Serverni birinçi kuni töğri sozlaş yarim iş, xolos. Vaqt ötişi bilan yangi xizmatlar örnatiladi, vaqtinçalik oçilgan portlar yopilmay qoladi, dasturçilar almaşadi va eski kalitlar serverda qolib ketadi. Şuning uçun xavfsizlikni muntazam tekşiriladigan röyxat sifatida yuritiş qulay. Quyidagi checklist Ubuntu yoki Debian asosidagi VPS uçun yozilgan va har bir bandda holatni tekşiradigan buyruq berilgan.
Kiriş nazorati
Serverga kim va qanday kira olişi xavfsizlikning birinçi qatlami. Root nomidan töğridan-töğri kiriş yopilgan, parol bilan autentifikatsiya öçirilgan va faqat SSH kalitlari işlatilayotgan bölişi kerak. Haqiqiy, ya'ni barça konfiguratsiya fayllari birlaştirilgandan keyingi sozlamani quyidagi buyruq körsatadi:
sudo sshd -T | grep -E 'permitrootlogin|passwordauthentication'
Natijada permitrootlogin no va passwordauthentication no çiqişi kerak. Keyin har bir foydalanuvçining ruxsat etilgan kalitlarini körib çiqing. Loyihadan ketgan dasturçi yoki eski noutbukning kaliti ~/.ssh/authorized_keys faylida qolib ketişi juda köp uçraydigan holat. Kalitlarga izoh, masalan egasining ismi va qurilma nomi yozib qöyilsa, ularni tozalaş ança oson böladi.
sudo cat /home/*/.ssh/authorized_keys /root/.ssh/authorized_keys 2>/dev/null
getent group sudo
Ikkinçi buyruq sudo huquqiga ega foydalanuvçilarni körsatadi. Sayt işlaydigan xizmatlar, masalan PHP-FPM jarayonlari, sudo huquqisiz alohida foydalanuvçi ostida işlaşi lozim.
Tarmoq va oçiq portlar
Serverda tinglayotgan har bir port hujum uçun potentsial kiriş nuqtasi. Taşqi tarmoqqa faqat haqiqatan kerakli xizmatlar oçiq bölişi kerak: odatda SSH, HTTP va HTTPS. Quyidagi ikki buyruq serverda nima tinglayotganini va fayrvol nimaga ruxsat berayotganini körsatadi:
sudo ss -tulpn
sudo ufw status numbered
ss natijasida 0.0.0.0 yoki [::] manzilida tinglayotgan har bir xizmatga e'tibor bering: u barça tarmoq interfeyslarida oçiq degani. MySQL, PostgreSQL, Redis va ilova serverlari faqat 127.0.0.1 manzilida tinglaşi kerak. MySQL uçun bu bind-address = 127.0.0.1 sozlamasi bilan beriladi. Bazaga uzoqdan ulaniş zarur bölsa, portni hammaga oçiş örniga SSH tunnel işlatiş yoki fayrvolda faqat aniq IP manzilga ruxsat beriş xavfsizroq.
Yangilanişlar
Ma'lum zaifliklar köpinça allaqaçon çiqarilgan yangilanişlar bilan yopiladi, şuning uçun yangilanmagan server eng oson nişon hisoblanadi. Avtomatik xavfsizlik yangilanişlari yoqilganini va kutilayotgan paketlar qolmaganini tekşiring:
systemctl status unattended-upgrades
apt list --upgradable
ls /var/run/reboot-required 2>/dev/null && echo "Qayta yuklash kerak"
Tizim paketlaridan taşqari ilova qatlamini ham unutmang. WordPress, Joomla yoki OpenCart kabi tizimlar va ularning plaginlari server paketlari bilan yangilanmaydi. Serverlarga qilinadigan hujumlarning katta qismi aynan eski plaginlar va CMS versiyalaridan boşlanadi. Har oylik tekşiruvda saytdagi barça komponentlarning versiyasini körib çiqing va işlatilmayotgan plaginlarni öçirib emas, butunlay olib taşlang.
