Сайт битта серверга сиғмай қолганда биринчи келадиган фикр иккинчи сервер қўшишдир. Лекин фойдаланувчиларни икки сервер ўртасида қандай тақсимлаш керак? Энг содда йўл DNS орқали бўлади: домен учун битта эмас, бир нечта A ёзуви қўйилади ва ҳар бир мижоз улардан бирини олади. Бу усул "round-robin DNS" деб аталади. У деярли ҳеч қандай қўшимча дастурий таъминот талаб қилмайди, аммо чекловлари ҳам жиддий, шунинг учун уни қачон ишлатиш мумкинлигини яхши тушуниш керак.
Round-robin DNS қандай ишлайди
Зонада бир хил ном учун бир нечта A ёки AAAA ёзуви бўлса, DNS сервер сўровга уларнинг ҳаммасини қайтаради. Кўп серверлар ва рекурсив резолверлар жавобдаги ёзувлар тартибини ҳар сафар айлантириб туради, мижозлар эса одатда рўйхатдаги биринчи манзилга уланади. Натижада фойдаланувчилар статистик жиҳатдан серверлар ўртасида тахминан тенг тақсимланади. Зонада бу қуйидагича кўринади:
shop.example.uz. 300 IN A 203.0.113.11
shop.example.uz. 300 IN A 203.0.113.12
shop.example.uz. 300 IN A 203.0.113.13
Текшириш учун бир неча марта сўров юбориб, тартиб ўзгаришини кузатиш мумкин. Рекурсив резолвер жавобни кешлайди, шунинг учун тартиб ҳар гал ўзгармаслиги ҳам нормал ҳолат.
for i in 1 2 3; do dig +short A shop.example.uz; echo ---; done
Бу "тақсимлаш", лекин "баланслаш" эмас
Муҳим фарқни тушуниш керак: DNS серверларнинг юкланганлигини билмайди ва уларнинг ишлаётганини текширмайди. Агар учта сервердан биттаси кучсизроқ бўлса ҳам, у тахминан учдан бир трафикни олади. Бундан ташқари, тақсимлаш фойдаланувчилар бўйича эмас, резолверлар бўйича бўлади. Катта мобил операторнинг битта резолвери минглаб абонентга бир хил кешланган жавобни берса, бу абонентларнинг кўпи битта серверга тушиши мумкин. Шунинг учун реал тақсимот ҳеч қачон аниқ тенг бўлмайди.
Энг катта муаммо эса сервер ишдан чиққанда юзага келади. DNS носоз манзилни жавобдан автоматик олиб ташламайди. Замонавий браузерлар бир манзилга улана олмаса, рўйхатдаги кейингисини синаб кўради, аммо бу бир неча сония кутиш билан бўлади. Баъзи иловалар, мобил SDK'лар ва скриптлар эса фақат биринчи манзилни синаб, хато қайтаради. Шу сабабли round-robin юқори мавжудликни ўз-ўзидан таъминламайди.
TTL ва носоз серверни чиқариш
Сервер ишдан чиққанда унинг A ёзувини зонадан қўлда олиб ташлаш керак бўлади. Ўзгариш қанча тез тарқалиши TTL қийматига боғлиқ: TTL 3600 бўлса, баъзи резолверлар эски жавобни бир соатгача беришда давом этади. Шунинг учун round-robin ишлатиладиган ёзувларда TTL одатда қисқа, масалан 60 дан 300 сониягача қўйилади. Жуда қисқа TTL эса DNS серверларга сўровлар сонини оширади ва биринчи очилиш бироз секинлашади, шунинг учун 300 сония кўпчилик сайтлар учун мувозанатли танлов ҳисобланади.
Агар DNS провайдерингиз соғлиқни текшириш, яъни "health check" функциясини таклиф қилса, носоз сервер манзили жавобдан автоматик чиқарилади. Бу оддий round-robin эмас, балки унинг такомиллашган кўриниши бўлиб, кўпинча алоҳида пуллик хизмат сифатида берилади. Ўз DNS серверингизда эса мониторинг скрипти носоз серверни аниқлаб, динамик янгиланиш орқали ёзувни олиб ташлаши мумкин.
Сессия ва маълумотлар муаммоси
Round-robin'да битта фойдаланувчи бир вақтнинг ўзида турли серверларга тушиши мумкин, айниқса резолвер кеши янгиланганда. Агар сессия файллари ҳар бир сервернинг ўз дискида сақланса, фойдаланувчи тўсатдан тизимдан чиқиб кетади ёки саватчаси бўшаб қолади. Бундай ҳолатда сессиялар умумий жойда, масалан Redis ёки маълумотлар базасида сақланиши керак. Юкланган файллар, масалан маҳсулот расмлари, ҳам барча серверларда бир хил бўлиши лозим: умумий файл омбори ёки синхронлаш керак бўлади.
; PHP sessiyalarini Redis'da saqlash (php.ini)
session.save_handler = redis
session.save_path = "tcp://10.0.0.5:6379"
Маълумотлар базаси одатда алоҳида серверда ёки репликация билан ишлайди, чунки учта веб-сервернинг ҳар бири ўз базасига ёзса, маълумотлар тезда бир-биридан фарқланиб кетади. Round-robin фақат веб қатламни кўпайтиради, маълумотлар қатламини эмас.
Реал мисол: аксия кунлари учун иккинчи сервер
Тошкентдаги маиший техника дўкони йил охиридаги аксия кунлари трафик бир неча баравар ошишини кутган эди. Администратор мавжуд сервернинг нусхасини яратди, сессияларни Redis'га кўчирди, маҳсулот расмларини умумий омборга жойлади ва домен учун иккинчи A ёзувини қўшди. TTL олдиндан 300 сонияга туширилди. Аксия давомида юк икки сервер ўртасида бўлинди, аксиядан кейин эса иккинчи ёзув олиб ташланди ва сервер ўчирилди. Бу ерда round-robin тўғри танлов бўлди, чунки мақсад вақтинчалик қувват қўшиш эди, идеал баланслаш эмас.
Қачон ҳақиқий юк балансловчи керак
Агар серверлардан бири ишдан чиққанда фойдаланувчи буни сезмаслиги керак бўлса, серверлар қуввати ҳар хил бўлса ёки уланишлар сонига қараб тақсимлаш зарур бўлса, олдинга юк балансловчи қўйилади. У битта IP манзилда туради, серверларни доимий текширади ва носозини дарҳол айланишдан чиқаради. Nginx бу вазифани оддий конфигурация билан бажара олади:
upstream shop_backend {
least_conn;
server 10.0.0.11 max_fails=3 fail_timeout=30s;
server 10.0.0.12 max_fails=3 fail_timeout=30s;
}
server {
listen 443 ssl;
server_name shop.example.uz;
location / {
proxy_pass http://shop_backend;
}
}
Бу схемада DNS'да битта A ёзуви қолади, балансловчининг ўзи эса ягона носозлик нуқтасига айланади. Шунинг учун катта лойиҳаларда иккита балансловчи қўйилади ва улар ўртасида айнан round-robin DNS ёки умумий виртуал IP ишлатилади. Бошқача айтганда, round-robin ва юк балансловчи бир-бирига рақобатчи эмас, улар кўпинча бирга ишлайди.
Домен ёзувларини қўшиш ва TTL'ни ўзгартириш sayt.uz кабинетидаги DNS бўлимида бажарилади. Бир нечта A ёзуви қўшишдан олдин ҳар бир сервер алоҳида, тўғридан-тўғри IP орқали тўлиқ ишлаётганини текшириб олинг.