Tashkilot uchun bir nechta domen: himoya to'plamini qanday tuzish kerak

Ko'pchilik tashkilot bitta domen bilan ish boshlaydi va bu yetarli tuyuladi. Ammo kompaniya taniqli bo'la boshlagach, uning nomiga o'xshash domenlar boshqa odamlar qo'liga o'tishi mumkin. Kimdir nomni chiziqcha bilan yozib ro'yxatdan o'tkazadi, kimdir bitta harfni almashtiradi, yana kimdir boshqa zonada xuddi shu nomni egallaydi. Bunday domenlar mijozlarni chalg'itish, soxta xat yuborish yoki raqobatchiga yo'naltirish uchun ishlatilishi mumkin. Himoya to'plami deganda asosiy domen atrofida tashkilot o'zi egalik qiladigan bir nechta qo'shimcha domen tushuniladi.

Qaysi variantlar haqiqatan xavf tug'diradi

Har bir mumkin bo'lgan variantni sotib olishning ma'nosi yo'q, bu cheksiz xarajatga aylanadi. Mantiqiy yondashuv — mijoz qaysi shaklni adashib terishi yoki firibgar qaysi shakldan foydalanishi ehtimoli yuqori ekanini o'ylab ko'rish. Odatda quyidagi guruhlar birinchi navbatda ko'rib chiqiladi:

Nomning chiziqchali va chiziqchasiz yozilishi, masalan misolsavdo.uz va misol-savdo.uz.
O'zbek tilidagi tutuq belgisi yoki harf birikmalari tufayli turlicha yoziladigan shakllar: o' va o, sh va s kabi.
Tez terishda ko'p uchraydigan xatolar: qo'shni tugmadagi harf, takrorlangan yoki tushib qolgan harf.
Xalqaro mijozlar uchun muhim bo'lgan boshqa zonadagi xuddi shu nom.
Agar kompaniya ruscha nom bilan ham tanilgan bo'lsa, o'sha nomning lotincha yozilishi.

Bu ro'yxatdan har bir tashkilot o'ziga mosini tanlaydi. Kichik oilaviy do'kon uchun bitta-ikkita variant yetarli bo'lsa, bank yoki yirik savdo tarmog'i uchun himoya to'plami ancha keng bo'ladi, chunki ular firibgarlar uchun jozibali nishon hisoblanadi.

Misol: Toshkentdagi qurilish mollari tarmog'i

Faraz qilaylik, shaharda bir nechta filiali bor qurilish mollari do'koni misolsavdo.uz domenida ishlaydi. Bir kuni mijozlardan biri do'kon nomidan kelgan xat haqida so'raydi: unda "chegirma uchun oldindan to'lov" so'ralgan va xat misol-savdo.uz manzilidan kelgan. Do'kon bu domenga egalik qilmasdi. Bunday holatdan keyin tashkilot chiziqchali variantni, eng ko'p uchraydigan bitta xato yozilishni va kelajakda chet el yetkazib beruvchilari bilan ishlash uchun xalqaro zonadagi nomni ro'yxatdan o'tkazdi. Agar bu domenlar oldindan olingan bo'lganida, firibgar hech bo'lmaganda ular orqali harakat qila olmasdi.

Qo'shimcha domenlarni asosiy saytga yo'naltirish

Himoya domeni bo'sh turmasligi kerak. Kimdir uni brauzerga yozsa, asosiy saytga tushishi lozim. Buning eng to'g'ri usuli doimiy 301 yo'naltirish: brauzer ham, qidiruv tizimi ham asosiy manzil qaysi ekanini tushunadi. Agar qo'shimcha domenlar ham sizning hostingingizdagi alohida saytga ulangan bo'lsa, Apache serverida .htaccess fayli orqali quyidagicha sozlash mumkin:

RewriteEngine On
RewriteCond %{HTTP_HOST} !^misolsavdo\.uz$ [NC]
RewriteRule ^(.*)$ https://misolsavdo.uz/$1 [R=301,L]

