Sayt sekin ochilganda birinchi xayol odatda «hosting yomon» degan fikr bo'ladi. Ba'zan bu to'g'ri chiqadi, lekin ko'p hollarda sekinlik saytning o'zidan kelib chiqadi: siqilmagan katta rasmlar, o'nlab plaginlar, har bir sahifada bajariladigan og'ir baza so'rovlari yoki tashqi skriptlar. Muammo qaysi tomonda ekanini bilmasdan tarifni almashtirish yoki boshqa hostingga ko'chish vaqt va pulni behuda sarflashi mumkin. Yaxshiyamki, buni bir necha oddiy test bilan ancha aniq ajratib olish mumkin.
Sekinlikning ikki turi
Sahifa yuklanishini ikki qismga bo'lib ko'rish foydali. Birinchi qism serverning javobi: brauzer so'rov yuborgandan to serverdan birinchi bayt kelguncha o'tgan vaqt. Bu bosqichda server PHP kodni bajaradi, bazaga murojaat qiladi va HTML sahifani tayyorlaydi. Ikkinchi qism brauzerdagi ish: HTML kelgandan keyin rasmlar, CSS, JavaScript va shriftlar yuklanadi va sahifa chiziladi. Agar birinchi qism uzoq davom etsa, sabab server yoki sayt kodi ichida. Agar server tez javob bersa-yu, sahifa baribir sekin ko'rinsa, muammo deyarli har doim front-end qismida bo'ladi va hostingga aloqasi kam.
Statik fayl va PHP sahifani solishtiring
Eng foydali test serverdagi oddiy statik faylni va saytning dinamik sahifasini solishtirishdir. Statik fayl, masalan robots.txt yoki rasm, PHP va bazasiz to'g'ridan-to'g'ri beriladi. Agar u ham sekin kelsa, muammo tarmoq yoki serverning o'zida. Agar statik fayl tez kelib, bosh sahifa sekin bo'lsa, vaqt sayt kodi va bazada sarflanayotgani aniq. curl buyrug'i har bir bosqichning vaqtini alohida ko'rsatadi:
curl -o /dev/null -s -w "dns: %{time_namelookup} connect: %{time_connect} tls: %{time_appconnect} ttfb: %{time_starttransfer} total: %{time_total}\n" https://example.uz/robots.txt
curl -o /dev/null -s -w "dns: %{time_namelookup} connect: %{time_connect} tls: %{time_appconnect} ttfb: %{time_starttransfer} total: %{time_total}\n" https://example.uz/
Natijalardagi qiymatlar soniyalarda. connect va tls ikkala so'rovda ham deyarli bir xil bo'ladi, chunki ular tarmoqqa bog'liq. Asosiy farq ttfb da ko'rinadi. Masalan, robots.txt uchun 0.1 soniya, bosh sahifa uchun esa 3 soniya chiqsa, uch soniyaning deyarli hammasi PHP va baza ishida ketayotgan bo'ladi. Testni bir necha marta, kunning turli vaqtlarida takrorlang, chunki bitta o'lchov tasodifiy bo'lishi mumkin.
Brauzerda nima yuklanayotganini ko'ring
Chrome yoki Firefox'da F12 tugmasini bosib, Network bo'limini oching va sahifani kesh holda qayta yuklang. Ro'yxatda har bir fayl, uning hajmi va yuklanish vaqti ko'rinadi. Birinchi qator, ya'ni HTML hujjatining o'zi, server javobini ko'rsatadi. Qolgan qatorlarda ko'pincha haqiqiy sababni topasiz: 4 MB lik bosh sahifa banneri, o'nlab alohida JavaScript fayllari, tashqi chat vidjeti yoki xorijiy serverdan yuklanayotgan shriftlar. Sahifaning umumiy hajmi bir necha megabaytdan oshsa, eng tez hosting ham uni mobil internetda tez ochib bera olmaydi.
