Brauzerdagi qulf belgisi sertifikat haqida juda kam ma'lumot beradi. Sayt bir kompyuterda ochilib, boshqasida xato bersa, mobil ilova serverga ulana olmasa yoki pochta dasturi sertifikat haqida ogohlantirsa, aniq sababni bilish kerak bo'ladi. Bunday paytda OpenSSL eng ishonchli vosita hisoblanadi. U Linux va macOS'da odatda oldindan o'rnatilgan, Windows'da esa Git for Windows bilan birga keladi yoki WSL ichida ishlatiladi. Quyidagi buyruqlar real ishda eng ko'p kerak bo'ladiganlaridir.
Serverga ulanib, sertifikatni ko'rish
Asosiy buyruq s_client bo'lib, u serverga xuddi brauzer kabi TLS orqali ulanadi va olingan barcha ma'lumotni chiqaradi. -servername parametri juda muhim: u SNI orqali qaysi domenga murojaat qilinayotganini bildiradi. Bitta IP manzilda yuzlab saytlar joylashgan umumiy hostingda bu parametrsiz server boshqa saytning sertifikatini qaytarishi mumkin va siz noto'g'ri xulosa chiqarasiz. Oxiridagi yo'naltirish ulanish ochiq qolib ketmasligi uchun kerak.
openssl s_client -connect example.uz:443 -servername example.uz </dev/null
Chiqish ancha uzun bo'ladi, shuning uchun amalda uni ikkinchi OpenSSL buyrug'iga uzatib, faqat kerakli maydonlarni ajratib olinadi.
Kimga berilgan va qachon tugaydi
Quyidagi buyruq sertifikat egasini, uni bergan markazni va amal qilish muddatini ko'rsatadi. notAfter qatori sertifikat tugaydigan sanani bildiradi, vaqt esa UTC bo'yicha yoziladi. Agar issuer qatorida kutilmagan nom, masalan hosting panelining standart nomi ko'rinsa, demak serverda sizning sertifikatingiz emas, boshqa sertifikat o'rnatilgan.
echo | openssl s_client -connect example.uz:443 -servername example.uz 2>/dev/null \
| openssl x509 -noout -subject -issuer -dates
# subject=CN = example.uz
# issuer=C = US, O = Let's Encrypt, CN = R11
# notBefore=...
# notAfter=...
Sertifikat qaysi nomlar uchun amal qilishini SAN maydoni belgilaydi. Masalan, Toshkentdagi stomatologiya klinikasi sayti example.uz manzilida ochilib, www.example.uz manzilida xato bersa, odatda sabab shu ikkinchi nomning SAN ro'yxatida yo'qligida bo'ladi. Bu parametr OpenSSL 1.1.1 va undan yangi versiyalarda ishlaydi.
echo | openssl s_client -connect example.uz:443 -servername example.uz 2>/dev/null \
| openssl x509 -noout -ext subjectAltName
Zanjir to'liqligini tekshirish
Server o'z sertifikati bilan birga oraliq sertifikatlarni ham yuborishi kerak. -showcerts parametri server yuborgan barcha sertifikatlarni chiqaradi. Har bir sertifikat uchun s: qatori egasini, i: qatori esa uni bergan markazni bildiradi. To'g'ri zanjirda birinchi sertifikatning beruvchisi ikkinchisining egasi bilan mos keladi. Agar ro'yxatda faqat bitta sertifikat bo'lsa, oraliq sertifikat o'rnatilmagan.
echo | openssl s_client -connect example.uz:443 -servername example.uz -showcerts 2>/dev/null \
| grep -E 's:|i:'
echo | openssl s_client -connect example.uz:443 -servername example.uz 2>/dev/null \
| grep 'Verify return code'
# Verify return code: 0 (ok)
Oxirgi qatordagi natija eng muhim ko'rsatkich. 0 (ok) hammasi joyida ekanini bildiradi. 20 (unable to get local issuer certificate) odatda oraliq sertifikat yetishmasligini, 10 (certificate has expired) muddat tugaganini, 18 yoki 19 esa o'z-o'zidan imzolangan sertifikatni anglatadi. Shuni yodda tutingki, tekshiruv kompyuteringizdagi ishonchli markazlar ro'yxatiga tayanadi, shuning uchun juda eski tizimda yangi markaz tanilmasligi mumkin.