Nginx ishlatiladigan serverda shu natija alohida server bloki bilan erishiladi:

server {
    listen 443 ssl;
    server_name misol-savdo.uz www.misol-savdo.uz;
    # ssl_certificate va ssl_certificate_key shu domen uchun
    return 301 https://misolsavdo.uz$request_uri;
}

E'tibor bering: HTTPS orqali kirgan foydalanuvchi uchun yo'naltirish ishlashi uchun qo'shimcha domenning ham amaldagi SSL sertifikati bo'lishi kerak. Aks holda brauzer yo'naltirishdan oldin xavfsizlik ogohlantirishini ko'rsatadi va mijoz ishonchsiz sayt deb o'ylab chiqib ketadi.

Pochta jo'natmaydigan domenni himoyalash

Himoya domenlarining ko'pi hech qachon xat yubormaydi, ammo firibgar ularning nomidan xat soxtalashtirishga urinishi mumkin. Buning oldini olish uchun bunday domenda "bu domendan pochta umuman yuborilmaydi" degan ma'noni bildiruvchi uchta DNS yozuvini qo'shish tavsiya etiladi:

misol-savdo.uz.          TXT  "v=spf1 -all"
_dmarc.misol-savdo.uz.   TXT  "v=DMARC1; p=reject"
misol-savdo.uz.          MX   0 .

Birinchi yozuv hech qaysi server bu domen nomidan xat yuborishga haqli emasligini bildiradi. Ikkinchisi qabul qiluvchi serverlarga bunday xatlarni rad etishni so'raydi. Uchinchisi null MX deb ataladi va domen pochta qabul qilmasligini e'lon qiladi. Agar DNS boshqaruv sahifasi nuqta qiymatli MX yozuvini qabul qilmasa, kamida SPF va DMARC yozuvlarini qo'shish ham sezilarli himoya beradi.

Egalik va uzaytirishni bir joyda saqlash

Himoya to'plamidagi eng katta xavf — domenlardan birining muddati tugab, boshqa odamga o'tib ketishi. Bu ko'pincha domenlar turli xodimlar nomiga, turli akkauntlarda ro'yxatdan o'tganda yuz beradi. Xodim ishdan ketadi, uning telefoniga kelgan eslatmalar e'tiborsiz qoladi va domen bo'shab qoladi. Yechim oddiy: barcha domenlarni tashkilot nomiga, bitta umumiy akkauntda saqlash va avtomatik uzaytirishni yoqish. sayt.uz kabinetida domen avto-uzaytirish yoqilganda, balans yetarli bo'lsa, muddat tugashidan oldin uzaytirish o'zi amalga oshadi, shuning uchun balansni ham vaqti-vaqti bilan tekshirib turish kerak.

Shuningdek, oddiy ro'yxat yuritib boring: domen nomi, nima uchun olingani, qayerga yo'naltirilgani, tugash sanasi va SSL holati. Yiliga bir marta bu ro'yxatni ko'rib chiqib, endi keraksiz bo'lgan variantlarni uzaytirmaslik yoki aksincha, yangi mahsulot nomlari uchun qo'shimcha domen olish to'g'risida qaror qabul qilish mumkin.

Himoya to'plamining chegarasi

Hatto eng keng to'plam ham barcha o'xshash nomlarni qamrab ololmaydi. Firibgar har doim yangi variant topishi mumkin. Shuning uchun domenlar bilan birga mijozlarni ham xabardor qilish muhim: saytda va xatlarda rasmiy manzillaringizni aniq ko'rsating, to'lov so'rovlari faqat asosiy domendan kelishini ayting. Agar tovar belgingizga o'xshash domen firibgarlik uchun ishlatilayotganini aniqlasangiz, dalillarni saqlang va masalani yurist bilan muhokama qiling. Bunday nizolarni hal qilish tartibi zona qoidalari va qonunchilikka bog'liq, shuning uchun aniq qadamlarni mutaxassisdan so'ragan ma'qul.