Сайт секин очилганда биринчи хаёл одатда «хостинг ёмон» деган фикр бўлади. Баъзан бу тўғри чиқади, лекин кўп ҳолларда секинлик сайтнинг ўзидан келиб чиқади: сиқилмаган катта расмлар, ўнлаб плагинлар, ҳар бир саҳифада бажариладиган оғир база сўровлари ёки ташқи скриптлар. Муаммо қайси томонда эканини билмасдан тарифни алмаштириш ёки бошқа хостингга кўчиш вақт ва пулни беҳуда сарфлаши мумкин. Яхшиямки, буни бир неча оддий тест билан анча аниқ ажратиб олиш мумкин.
Секинликнинг икки тури
Саҳифа юкланишини икки қисмга бўлиб кўриш фойдали. Биринчи қисм сервернинг жавоби: браузер сўров юборгандан то сервердан биринчи байт келгунча ўтган вақт. Бу босқичда сервер PHP кодни бажаради, базага мурожаат қилади ва HTML саҳифани тайёрлайди. Иккинчи қисм браузердаги иш: HTML келгандан кейин расмлар, CSS, JavaScript ва шрифтлар юкланади ва саҳифа чизилади. Агар биринчи қисм узоқ давом этса, сабаб сервер ёки сайт коди ичида. Агар сервер тез жавоб берса-ю, саҳифа барибир секин кўринса, муаммо деярли ҳар доим фронтенд қисмида бўлади ва хостингга алоқаси кам.
Статик файл ва PHP саҳифани солиштиринг
Энг фойдали тест сервердаги оддий статик файлни ва сайтнинг динамик саҳифасини солиштиришдир. Статик файл, масалан robots.txt ёки расм, PHP ва базасиз тўғридан-тўғри берилади. Агар у ҳам секин келса, муаммо тармоқ ёки сервернинг ўзида. Агар статик файл тез келиб, бош саҳифа секин бўлса, вақт сайт коди ва базада сарфланаётгани аниқ. curl буйруғи ҳар бир босқичнинг вақтини алоҳида кўрсатади:
curl -o /dev/null -s -w "dns: %{time_namelookup} connect: %{time_connect} tls: %{time_appconnect} ttfb: %{time_starttransfer} total: %{time_total}\n" https://example.uz/robots.txt
curl -o /dev/null -s -w "dns: %{time_namelookup} connect: %{time_connect} tls: %{time_appconnect} ttfb: %{time_starttransfer} total: %{time_total}\n" https://example.uz/
Натижалардаги қийматлар сонияларда. connect ва tls иккала сўровда ҳам деярли бир хил бўлади, чунки улар тармоққа боғлиқ. Асосий фарқ ttfb да кўринади. Масалан, robots.txt учун 0.1 сония, бош саҳифа учун эса 3 сония чиқса, уч сониянинг деярли ҳаммаси PHP ва база ишида кетаётган бўлади. Тестни бир неча марта, куннинг турли вақтларида такрорланг, чунки битта ўлчов тасодифий бўлиши мумкин.
Браузерда нима юкланаётганини кўринг
Chrome ёки Firefox'да F12 тугмасини босиб, Network бўлимини очинг ва саҳифани кеш ҳолда қайта юкланг. Рўйхатда ҳар бир файл, унинг ҳажми ва юкланиш вақти кўринади. Биринчи қатор, яъни HTML ҳужжатининг ўзи, сервер жавобини кўрсатади. Қолган қаторларда кўпинча ҳақиқий сабабни топасиз: 4 MB лик бош саҳифа баннери, ўнлаб алоҳида JavaScript файллари, ташқи чат виджети ёки хорижий сервердан юкланаётган шрифтлар. Саҳифанинг умумий ҳажми бир неча мегабайтдан ошса, энг тез хостинг ҳам уни мобил интернетда тез очиб бера олмайди.
