Sayt bitta serverga sig'may qolganda birinchi keladigan fikr ikkinchi server qo'shishdir. Lekin foydalanuvchilarni ikki server o'rtasida qanday taqsimlash kerak? Eng sodda yo'l DNS orqali bo'ladi: domen uchun bitta emas, bir nechta A yozuvi qo'yiladi va har bir mijoz ulardan birini oladi. Bu usul "round-robin DNS" deb ataladi. U deyarli hech qanday qo'shimcha dasturiy ta'minot talab qilmaydi, ammo cheklovlari ham jiddiy, shuning uchun uni qachon ishlatish mumkinligini yaxshi tushunish kerak.
Round-robin DNS qanday ishlaydi
Zonada bir xil nom uchun bir nechta A yoki AAAA yozuvi bo'lsa, DNS server so'rovga ularning hammasini qaytaradi. Ko'p serverlar va rekursiv rezolverlar javobdagi yozuvlar tartibini har safar aylantirib turadi, mijozlar esa odatda ro'yxatdagi birinchi manzilga ulanadi. Natijada foydalanuvchilar statistik jihatdan serverlar o'rtasida taxminan teng taqsimlanadi. Zonada bu quyidagicha ko'rinadi:
shop.example.uz. 300 IN A 203.0.113.11
shop.example.uz. 300 IN A 203.0.113.12
shop.example.uz. 300 IN A 203.0.113.13
Tekshirish uchun bir necha marta so'rov yuborib, tartib o'zgarishini kuzatish mumkin. Rekursiv rezolver javobni keshlaydi, shuning uchun tartib har gal o'zgarmasligi ham normal holat.
for i in 1 2 3; do dig +short A shop.example.uz; echo ---; done
Bu "taqsimlash", lekin "balanslash" emas
Muhim farqni tushunish kerak: DNS serverlarning yuklanganligini bilmaydi va ularning ishlayotganini tekshirmaydi. Agar uchta serverdan bittasi kuchsizroq bo'lsa ham, u taxminan uchdan bir trafikni oladi. Bundan tashqari, taqsimlash foydalanuvchilar bo'yicha emas, rezolverlar bo'yicha bo'ladi. Katta mobil operatorning bitta rezolveri minglab abonentga bir xil keshlangan javobni bersa, bu abonentlarning ko'pi bitta serverga tushishi mumkin. Shuning uchun real taqsimot hech qachon aniq teng bo'lmaydi.
Eng katta muammo esa server ishdan chiqqanda yuzaga keladi. DNS nosoz manzilni javobdan avtomatik olib tashlamaydi. Zamonaviy brauzerlar bir manzilga ulana olmasa, ro'yxatdagi keyingisini sinab ko'radi, ammo bu bir necha soniya kutish bilan bo'ladi. Ba'zi ilovalar, mobil SDK'lar va skriptlar esa faqat birinchi manzilni sinab, xato qaytaradi. Shu sababli round-robin yuqori mavjudlikni o'z-o'zidan ta'minlamaydi.
TTL va nosoz serverni chiqarish
Server ishdan chiqqanda uning A yozuvini zonadan qo'lda olib tashlash kerak bo'ladi. O'zgarish qancha tez tarqalishi TTL qiymatiga bog'liq: TTL 3600 bo'lsa, ba'zi rezolverlar eski javobni bir soatgacha berishda davom etadi. Shuning uchun round-robin ishlatiladigan yozuvlarda TTL odatda qisqa, masalan 60 dan 300 soniyagacha qo'yiladi. Juda qisqa TTL esa DNS serverlarga so'rovlar sonini oshiradi va birinchi ochilish biroz sekinlashadi, shuning uchun 300 soniya ko'pchilik saytlar uchun muvozanatli tanlov hisoblanadi.