Fayldagi sertifikatni o'qish
Ba'zan sertifikatni serverga o'rnatishdan oldin tekshirish kerak bo'ladi, masalan, sertifikat markazidan yangi fayl kelganda. -text parametri barcha maydonlarni o'qiladigan ko'rinishda chiqaradi. -checkend esa sertifikat ko'rsatilgan soniyalar ichida tugashini tekshiradi va natijani chiqish kodi orqali qaytaradi, bu skriptlar uchun juda qulay. Quyidagi misolda 1209600 soniya 14 kunga teng.
openssl x509 -in certificate.crt -noout -text
openssl x509 -in certificate.crt -noout -enddate
openssl x509 -in certificate.crt -noout -checkend 1209600 \
&& echo "14 kundan ko'proq vaqt bor" || echo "14 kun ichida tugaydi"
Sertifikat va yopiq kalit bir-biriga mosmi
Sertifikat o'rnatishdagi keng tarqalgan xatolardan biri boshqa so'rov uchun yaratilgan kalitni ishlatishdir. Bunday holatda Nginx ishga tushmaydi va kalit mos kelmasligi haqida xabar beradi, panel esa sertifikatni qabul qilmaydi. Tekshirish uchun sertifikat ichidagi ochiq kalitni va yopiq kalitdan olingan ochiq kalitni solishtirish kifoya. Ikkala buyruq bir xil xesh qaytarsa, juftlik to'g'ri. Bu usul RSA va ECDSA kalitlari uchun ham ishlaydi.
openssl x509 -in certificate.crt -noout -pubkey | openssl sha256
openssl pkey -in private.key -pubout | openssl sha256
Sertifikat oraliq sertifikatlar fayli bilan to'g'ri zanjir hosil qilishini ham serverga yuklamasdan tekshirish mumkin. Buning uchun verify buyrug'i ishlatiladi.
openssl verify -CAfile chain.crt certificate.crt
# certificate.crt: OK
Pochta serverlarini tekshirish
Pochta dasturlari sertifikatga brauzerlardan ham qattiqroq qaraydi. Outlook yoki telefon pochta ilovasi ogohlantirish chiqarsa, xuddi shu buyruqlar bilan pochta portlarini tekshirish mumkin. 465 va 993-portlar ulanishdan boshlab shifrlangan, 587-port esa avval oddiy ulanishni ochib, keyin STARTTLS buyrug'i bilan shifrlashga o'tadi, shuning uchun unda -starttls parametri kerak. Natijada server sertifikatidagi nom siz pochta dasturida yozgan server nomi bilan mos kelishi kerak.
openssl s_client -connect mail.example.uz:465 -servername mail.example.uz
openssl s_client -connect mail.example.uz:993 -servername mail.example.uz
openssl s_client -starttls smtp -connect mail.example.uz:587 -servername mail.example.uz
Protokol versiyalarini sinash
Ba'zi eski qurilmalar yoki korporativ tizimlar faqat ma'lum TLS versiyasi bilan ishlaydi. Server qaysi versiyalarni qo'llab-quvvatlashini bilish uchun ulanishni majburan bitta versiya bilan amalga oshirish mumkin. Agar ulanish muvaffaqiyatli bo'lsa, chiqishda sertifikat va tanlangan shifr ko'rinadi, aks holda xatolik bilan tugaydi. Hozirgi vaqtda TLS 1.2 va TLS 1.3 yoqilgan bo'lishi, eski TLS 1.0 va 1.1 esa o'chirilgan bo'lishi tavsiya etiladi.
openssl s_client -connect example.uz:443 -servername example.uz -tls1_2 </dev/null
openssl s_client -connect example.uz:443 -servername example.uz -tls1_3 </dev/null
Natijalarga qarab qanday harakat qilish kerak
Agar tekshiruv muddat tugaganini ko'rsatsa, sertifikatni yangilash va veb-serverni qayta yuklash kerak. SAN ro'yxatida kerakli nom bo'lmasa, sertifikatni barcha nomlarni qamrab oladigan qilib qayta chiqarasiz. Zanjir to'liq bo'lmasa, serverga to'liq zanjir faylini ulash lozim. sayt.uz hostingida Let's Encrypt sertifikati panel orqali chiqariladi va zanjir avtomatik qo'shiladi, shuning uchun bunday muammolar odatda o'zingiz yuklagan tijorat sertifikatlarida uchraydi. Tekshiruv natijasini tushunish qiyin bo'lsa, buyruq chiqishini texnik yordamga yuborish muammoni tezroq hal qilishga yordam beradi.