Lighthouse ёки PageSpeed Insights ҳисоботлари ҳам фойдали, чунки улар энг кўп вақт олаётган элементларни кўрсатиб, аниқ тавсиялар беради. Лекин уларни якуний ҳукм деб қабул қилманг: улар битта ўлчовга асосланади, шунинг учун бир неча марта текширинг.
Сайт кодидаги типик сабаблар
Агар сервер жавоби секин бўлса ва статик файллар тез келса, сабабни сайт ичидан қидиринг. WordPress сайтларида энг кўп учрайдиган ҳолатлар қуйидагилар:
- Кўп сонли ёки сифатсиз плагинлар, айниқса ҳар саҳифада ташқи API га мурожаат қиладиганлари.
- Саҳифа кешининг йўқлиги: ҳар бир ташрифда саҳифа нолдан йиғилади.
- Базада тўпланиб қолган кераксиз маълумотлар, масалан минглаб эски ревизиялар ёки муддати ўтган transient ёзувлар.
- Эскирган PHP версияси: янги версиялар одатда бир хил кодни тезроқ бажаради.
Қайси плагин секинлаштираётганини билиш учун Query Monitor каби диагностика плагинидан фойдаланиш ёки плагинларни бирма-бир ўчириб, curl билан ttfb ни қайта ўлчаш мумкин. Бу зерикарли усул, лекин ишончли натижа беради.
PHP версияси ва OPcache ҳолатини текширинг
Сервер жавоби секин бўлса, сайт қайси PHP версиясида ишлаётгани ва OPcache ёқилганини билиш фойдали. OPcache PHP кодини ҳар сафар қайтадан таҳлил қилмасдан, тайёр ҳолатда хотирада сақлайди ва бу жавоб вақтини сезиларли камайтиради. Текшириш учун сайт илдизида вақтинчалик файл яратинг, уни браузерда очиб, PHP версияси ва «opcache» бўлимини кўринг:
<?php phpinfo();
Текширувдан кейин бу файлни албатта ўчиринг, чунки у сервер созламалари ҳақида кўп маълумотни очиқ кўрсатади. PHP версиясини ISPmanager панелида сайт созламаларидан алмаштириш мумкин, лекин буни аввал сайт мослигини текшириб қилинг.
Хостинг томонидаги белгилар
Муаммо ҳақиқатан хостинг томонида эканини кўрсатадиган белгилар ҳам бор. Статик файл ҳам секин келса, секинлик куннинг маълум соатларида ўз-ўзидан пайдо бўлиб, кейин йўқолса, ёки панелда тариф ресурс чегарасига (процессор, хотира, жараёнлар сони) тез-тез етаётганингиз кўринса, бу сервер ёки тариф етишмаслигидан дарак беради. Шунингдек, сервер жойлашуви ҳам аҳамиятга эга: асосий аудиторияси Ўзбекистонда бўлган сайт учун маҳаллий сервер тармоқ кечикишини камайтиради, айниқса Tas-IX тармоғидаги фойдаланувчилар учун.
Мисол: Бухородаги меҳмонхона сайти
Бухородаги кичик меҳмонхона сайти эгаси саҳифа 8 сонияда очилаётганидан шикоят қилган ва бошқа хостингга кўчишни режалаштирган. curl тести эса сервер жавоби 0.4 сония эканини кўрсатди. Network бўлимида эса бош саҳифадаги слайдерда телефондан тўғридан-тўғри юкланган олтита 5 MB лик фотосурат борлиги аниқланди. Расмлар сиқилиб, WebP форматига ўтказилгач, саҳифа ҳажми ўн баробар камайди ва сайт хостинг алмаштирилмасдан тез очила бошлади.
Агар тестлар секинлик сервер томонида эканини кўрсатса, curl натижаларини ва ўлчов вақтларини қўшиб, sayt.uz кабинетидан техник ёрдамга мурожаат қилинг: аниқ рақамлар билан муаммони текшириш анча осонлашади.