzatuv natijasiga qarab moslaş mumkin.

Swap faylini yaratiş va yoqiş

Quyidagi buyruqlar 2 GB hajmli swap faylini yaratadi, unga faqat root öqiy oladigan ruxsat beradi, swap sifatida belgilaydi va darhol yoqadi:

sudo fallocate -l 2G /swapfile
sudo chmod 600 /swapfile
sudo mkswap /swapfile
sudo swapon /swapfile
sudo swapon --show

Ba'zi fayl tizimlarida fallocate bilan yaratilgan fayl swap uçun mos kelmaydi va swapon xato beradi. Bunday holatda faylni dd bilan yarating, bu biroz sekinroq, lekin işonçli:

sudo dd if=/dev/zero of=/swapfile bs=1M count=2048 status=progress

Swap server qayta yuklangandan keyin ham işlaşi uçun uni /etc/fstab fayliga qöşing. Faylni tahrirlaşdan oldin nusxasini oling, çunki undagi xato serverning yuklanişiga ta'sir qilişi mumkin:

sudo cp /etc/fstab /etc/fstab.bak
echo '/swapfile none swap sw 0 0' | sudo tee -a /etc/fstab

Swappiness: yadro swap'ga qançalik tez murojaat qiladi

Yadro xotirani qaçon swap'ga çiqarişni vm.swappiness parametri orqali hal qiladi. Qiymat 0 dan 100 gaça (yangi yadrolarda 200 gaça) bölişi mumkin va köp distributivlarda standart qiymat 60. Veb-server uçun odatda pastroq qiymat, masalan 10, tavsiya qilinadi: şunda yadro faol ma'lumotlarni xotirada iloji boriça uzoqroq uşlaydi va swap asosan zaxira sifatida qoladi.

cat /proc/sys/vm/swappiness
sudo sysctl vm.swappiness=10
echo 'vm.swappiness=10' | sudo tee /etc/sysctl.d/99-swappiness.conf

Ikkinçi buyruq qiymatni darhol özgartiradi, uçinçisi esa uni qayta yuklaşdan keyin ham saqlaydi.

Swap'ni kuzatib boriş

Swap yoqilgandan keyin uni bir neça kun kuzating. Bir oz swap band bölişi normal holat: yadro kam işlatiladigan sahifalarni u yerga çiqarib qöygan böladi. Muhimi swap'ga doimiy kiriş-çiqiş bölmasligi. Buni vmstat buyruğidagi si va so ustunlari körsatadi:

vmstat 5 5

Agar bu ustunlarda doimiy ravişda noldan katta qiymatlar körinsa, server xotira tanqisligida işlayapti. Bunday holatda ilova sozlamalarini optimallaştiring yoki VPS tarifini kattaroq xotiraga özgartiring. sayt.uz'da VPS böyiça savollarni kabinet orqali yoki texnik yordam tiketi bilan berişingiz mumkin.

Öxşaş maqolalar

🛡️ OJS jurnal saytini botlardan himoyalaş: qidiruv, yuklama va loglar 🛠️ Texnik yordamga töğri murojaat: muammo tez hal bölişi uçun nima yoziş kerak 🧭 Vektor bazani öz serveringizda işlatiş: Qdrant va pgvector 🧭 Portainer: Docker konteynerlarini brauzer orqali boşqariş
🌐 Til
🇺🇿 O⁠'zbek 🇺🇿 Özbek (yangi) ✓ 🇺🇿 Ўзбек 🇷🇺 Русский 🇬🇧 English