Domen egalari ko'pincha bir xil vaziyatga duch keladi: domenni boshqa registratorga ko'chirish uchun hamma narsa tayyor, transfer kodi olingan, qulf o'chirilgan, lekin so'rov baribir rad etiladi. Sababi esa ko'pincha oddiy bo'ladi: domen hali 60 kunlik cheklov davrida turibdi. Bu qoida xalqaro domen zonalarida keng qo'llanadi va uning maqsadi domenlarni o'g'irlash hamda shoshilinch, nazoratsiz ko'chirishlarning oldini olishdir. Cheklov qachon boshlanishini va qachon tugashini oldindan bilsangiz, transferni bemalol rejalashtirishingiz mumkin.
Cheklov qaysi hollarda qo'llanadi
ICANN'ning transfer siyosati .com, .net, .org va boshqa xalqaro zonalar uchun bir nechta holatni belgilaydi. Ularning har biri o'zicha 60 kunlik davrni boshlaydi va bu davr ichida registrator transferni rad etishi mumkin. Amalda aksariyat registratorlar va reyestrlar bu imkoniyatdan foydalanadi, shuning uchun uni deyarli majburiy qoida sifatida qabul qilish kerak.
- Dastlabki ro'yxatdan o'tish. Domen birinchi marta ro'yxatdan o'tgan kundan boshlab 60 kun ichida uni boshqa registratorga o'tkazish odatda imkonsiz.
- Oldingi transfer. Domen boshqa registratorga ko'chirilgandan keyin yana 60 kun davomida uni keyingi registratorga o'tkazib bo'lmaydi.
- Egasining o'zgarishi. Registrant ma'lumotlari (ism, tashkilot yoki email) jiddiy o'zgartirilsa, registrator 60 kunlik transfer qulfini qo'yadi. Ba'zi registratorlar o'zgartirish paytida bu qulfdan voz kechish imkonini beradi.
Uchinchi holat ko'pincha kutilmaganda paydo bo'ladi. Masalan, kompaniya nomi o'zgargani uchun WHOIS'dagi tashkilot nomi yangilansa yoki egasining emaili boshqasiga almashtirilsa, bu tizim nazdida egasi o'zgarishi deb hisoblanishi mumkin. Shu sababli transferdan oldin kontakt ma'lumotlarini o'zgartirmang, aksincha, avval transferni yakunlab, keyin ma'lumotlarni yangilang.
Nima uchun bunday qoida bor
60 kunlik cheklov birinchi navbatda domen o'g'irlanishiga qarshi himoya. Agar buzg'unchi kimningdir akkauntiga kirib, egasining emailini o'zgartirsa va darhol domenni boshqa registratorga ko'chirsa, haqiqiy egasi uni qaytarib olishi juda qiyin bo'lardi. Cheklov tufayli bunday o'zgarishdan keyin domen kamida ikki oy joyida qoladi va egasi muammoni sezib, registrator bilan birga choralar ko'rishga ulguradi.
Ikkinchi sabab moliyaviy firibgarlik bilan bog'liq. Ba'zi odamlar o'g'irlangan karta bilan domen sotib olib, uni darhol boshqa joyga ko'chirishga urinadi. To'lov bekor qilinganda registrator domenni qaytarib olishi kerak bo'ladi, va bu faqat domen hali o'sha registratorda turgan bo'lsa mumkin. Shu sababli yangi domenni darhol ko'chirish taqiqlanishi halol mijozlar uchun ham, registratorlar uchun ham foydali.
Muddatni qanday hisoblash mumkin
Cheklov qachon tugashini bilish uchun WHOIS'dagi sanalarga qarang. Dastlabki ro'yxatdan o'tish uchun yaratilgan sana (Creation Date), transfer yoki ma'lumot o'zgarishi uchun esa oxirgi yangilangan sana yoki registratoringiz ko'rsatgan transfer sanasi asos bo'ladi. Sanani topgach, unga 60 kun qo'shib, hisoblash mumkin:
whois example.com | grep -iE "creation date|updated date|expiry date"
# Linux (GNU date): sanaga 60 kun qo'shish
date -d "2026-09-20 +60 days" +%F
Bu yerda yodda tutish kerakki, "Updated Date" har qanday o'zgarishda yangilanadi, masalan, DNS server almashtirilganda ham. Shuning uchun u har doim ham egasi o'zgargan kunni bildirmaydi. Aniq sanani bilish uchun registratoringiz panelidagi transfer qulfi haqidagi yozuvga yoki texnik yordam javobiga tayaning. Bir necha kun zaxira qoldirish ham foydali, chunki ba'zi tizimlar muddatni kalendar kunlari bilan emas, soatlar bilan hisoblaydi.
