💾
Хостинг

VPS'да swap: керакми, қанча ва қандай созланади

17.11.2026
← Барча мақолалар

Кичик VPS'ларда энг кўп учрайдиган муаммолардан бири оператив хотиранинг тўсатдан тугаши. Кун давомида сайт бемалол ишлайди, лекин трафик ошган пайтда ёки оғир захира нусха олинаётганда хотира етмай қолади. Шунда Linux ядроси тизимни сақлаб қолиш учун энг кўп хотира эгаллаган жараённи мажбуран тўхтатади. Кўпинча бу MySQL бўлади ва сайт "базага уланиб бўлмади" деган хато билан очилмай қолади. Swap шундай ҳолатлар учун захира хотира вазифасини бажаради.

Swap нима ва у қандай ишлайди

Swap дискдаги махсус майдон бўлиб, ядро оператив хотирада узоқ вақт ишлатилмаган саҳифаларни вақтинча шу ерга кўчиради. Бўшаган хотира фаол жараёнларга берилади. Керак бўлганда кўчирилган маълумот яна хотирага қайтарилади. Диск оператив хотирадан анча секин бўлгани учун swap хотиранинг тўлиқ ўрнини боса олмайди, лекин у кескин юклама пайтида тизимни йиқилишдан сақлаб қолади.

Swap икки кўринишда бўлади: алоҳида диск бўлими ёки оддий файл. VPS'ларда деярли ҳар доим swap файли ишлатилади, чунки уни диск бўлимларини ўзгартирмасдан яратиш, катталаштириш ёки ўчириш осон. Кўпгина VPS образлари стандарт ҳолатда swap'сиз келади, шунинг учун уни ўзингиз ёқишингиз керак бўлади.

Серверда swap бор-йўқлигини текшириш

Аввал ҳозирги ҳолатни кўринг. Қуйидаги буйруқлар фаол swap майдонларини ва хотира ҳамда swap қанчалик банд эканини кўрсатади:

sudo swapon --show
free -h

Агар биринчи буйруқ ҳеч нарса чиқармаса ва free натижасида Swap қаторида нол кўринса, серверда swap йўқ. Яқинда хотира етмай жараёнлар тўхтатилганини текшириш учун ядро логларини кўринг:

sudo journalctl -k | grep -iE "out of memory|oom-kill"

Натижада Out of memory: Killed process каби қаторлар бўлса, сервер аллақачон хотира танқислигига учраган ва қайси жараён тўхтатилгани шу ерда ёзилган бўлади.

Swap қачон керак ва қачон ечим эмас

Swap 1-4 GB оператив хотирали кичик ва ўрта VPS'лар учун деярли ҳар доим фойдали. У қисқа муддатли юклама чўққиларини юмшатади, кам ишлатиладиган жараёнларни хотирадан чиқариб, фаол хизматларга жой бўшатади ва энг муҳими, хотира тугаганда базанинг тўсатдан ўчишининг олдини олади. Шу билан бирга, swap муаммони яширмаслиги керак. Агар сервер доимий равишда swap'дан фаол фойдаланаётган бўлса, яъни маълумотлар узлуксиз дискка чиқиб-кириб турса, тизим сезиларли секинлашади. Бу ҳолат серверга кўпроқ хотира кераклигини ёки илова созламаларини, масалан PHP-FPM жараёнлари сонини камайтириш кераклигини билдиради.

Мисол учун, Намангандаги ўқув марказининг сайти 2 GB хотирали VPS'да ишлайди: Nginx, PHP-FPM ва MySQL бирга. Ҳар чоракда имтиҳон натижалари эълон қилинганда юзлаб талаба бир вақтда киради ва MySQL OOM механизми томонидан тўхтатиларди. Администратор 2 GB swap файли қўшди ва PHP-FPM'даги максимал жараёнлар сонини серверга мослаб камайтирди. Кейинги эълонда сайт бироз секинроқ ишлади, лекин база ўчмади. Шундан кейин марказ раҳбарияти трафик кўпайгани учун хотирани оширишни ҳам режалаштирди.

