✳️
blog.cat.ssl

Wildcard SSL'ni DNS-01 bilan avtomatik olish: Certbot va acme.sh qo'llanmasi

22.11.2026
← Barcha maqolalar

Wildcard sertifikat bitta domen ostidagi barcha birinchi darajali subdomenlarni qamrab oladi. Masalan, *.example.uz sertifikati shop.example.uz, api.example.uz va blog.example.uz uchun bir vaqtda ishlaydi. Bu ko'p subdomenli loyihalar, mijozlarga alohida subdomen beradigan SaaS xizmatlar yoki tez-tez yangi subdomen ochiladigan tizimlar uchun juda qulay. Let's Encrypt wildcard sertifikatni bepul beradi, lekin bitta shart bilan: domen egaligi faqat DNS-01 usuli orqali tasdiqlanadi.

Nima uchun aynan DNS-01

Oddiy sertifikat olishda ko'pincha HTTP-01 usuli ishlatiladi: sertifikat markazi saytdagi maxsus faylni ochib ko'radi. Wildcard holatida bu mantiqan ishlamaydi, chunki *.example.uz ostida cheksiz ko'p nom bo'lishi mumkin va ularning hammasi bitta serverga qarashi shart emas. Shuning uchun sertifikat markazi domenning DNS zonasini boshqarish huquqingizni tekshiradi. Siz _acme-challenge.example.uz nomiga markaz bergan qiymat bilan TXT yozuv qo'shasiz, markaz uni DNS orqali o'qiydi va sertifikat chiqaradi.

Bir muhim nozik jihat bor: wildcard faqat bir daraja chuqurlikni qamraydi va asosiy domenning o'zini qamramaydi. *.example.uz sertifikati example.uz uchun ham, a.b.example.uz uchun ham yaroqsiz. Shuning uchun so'rovda odatda ikkala nom birga ko'rsatiladi: example.uz va *.example.uz. Bunda ikkala nom uchun ham bir xil _acme-challenge.example.uz nomida ikkita alohida TXT qiymat paydo bo'ladi va ikkalasi ham bir vaqtda turishi kerak.

Qo'lda olish: tushunish uchun yaxshi, doimiy ish uchun emas

sudo certbot certonly --manual --preferred-challenges dns \
  -d example.uz -d '*.example.uz'

# Certbot har bir nom uchun TXT qiymat ko'rsatadi.
# Qo'shgandan keyin, "Enter" bosishdan oldin tekshiring:
dig TXT _acme-challenge.example.uz +short @8.8.8.8

Bu usulda Certbot ikkita qiymat beradi va ularni DNS zonaga qo'shib, yozuvlar tarqalguncha kutish kerak. TXT yozuvning TTL qiymati kichik bo'lsa, tekshiruv tezroq o'tadi. Asosiy muammo shundaki, --manual bilan olingan sertifikat avtomatik yangilanmaydi, chunki Certbot TXT yozuvni o'zi qo'sha olmaydi. 90 kun o'tgach sertifikat muddati tugaydi va sayt xato ko'rsata boshlaydi. Shu sababli doimiy foydalanish uchun avtomatlashtirish kerak.

Avtomatlashtirishning uch yo'li

1. DNS provayderining API'si orqali

Agar domeningiz DNS'i API taqdim etadigan xizmatda bo'lsa, ACME mijozi TXT yozuvni o'zi qo'shib, tekshiruvdan keyin o'chirib qo'yadi. acme.sh vositasi yuzdan ortiq DNS xizmatlari bilan ishlaydi, Certbot uchun esa alohida plaginlar mavjud. Masalan, Cloudflare ishlatilsa, API tokenni o'zgaruvchiga yozib, bitta buyruq bilan sertifikat olinadi.

export CF_Token="faqat-DNS-tahrirlash-huquqli-token"
acme.sh --issue --dns dns_cf -d example.uz -d '*.example.uz'

acme.sh --install-cert -d example.uz \
  --key-file /etc/ssl/example.uz.key \
  --fullchain-file /etc/ssl/example.uz.crt \
  --reloadcmd "systemctl reload nginx"

API tokenga faqat kerakli zonani tahrirlash huquqini bering. Butun akkauntga to'liq kirish beradigan kalitni serverda saqlash xavfli, chunki server buzilsa, hujumchi barcha domenlaringiz DNS'ini o'zgartira oladi.

