Hosting xizmatini tanlayotganda ko'pchilik narx, disk hajmi va tarif nomiga qaraydi, lekin xizmat ko'rsatish darajasi haqidagi kelishuvni, ya'ni SLA'ni kam odam o'qiydi. Holbuki aynan shu hujjat sayt ishlamay qolganda nima bo'lishini belgilaydi: provayder nimani kafolatlaydi, qancha vaqt ichida javob beradi va kafolat buzilsa mijozga nima qaytariladi. SLA'ni tushunish uzilish yuz berganda asabiylashish o'rniga aniq qadamlar qo'yishga imkon beradi.
Uptime foizi aslida qancha vaqtni bildiradi
SLA'dagi asosiy raqam odatda uptime, ya'ni xizmat ishlab turgan vaqt ulushi bo'ladi. Foizlar bir-biriga juda yaqin ko'rinadi, ammo daqiqalarga aylantirilganda farq sezilarli bo'ladi. Hisob oddiy: 30 kunlik oyda 43 200 daqiqa bor, shundan ruxsat etilgan uzilish ulushini ajratamiz.
| Uptime | 30 kunlik oyda ruxsat etilgan uzilish | Yil davomida |
|---|---|---|
| 99% | taxminan 7 soat 12 daqiqa | taxminan 3,65 kun |
| 99,5% | taxminan 3 soat 36 daqiqa | taxminan 1,8 kun |
| 99,9% | taxminan 43 daqiqa | taxminan 8 soat 46 daqiqa |
| 99,99% | taxminan 4 daqiqa | taxminan 53 daqiqa |
Ko'rinib turibdiki, 99% va 99,9% o'rtasidagi farq o'n baravar. Oddiy vizitka sayti uchun oyiga bir necha soatlik uzilish sezilmasligi mumkin, lekin onlayn buyurtma qabul qiladigan do'kon uchun bu yo'qotilgan savdo demakdir. Shuning uchun raqamning o'zidan ko'ra, u qanday o'lchanishi muhimroq.
Uptime qanday o'lchanadi
Shartnomada uptime qaysi nuqtadan o'lchanishi yozilgan bo'lishi kerak. Ba'zi provayderlar faqat serverning o'zi yoqilganini hisobga oladi, boshqalari esa veb-server, baza va pochta xizmati alohida ishlashini tekshiradi. Server yoqilgan, lekin baza ishlamayotgan bo'lsa, mijoz nuqtai nazaridan sayt baribir ochilmaydi. O'lchov oralig'i ham ahamiyatli: har besh daqiqada tekshiriladigan monitoring bir-ikki daqiqalik qisqa uzilishlarni umuman ko'rmasligi mumkin.
Kafolatga kirmaydigan holatlar
Har qanday SLA'da istisnolar bo'limi bor va eng ko'p tushunmovchilik aynan shu yerdan chiqadi. Odatda quyidagi holatlar kafolat hisobiga kirmaydi:
- oldindan e'lon qilingan rejali texnik ishlar;
- mijozning o'z kodi, plaginlari yoki noto'g'ri sozlamalari sabab bo'lgan xatolar;
- tarif limitlaridan oshib ketish, masalan disk yoki jarayonlar soni to'lib qolishi;
- domen muddati tugashi yoki DNS yozuvlarini mijozning o'zi noto'g'ri o'zgartirishi;
- katta hajmdagi hujumlar va fors-major holatlar.
Bu ro'yxat adolatsiz ko'rinishi mumkin, lekin mantiqi bor: provayder o'zi nazorat qila oladigan narsalar uchun javob beradi. Masalan, WordPress saytida eskirgan plagin xatosi tufayli 500 xatosi chiqsa, server to'liq ishlayapti, muammo esa sayt kodida. Mijoz sifatida sizning vazifangiz istisnolar ro'yxati haddan tashqari keng emasligini tekshirish. Agar shartnomada "provayderga bog'liq bo'lmagan har qanday sabab" kabi noaniq ibora bo'lsa, bu kafolatni amalda hech narsaga aylantirishi mumkin.
