Hosting sotib olgandan keyin panelga birinchi marta kirgan odam ko'pincha o'nlab menyu bandlarini ko'rib, qaysi biridan boshlashni bilmay qoladi. Aslida kundalik ishning katta qismi bir nechta bo'lim atrofida aylanadi, qolganlari esa ma'lum vaziyatlarda kerak bo'ladi. Ushbu maqolada ISPmanager kabi zamonaviy hosting panelining asosiy bo'limlarini birma-bir ko'rib chiqamiz va har biri qaysi vazifani hal qilishini tushuntiramiz. Bo'lim nomlari panel versiyasi va tiliga qarab biroz farq qilishi mumkin, lekin mantiq deyarli bir xil.
Misol: o'quv markazining administratori
Farg'onadagi o'quv markazi yangi sayt ochmoqda, deylik. Markaz administratori dasturchi emas, lekin sayt va pochtani o'zi boshqarishi kerak: kurslar sahifasini yangilash, yangi o'qituvchiga pochta qutisi ochish, ro'yxatdan o'tish formasidan kelgan arizalar bazasini ko'rish. Quyida har bir bo'limni aynan shu odamning kundalik vazifalari orqali tushuntiramiz.
WWW-domenlar: saytlar ro'yxati
Bu bo'lim panelning markazi hisoblanadi. Bu yerda hostingga ulangan har bir sayt alohida qator sifatida ko'rinadi. Yangi domen yoki subdomen qo'shish, masalan kurslar.misol.uz ni alohida sayt sifatida ochish shu yerda bajariladi. Domen sozlamalarida sayt papkasi, PHP versiyasi, qayta yo'naltirishlar va www taxallusi belgilanadi. O'quv markazi misolida administrator asosiy sayt uchun bitta domen, onlayn test tizimi uchun esa alohida subdomen ochishi mumkin.
Fayl menejer
Fayl menejer brauzer ichida ishlaydigan oddiy fayl boshqaruvchisi. U orqali fayllarni yuklash, tahrirlash, arxivlash va arxivdan chiqarish, papkalar yaratish va ruxsatlarni o'zgartirish mumkin. Kichik o'zgarishlar uchun, masalan robots.txt yoki konfiguratsiya faylidagi bir qatorni tahrirlash uchun FTP dasturini ochib o'tirish shart emas. Katta saytni ko'chirishda esa fayllarni bitta arxiv qilib yuklab, fayl menejerda ochish minglab mayda fayllarni alohida yuklashdan ancha tez.
Ma'lumotlar bazalari
WordPress, Joomla yoki boshqa dinamik sayt o'z matnlari, foydalanuvchilari va sozlamalarini bazada saqlaydi. Bu bo'limda yangi MySQL yoki MariaDB bazasi va unga ulanadigan foydalanuvchi yaratiladi. Shu yerdan phpMyAdmin ochiladi: u bazadagi jadvallarni ko'rish, eksport va import qilish uchun kerak. Administrator ro'yxatdan o'tish arizalarini ko'rmoqchi bo'lsa, buni sayt admin panelidan qilgani ma'qul, phpMyAdmin'da esa ehtiyotkorlik bilan ishlash kerak, chunki u yerda bitta noto'g'ri buyruq ma'lumotni qaytarib bo'lmas darajada o'chirishi mumkin.
Pochta: domenlar va qutilar
Korporativ pochta uchun avval pochta domeni yaratiladi, so'ng uning ichida qutilar ochiladi, masalan info@misol.uz yoki qabul@misol.uz. Har bir quti uchun parol, hajm cheklovi, avtojavob va boshqa manzilga yo'naltirish sozlanadi. Yangi o'qituvchi ishga kelganda administrator bir daqiqada unga quti ochib beradi. Pochta to'g'ri ishlashi uchun domen DNS'ida MX, SPF va DKIM yozuvlari to'g'ri bo'lishi kerak, bu haqda alohida e'tibor bering.