2. CNAME delegatsiya

Domeningiz DNS'ini boshqaradigan xizmatda API bo'lmasa yoki unga to'liq kirishni serverga bermoqchi bo'lmasangiz, CNAME delegatsiyasi yordam beradi. Siz bir marta _acme-challenge.example.uz nomini API'li boshqa zonadagi nomga CNAME qilib yo'naltirasiz. Sertifikat markazi CNAME'ga ergashadi va TXT qiymatni o'sha zonadan o'qiydi. Shunday qilib asosiy zona qo'l tegmasdan qoladi, avtomatika esa faqat kichik yordamchi zonani o'zgartiradi.

; example.uz zonasida bir martalik yozuv
_acme-challenge.example.uz.  CNAME  _acme-challenge.acme.misol.uz.

# acme.sh: tekshiruvni delegatsiya qilingan zonada bajarish
acme.sh --issue --dns dns_cf -d example.uz -d '*.example.uz' \
  --challenge-alias acme.misol.uz

Bu usul bilan mashhur acme-dns loyihasi ham ishlaydi: u faqat ACME TXT yozuvlari uchun mo'ljallangan kichik DNS server bo'lib, xavfsizlik nuqtai nazaridan qulay yechim hisoblanadi.

3. Domen DNS'ini o'z serveringizda yuritish

Katta loyihalarda ba'zan domen uchun o'z DNS serveri (masalan, BIND yoki PowerDNS) ko'tariladi va ACME mijozi RFC 2136 dinamik yangilanish protokoli orqali TXT yozuvni qo'shadi. Bu to'liq nazorat beradi, lekin DNS serverni qo'llab-quvvatlash va zaxiralash mas'uliyati ham sizga o'tadi. Kichik va o'rta loyihalar uchun birinchi ikki yo'l odatda yetarli.

Misol: mijozlarga subdomen beradigan onlayn menyu xizmati

Toshkentdagi startap kafelar uchun onlayn menyu xizmatini ishga tushirdi: har bir kafe kafe-nomi.misol.uz ko'rinishidagi alohida manzil oladi. Dastlab har yangi kafe uchun alohida sertifikat olishardi va oyiga o'nlab sertifikatni kuzatish qiyinlashdi. Jamoa bitta *.misol.uz sertifikatiga o'tdi, _acme-challenge nomini CNAME orqali API'li yordamchi zonaga yo'naltirdi va acme.sh'ni cron orqali ishlatdi. Endi yangi kafe qo'shilganda sertifikat haqida o'ylash shart emas, yangilanish esa har 60 kunda o'zi bajariladi.

Agar domen sayt.uz orqali ro'yxatdan o'tgan bo'lsa, CNAME yoki TXT yozuvlarni kabinetdagi DNS bo'limida qo'shish mumkin. DNS boshqaruvini API orqali avtomatlashtirish imkoniyati bo'yicha sayt.uz kabinetidan yoki texnik yordam orqali aniqlik kiritish tavsiya etiladi.

Ko'p uchraydigan xatolar

Sertifikat olingandan keyin uning qaysi nomlarni qamrashini tekshirib qo'yish foydali. Quyidagi buyruq sertifikatdagi SAN ro'yxatini ko'rsatadi va unda ham asosiy domen, ham wildcard nom bo'lishi kerak.

openssl x509 -in /etc/ssl/example.uz.crt -noout -ext subjectAltName

O'xshash maqolalar

🪪 Mijoz sertifikati bilan kirish: admin panelga qo'shimcha himoya 📧 mail.domen.uz uchun SSL: Outlook sertifikat ogohlantirishini qanday yo'qotish ⏳ Let's Encrypt limitlari: "too many certificates" xatosi va uni hal qilish 📜 Certificate Transparency: SSL sertifikatlarning ochiq jurnali qanday ishlaydi
🌐 Til
🇺🇿 O⁠'zbek ✓ 🇺🇿 Özbek (yangi) 🇺🇿 Ўзбек 🇷🇺 Русский 🇬🇧 English