Amaliy misol: yangi ochilgan onlayn do'kon
Toshkentdagi kiyim do'koni sentyabr oyida aksiyadagi registratordan misol.com domenini arzon narxda oldi. Uch haftadan keyin egasi barcha xizmatlarni, ya'ni domen, xosting va pochtani bir joyda boshqarishni xohlab, domenni boshqa registratorga ko'chirmoqchi bo'ldi. Transfer so'rovi rad etildi, chunki 60 kunlik davr hali tugamagan edi. Bunday holatda eng to'g'ri yo'l kutish: domenning DNS yozuvlarini yangi xostingga yo'naltirib, sayt va pochtani darhol ishga tushirish mumkin, domenning o'zini esa cheklov tugagach ko'chirish mumkin.
Bu misoldan muhim xulosa chiqadi: transfer cheklovi saytning ishlashiga to'sqinlik qilmaydi. Nom serverlari va DNS yozuvlarini o'zgartirish transfer emas, shuning uchun uni istalgan vaqtda qilish mumkin. Ko'pchilik bu ikki narsani chalkashtirib yuboradi va cheklov tugaguncha saytni ochmay kutib o'tiradi, aslida esa bunga hech qanday ehtiyoj yo'q.
Cheklov davrida nimalarni qilish mumkin
60 kunlik davr domen bilan ishlashni to'xtatmaydi, faqat registratorni almashtirishni cheklaydi. Bu vaqt ichida siz nom serverlarini o'zgartirishingiz, DNS yozuvlarini qo'shishingiz, SSL sertifikat olishingiz va domenni uzaytirishingiz mumkin. Agar domen sayt.uz'da bo'lsa, bularning barchasi kabinetdagi domen sahifasidan bajariladi. Shuningdek, bu davrdan transferga tayyorlanish uchun ham foydalanish mumkin: kontakt emailining ishlashini tekshirish, domen muddati yetarli ekaniga ishonch hosil qilish va yangi registratorda akkaunt ochib qo'yish.
Agar domenni boshqa egaga sotmoqchi yoki berib yubormoqchi bo'lsangiz, ketma-ketlikni oldindan o'ylab qo'ying. Avval egasini o'zgartirib, keyin transfer qilsangiz, 60 kunlik qulfga tushishingiz mumkin. Ba'zan yangi egasi domenni avval o'z registratoriga ko'chirib olib, keyin ma'lumotlarni o'zgartirishi qulayroq bo'ladi, ammo bu tomonlarning kelishuvi va registrator qoidalariga bog'liq.
Qoidalar o'zgarishi va mamlakat domenlari
ICANN transfer siyosatini qayta ko'rib chiqish ustida ishlagan va yangi tahrirda ayrim muddatlar va egalik o'zgarishi bilan bog'liq qulf tartibi o'zgarishi kutilmoqda. Yangi qoidalarning aniq kuchga kirish sanasi va tafsilotlarini ICANN'ning rasmiy materiallari yoki registratoringiz orqali tekshiring, chunki internetdagi eski maqolalar bu o'zgarishlarni aks ettirmasligi mumkin.
Mamlakat domenlari esa, jumladan .uz zonasi, ICANN'ning bu siyosatiga bevosita bo'ysunmaydi. Ularda transfer tartibi va har qanday cheklovlar o'sha zona reyestrining qoidalari bilan belgilanadi va xalqaro zonalardagidan farq qilishi mumkin. .uz domenini ko'chirishni rejalashtirsangiz, aniq shartlarni oldindan texnik yordamdan so'rab oling.