Javob berish vaqti va murojaat ustuvorligi
Uptime'dan tashqari, yaxshi SLA texnik yordamning javob berish vaqtini ham belgilaydi. Bu yerda ikki tushunchani farqlash kerak: birinchi javob vaqti va muammoni hal qilish vaqti. Birinchi javob murojaat qabul qilinganini va ko'rib chiqilayotganini bildiradi, hal qilish esa muammo murakkabligiga qarab ancha uzoq davom etishi mumkin. Ko'p provayderlar murojaatlarni ustuvorlik bo'yicha ajratadi: butun sayt ishlamasligi eng yuqori darajada, pochta sozlash bo'yicha savol esa oddiy darajada ko'rib chiqiladi.
Murojaatingiz tezroq ko'rib chiqilishi uchun muammoni aniq tasvirlash ham muhim. Domen nomi, xato chiqqan vaqt, xato matni va siz qanday tekshirganingiz haqida ma'lumot bersangiz, mutaxassis muammoni qayta tiklashga vaqt sarflamaydi.
Kompensatsiya qanday hisoblanadi
Ko'pchilik kafolat buzilsa pul to'liq qaytariladi deb o'ylaydi. Amalda hosting SLA'larida kompensatsiya odatda keyingi to'lovlar uchun balansga kredit ko'rinishida beriladi va oylik to'lovning ma'lum ulushi bilan cheklanadi. Masalan, shartnomada uptime har 0,1% ga past bo'lsa, oylik to'lovning ma'lum foizi kredit sifatida qaytariladi, deb yozilishi mumkin. Aniq foizlar va chegaralar har bir provayderda turlicha, shuning uchun ularni shartnomaning o'zidan o'qing.
Yana bir muhim jihat: kompensatsiya ko'pincha avtomatik emas. Mijoz uzilishdan keyin belgilangan muddat ichida, masalan bir oy ichida, murojaat qilishi kerak. Murojaatda uzilish sanasi, davomiyligi va iloji bo'lsa monitoring ma'lumotlari ko'rsatiladi.
O'z monitoringingiz bo'lishi nega foydali
Samarqanddagi kichik klinikani misol qilaylik: uning saytida onlayn qabulga yozilish formasi bor. Bir kuni bemorlar formani yubora olmayotganini telefon orqali aytishadi, lekin uzilish qachon boshlangani va qancha davom etgani hech kimga noma'lum. Agar klinika oddiy tashqi monitoring xizmatini ulab qo'ygan bo'lsa, aniq vaqt oraliqlari va javob kodlari yozib borilgan bo'lardi. Bunday ma'lumot ham provayder bilan gaplashishda, ham muammo sababini topishda juda asqotadi.
Monitoringni o'zingiz sozlash qiyin emas. Eng oddiy tekshiruvni hatto cron orqali ham qilish mumkin:
*/5 * * * * curl -s -o /dev/null -w "%{http_code} %{time_total}\n" https://example.uz/ >> ~/uptime.log
Bu buyruq har besh daqiqada saytning javob kodini va javob vaqtini faylga yozadi. Albatta, monitoring xuddi shu serverda turgan bo'lsa, server to'liq o'chganda u ham ishlamaydi, shuning uchun tashqi xizmatdan foydalanish ishonchliroq.
SLA'ni o'qishda tekshiriladigan savollar
Shartnomani imzolashdan yoki tarifni tanlashdan oldin quyidagi savollarga javob topishga harakat qiling. Uptime qaysi xizmatlar uchun va qanday o'lchanadi? Rejali ishlar haqida qancha vaqt oldin xabar beriladi? Kompensatsiya qanday shaklda va qancha muddat ichida so'ralishi kerak? Zaxira nusxalar SLA'ga kiradimi yoki bu alohida xizmatmi? Bu savollarga javob bo'lmasa, ularni yozma ravishda so'rash mutlaqo normal holat.
sayt.uz mijozlari bunday savollarni kabinetdagi texnik yordam orqali berishlari mumkin. Esda tuting: SLA uzilishlarni yo'q qilmaydi, u faqat ular yuz berganda o'yin qoidalarini belgilaydi. Saytingizning haqiqiy ishonchliligi esa provayder kafolati, sizning zaxira nusxalaringiz va sayt kodining sifati birgalikda qanday ishlashiga bog'liq.