Parol tanlaş va şubhali faollikka qarşi himoya
fail2ban yoki şunga öxşaş vosita köp marta muvaffaqiyatsiz uringan manzillarni vaqtinça bloklaydi va loglar şovqinini kamaytiradi. U işlayotganini va qaysi manzillar bloklanganini tekşiring. Şuningdek, oxirgi muvaffaqiyatli kirişlarni körib çiqing: taniş bölmagan vaqt yoki manzildan kiriş darhol tekşirilişi kerak bölgan belgi.
sudo fail2ban-client status sshd
last -a | head -20
sudo journalctl -u ssh --since "7 days ago" | grep -i accepted
Ba'zi tizimlarda SSH xizmati ssh emas, sshd nomi bilan işlaydi, şunda buyruqdagi nomni moslaştiring. Işlayotgan jarayonlar röyxatida ham ğalati nomlar yoki protsessorni doimiy band qilayotgan noma'lum dasturlar bölmasligi kerak. Buni top yoki htop bilan köriş mumkin.
Fayllar va ruxsatlar
Sayt fayllari egasi va ruxsatlari töğri bölişi kerak. Odatiy qoida: papkalar uçun 755, fayllar uçun 644, maxfiy konfiguratsiya fayllari, masalan wp-config.php yoki .env, uçun yanada qattiqroq ruxsat. Heç qaçon 777 işlatmang. Bundan taşqari, .env va .git papkasi brauzer orqali oçilmasligini tekşiring, çunki ularda baza parollari va API kalitlari bölişi mumkin:
curl -s -o /dev/null -w "%{http_code}\n" https://example.uz/.env
curl -s -o /dev/null -w "%{http_code}\n" https://example.uz/.git/config
Ikkala sörov ham 403 yoki 404 qaytarişi kerak. 200 çiqsa, veb-server sozlamalarida bu fayllarga kirişni darhol yoping. Yuklaş papkalarida PHP fayllari bajarilmasligini ta'minlaş ham foydali, çunki zararli skriptlar köpinça aynan şu yerga joylanadi.
Zaxira nusxa: faqat bor bölişi yetmaydi
Zaxira nusxa xavfsizlikning oxirgi himoya çiziği. Server buzilsa, şifrlovçi zararli dastur tuşsa yoki administrator xato qilsa, faqat işlaydigan nusxa yordam beradi. Muhim qoidalar oddiy: nusxa serverning özidan taşqarida saqlanişi, avtomatik ravişda olinişi va vaqti-vaqti bilan haqiqatan tiklab körilişi kerak. Faqat öşa serverning diskida turgan nusxa server bilan birga yöqoladi.
Misol uçun, Farğonadagi xususiy maktab öquvçilar baholarini saqlaydigan tizimni VPS'da yuritadi. Har keça baza mysqldump bilan eksport qilinadi va boşqa joydagi xotiraga yuboriladi. Oyiga bir marta administrator şu nusxani sinov serveriga tiklab, tizim oçilişini tekşiradi. Bir marta disk nosozligi yuz berganda maktab bir kunlik ma'lumotdan boşqa heç narsani yöqotmadi, çunki tiklaş jarayoni oldindan sinab körilgan edi.
Kuzatuv va ogohlantiriş
Muammoni erta seziş uning oqibatlarini keskin kamaytiradi. Kamida uç narsani kuzatib boring: sayt javob berayotganmi, disk qança tölgan va server yuklamasi odatdagidanmi. Taşqi monitoring xizmati sayt töxtaganda xabar beradi, disk va yuklamani esa oddiy buyruqlar bilan tekşiriş mumkin:
df -h
uptime
sudo journalctl -p err --since today
Diskning tölib qolişi köpinça loglar yoki eski zaxira nusxalar tufayli böladi va baza işdan çiqişiga olib keladi. SSL sertifikatlar avtomatik yangilanayotganini ham tekşirib qöying, masalan certbot işlatilsa sudo certbot renew --dry-run bilan.
Qisqa jadval: har oy nimani köriş kerak
| Soha | Tekşiruv | Kutilgan natija |
|---|---|---|
| SSH | sshd -T | root va parol bilan kiriş yopiq |
| Kalitlar | authorized_keys | faqat amaldagi xodimlar kalitlari |
| Portlar | ss -tulpn | bazalar faqat 127.0.0.1 da |
| Yangilaniş | apt list --upgradable | kutilayotgan xavfsizlik paketlari yöq |
| Ilova | CMS va plagin versiyalari | hammasi yangilangan |
| Zaxira | sinov tiklaş | oxirgi nusxa oçiladi |
| Disk | df -h | yetarli böş joy bor |
Agar bu işlarning barçasini özingiz yuritiş oğir bölsa, oddiy saytlar uçun server xavfsizligini provayder boşqaradigan umumiy hosting yaxşiroq tanlov bölişi mumkin. sayt.uz'da VPS va hosting xizmatlari kabinetdan boşqariladi, savollar bölsa texnik yordamga tiket orqali murojaat qiliş mumkin.