Swap ҳажмини қандай танлаш

Барча серверлар учун ягона тўғри рақам йўқ, лекин амалий мўлжал сифатида қуйидаги ёндашувдан фойдаланиш мумкин. Ubuntu ҳужжатларида ҳам шунга яқин тавсия бор: кичик хотирада swap хотира ҳажмига тенг ёки ундан бироз катта, катта хотирада эса нисбатан кичикроқ бўлади.

Оператив хотираSwap учун мўлжал
1 GB1-2 GB
2 GB2 GB
4 GB2-4 GB
8 GB ва ундан кўп2-4 GB, эҳтиёжга қараб

Дискдаги бўш жойни ҳам ҳисобга олинг: кичик дискли VPS'да 4 GB swap сайт файллари ва захира нусхалар учун жойни торайтириб қўйиши мумкин. Swap ҳажмини кейинчалик ўзгартириш осон, шунинг учун ўртача қийматдан бошлаб, кузатув натижасига қараб мослаш мумкин.

Swap файлини яратиш ва ёқиш

Қуйидаги буйруқлар 2 GB ҳажмли swap файлини яратади, унга фақат root ўқий оладиган рухсат беради, swap сифатида белгилайди ва дарҳол ёқади:

sudo fallocate -l 2G /swapfile
sudo chmod 600 /swapfile
sudo mkswap /swapfile
sudo swapon /swapfile
sudo swapon --show

Баъзи файл тизимларида fallocate билан яратилган файл swap учун мос келмайди ва swapon хато беради. Бундай ҳолатда файлни dd билан яратинг, бу бироз секинроқ, лекин ишончли:

sudo dd if=/dev/zero of=/swapfile bs=1M count=2048 status=progress

Swap сервер қайта юклангандан кейин ҳам ишлаши учун уни /etc/fstab файлига қўшинг. Файлни таҳрирлашдан олдин нусхасини олинг, чунки ундаги хато сервернинг юкланишига таъсир қилиши мумкин:

sudo cp /etc/fstab /etc/fstab.bak
echo '/swapfile none swap sw 0 0' | sudo tee -a /etc/fstab

Swappiness: ядро swap'га қанчалик тез мурожаат қилади

Ядро хотирани қачон swap'га чиқаришни vm.swappiness параметри орқали ҳал қилади. Қиймат 0 дан 100 гача (янги ядроларда 200 гача) бўлиши мумкин ва кўп дистрибутивларда стандарт қиймат 60. Веб-сервер учун одатда пастроқ қиймат, масалан 10, тавсия қилинади: шунда ядро фаол маълумотларни хотирада иложи борича узоқроқ ушлайди ва swap асосан захира сифатида қолади.

cat /proc/sys/vm/swappiness
sudo sysctl vm.swappiness=10
echo 'vm.swappiness=10' | sudo tee /etc/sysctl.d/99-swappiness.conf

Иккинчи буйруқ қийматни дарҳол ўзгартиради, учинчиси эса уни қайта юклашдан кейин ҳам сақлайди.

Swap'ни кузатиб бориш

Swap ёқилгандан кейин уни бир неча кун кузатинг. Бир оз swap банд бўлиши нормал ҳолат: ядро кам ишлатиладиган саҳифаларни у ерга чиқариб қўйган бўлади. Муҳими swap'га доимий кириш-чиқиш бўлмаслиги. Буни vmstat буйруғидаги si ва so устунлари кўрсатади:

vmstat 5 5

Агар бу устунларда доимий равишда нолдан катта қийматлар кўринса, сервер хотира танқислигида ишлаяпти. Бундай ҳолатда илова созламаларини оптималлаштиринг ёки VPS тарифини каттароқ хотирага ўзгартиринг. sayt.uz'да VPS бўйича саволларни кабинет орқали ёки техник ёрдам тикети билан беришингиз мумкин.

Ўхшаш мақолалар

🗂️ ISPmanager файл менежери билан ишлаш: юклаш, архив, таҳрир ва рухсатлар ⏱️ 504 Gateway Timeout: хато сабаби ва уни босқичма-босқич тузатиш 📜 Хостинг SLA: кафолатлар, uptime фоизи ва компенсация қандай ишлайди 📚 OJS илмий журнал сайти учун хостинг: талаблар ва тўғри созлаш
🌐 Тил
🇺🇿 O'zbek 🇺🇿 Ўзбек ✓ 🇷🇺 Русский 🇬🇧 English