Agar DNS provayderingiz sog'liqni tekshirish, ya'ni "health check" funksiyasini taklif qilsa, nosoz server manzili javobdan avtomatik chiqariladi. Bu oddiy round-robin emas, balki uning takomillashgan ko'rinishi bo'lib, ko'pincha alohida pullik xizmat sifatida beriladi. O'z DNS serveringizda esa monitoring skripti nosoz serverni aniqlab, dinamik yangilanish orqali yozuvni olib tashlashi mumkin.
Sessiya va ma'lumotlar muammosi
Round-robin'da bitta foydalanuvchi bir vaqtning o'zida turli serverlarga tushishi mumkin, ayniqsa rezolver keshi yangilanganda. Agar sessiya fayllari har bir serverning o'z diskida saqlansa, foydalanuvchi to'satdan tizimdan chiqib ketadi yoki savatchasi bo'shab qoladi. Bunday holatda sessiyalar umumiy joyda, masalan Redis yoki ma'lumotlar bazasida saqlanishi kerak. Yuklangan fayllar, masalan mahsulot rasmlari, ham barcha serverlarda bir xil bo'lishi lozim: umumiy fayl ombori yoki sinxronlash kerak bo'ladi.
; PHP sessiyalarini Redis'da saqlash (php.ini)
session.save_handler = redis
session.save_path = "tcp://10.0.0.5:6379"
Ma'lumotlar bazasi odatda alohida serverda yoki replikatsiya bilan ishlaydi, chunki uchta veb-serverning har biri o'z bazasiga yozsa, ma'lumotlar tezda bir-biridan farqlanib ketadi. Round-robin faqat veb qatlamni ko'paytiradi, ma'lumotlar qatlamini emas.
Real misol: aksiya kunlari uchun ikkinchi server
Toshkentdagi maishiy texnika do'koni yil oxiridagi aksiya kunlari trafik bir necha baravar oshishini kutgan edi. Administrator mavjud serverning nusxasini yaratdi, sessiyalarni Redis'ga ko'chirdi, mahsulot rasmlarini umumiy omborga joyladi va domen uchun ikkinchi A yozuvini qo'shdi. TTL oldindan 300 soniyaga tushirildi. Aksiya davomida yuk ikki server o'rtasida bo'lindi, aksiyadan keyin esa ikkinchi yozuv olib tashlandi va server o'chirildi. Bu yerda round-robin to'g'ri tanlov bo'ldi, chunki maqsad vaqtinchalik quvvat qo'shish edi, ideal balanslash emas.
Qachon haqiqiy yuk balanslovchi kerak
Agar serverlardan biri ishdan chiqqanda foydalanuvchi buni sezmasligi kerak bo'lsa, serverlar quvvati har xil bo'lsa yoki ulanishlar soniga qarab taqsimlash zarur bo'lsa, oldinga yuk balanslovchi qo'yiladi. U bitta IP manzilda turadi, serverlarni doimiy tekshiradi va nosozini darhol aylanishdan chiqaradi. Nginx bu vazifani oddiy konfiguratsiya bilan bajara oladi:
upstream shop_backend {
least_conn;
server 10.0.0.11 max_fails=3 fail_timeout=30s;
server 10.0.0.12 max_fails=3 fail_timeout=30s;
}
server {
listen 443 ssl;
server_name shop.example.uz;
location / {
proxy_pass http://shop_backend;
}
}
Bu sxemada DNS'da bitta A yozuvi qoladi, balanslovchining o'zi esa yagona nosozlik nuqtasiga aylanadi. Shuning uchun katta loyihalarda ikkita balanslovchi qo'yiladi va ular o'rtasida aynan round-robin DNS yoki umumiy virtual IP ishlatiladi. Boshqacha aytganda, round-robin va yuk balanslovchi bir-biriga raqobatchi emas, ular ko'pincha birga ishlaydi.
Domen yozuvlarini qo'shish va TTL'ni o'zgartirish sayt.uz kabinetidagi DNS bo'limida bajariladi. Bir nechta A yozuvi qo'shishdan oldin har bir server alohida, to'g'ridan-to'g'ri IP orqali to'liq ishlayotganini tekshirib oling.