Lighthouse yoki PageSpeed Insights hisobotlari ham foydali, chunki ular eng ko'p vaqt olayotgan elementlarni ko'rsatib, aniq tavsiyalar beradi. Lekin ularni yakuniy hukm deb qabul qilmang: ular bitta o'lchovga asoslanadi, shuning uchun bir necha marta tekshiring.
Sayt kodidagi tipik sabablar
Agar server javobi sekin bo'lsa va statik fayllar tez kelsa, sababni sayt ichidan qidiring. WordPress saytlarida eng ko'p uchraydigan holatlar quyidagilar:
- Ko'p sonli yoki sifatsiz plaginlar, ayniqsa har sahifada tashqi API ga murojaat qiladiganlari.
- Sahifa keshining yo'qligi: har bir tashrifda sahifa noldan yig'iladi.
- Bazada to'planib qolgan keraksiz ma'lumotlar, masalan minglab eski revisiyalar yoki muddati o'tgan transient yozuvlar.
- Eskirgan PHP versiyasi: yangi versiyalar odatda bir xil kodni tezroq bajaradi.
Qaysi plagin sekinlashtirayotganini bilish uchun Query Monitor kabi diagnostika plaginidan foydalanish yoki plaginlarni birma-bir o'chirib, curl bilan ttfb ni qayta o'lchash mumkin. Bu zerikarli usul, lekin ishonchli natija beradi.
PHP versiyasi va OPcache holatini tekshiring
Server javobi sekin bo'lsa, sayt qaysi PHP versiyasida ishlayotgani va OPcache yoqilganini bilish foydali. OPcache PHP kodini har safar qaytadan tahlil qilmasdan, tayyor holatda xotirada saqlaydi va bu javob vaqtini sezilarli kamaytiradi. Tekshirish uchun sayt ildizida vaqtinchalik fayl yarating, uni brauzerda ochib, PHP versiyasi va «opcache» bo'limini ko'ring:
<?php phpinfo();
Tekshiruvdan keyin bu faylni albatta o'chiring, chunki u server sozlamalari haqida ko'p ma'lumotni ochiq ko'rsatadi. PHP versiyasini ISPmanager panelida sayt sozlamalaridan almashtirish mumkin, lekin buni avval sayt mosligini tekshirib qiling.
Hosting tomonidagi belgilar
Muammo haqiqatan hosting tomonida ekanini ko'rsatadigan belgilar ham bor. Statik fayl ham sekin kelsa, sekinlik kunning ma'lum soatlarida o'z-o'zidan paydo bo'lib, keyin yo'qolsa, yoki panelda tarif resurs chegarasiga (protsessor, xotira, jarayonlar soni) tez-tez yetayotganingiz ko'rinsa, bu server yoki tarif yetishmasligidan darak beradi. Shuningdek, server joylashuvi ham ahamiyatga ega: asosiy auditoriyasi O'zbekistonda bo'lgan sayt uchun mahalliy server tarmoq kechikishini kamaytiradi, ayniqsa Tas-IX tarmog'idagi foydalanuvchilar uchun.
Misol: Buxorodagi mehmonxona sayti
Buxorodagi kichik mehmonxona sayti egasi sahifa 8 soniyada ochilayotganidan shikoyat qilgan va boshqa hostingga ko'chishni rejalashtirgan. curl testi esa server javobi 0.4 soniya ekanini ko'rsatdi. Network bo'limida esa bosh sahifadagi slayderda telefondan to'g'ridan-to'g'ri yuklangan oltita 5 MB lik fotosurat borligi aniqlandi. Rasmlar siqilib, WebP formatiga o'tkazilgach, sahifa hajmi o'n barobar kamaydi va sayt hosting almashtirilmasdan tez ochila boshladi.
Agar testlar sekinlik server tomonida ekanini ko'rsatsa, curl natijalarini va o'lchov vaqtlarini qo'shib, sayt.uz kabinetidan texnik yordamga murojaat qiling: aniq raqamlar bilan muammoni tekshirish ancha osonlashadi.