SSL sertifikatlar
Bu bo'limda saytlar uchun HTTPS sertifikatlari boshqariladi. Let's Encrypt sertifikati bepul va avtomatik yangilanadi, uni chiqarish uchun domen hostingning IP manziliga yo'naltirilgan bo'lishi kerak. Sertifikat o'rnatilgach, domen sozlamalarida HTTP'dan HTTPS'ga avtomatik yo'naltirishni yoqish tavsiya etiladi. sayt.uz hostingida Let's Encrypt sertifikati bepul beriladi va o'zi yangilanib turadi.
PHP sozlamalari
Har bir sayt uchun PHP versiyasini alohida tanlash mumkin. Eski sayt PHP 7.4'da ishlab, yangisi 8.2 talab qilsa, ikkalasini bir hostingda saqlash muammo emas. Shu yerda memory_limit, upload_max_filesize, max_execution_time kabi parametrlar ham o'zgartiriladi. Masalan, o'quv markazi saytiga katta video darslar yuklanadigan bo'lsa, yuklash hajmi cheklovini oshirish kerak bo'ladi. Parametrlarni haddan tashqari oshirmang: ular xavfsizlik va barqarorlik uchun cheklangan.
Rejalashtiruvchi (cron)
Cron ma'lum vaqtda avtomatik ishga tushadigan vazifalar uchun kerak: har kecha eslatma xatlarini yuborish, eski fayllarni tozalash yoki WordPress'ning ichki rejalashtiruvchisini muntazam chaqirish. Vazifa vaqt jadvali va buyruqdan iborat bo'ladi:
# har kuni soat 02:30 da
30 2 * * * php /var/www/foydalanuvchi/data/www/misol.uz/cron/eslatma.php
Buyruqdagi php o'rniga ba'zan aniq versiyaning to'liq yo'lini yozish kerak bo'ladi, bu panel sozlamalariga bog'liq. Vazifa natijasini bilish uchun cron xatlari yuboriladigan manzilni ko'rsatib qo'yish foydali: xato chiqsa, siz darhol xabar olasiz.
FTP va SSH kirish
FTP foydalanuvchilari bo'limida sayt fayllariga FileZilla kabi dastur orqali ulanish uchun loginlar yaratiladi. Bir martalik ish uchun dasturchiga alohida FTP login berib, ish tugagach uni o'chirish asosiy parolni bo'lishishdan ancha xavfsiz. Tarifda SSH bo'lsa, terminal orqali ishlash imkoniyati ham bor: WP-CLI, Composer va Git aynan shu yerda kerak bo'ladi.
Zaxira nusxalar
Bu bo'limda fayllar va bazalarning zaxira nusxalari ko'rinadi va kerak bo'lganda ulardan tiklash mumkin. Avtomatik nusxalar qanday davriylikda olinishi va qancha saqlanishi hosting sozlamalariga bog'liq, shuning uchun buni oldindan bilib qo'ying. Muhim o'zgarishdan oldin, masalan plaginlarni yangilashdan oldin qo'lda nusxa olib, uni kompyuteringizga ham yuklab qo'yish yaxshi odat.
Loglar va resurslar
Sayt xato bersa, birinchi qaraladigan joy xato logi bo'ladi. Unda PHP xatolari, ruxsat muammolari va topilmagan fayllar qayd etiladi. Kirish logi esa saytga kim, qachon va qaysi sahifaga murojaat qilganini ko'rsatadi, bu botlar hujumini aniqlashda yordam beradi. Resurslar bo'limida disk, inodlar va boshqa cheklovlar qanchalik band ekanini ko'rasiz. Disk to'lib qolsa, sayt yangi fayl yoza olmay, g'alati xatolar bera boshlaydi, shuning uchun bu ko'rsatkichni vaqti-vaqti bilan kuzatib turing.
Domen va to'lov qayerda boshqariladi
Hosting paneli sayt, pochta va fayllar bilan ishlash uchun mo'ljallangan. Domen uzaytirish, NS serverlarni o'zgartirish, hisobni to'ldirish va texnik yordamga murojaat esa odatda xizmat ko'rsatuvchining shaxsiy kabinetida bajariladi. Bu ikki joyni chalkashtirmaslik vaqtni tejaydi: sayt ichidagi ish uchun panel, xizmatlar va to'lovlar uchun kabinet.