Браузердаги қулф белгиси сертификат ҳақида жуда кам маълумот беради. Сайт бир компьютерда очилиб, бошқасида хато берса, мобил илова серверга улана олмаса ёки почта дастури сертификат ҳақида огоҳлантирса, аниқ сабабни билиш керак бўлади. Бундай пайтда OpenSSL энг ишончли восита ҳисобланади. У Linux ва macOS'да одатда олдиндан ўрнатилган, Windows'да эса Git for Windows билан бирга келади ёки WSL ичида ишлатилади. Қуйидаги буйруқлар реал ишда энг кўп керак бўладиганларидир.
Серверга уланиб, сертификатни кўриш
Асосий буйруқ s_client бўлиб, у серверга худди браузер каби TLS орқали уланади ва олинган барча маълумотни чиқаради. -servername параметри жуда муҳим: у SNI орқали қайси доменга мурожаат қилинаётганини билдиради. Битта IP манзилда юзлаб сайтлар жойлашган умумий хостингда бу параметрсиз сервер бошқа сайтнинг сертификатини қайтариши мумкин ва сиз нотўғри хулоса чиқарасиз. Охиридаги йўналтириш уланиш очиқ қолиб кетмаслиги учун керак.
openssl s_client -connect example.uz:443 -servername example.uz </dev/null
Чиқиш анча узун бўлади, шунинг учун амалда уни иккинчи OpenSSL буйруғига узатиб, фақат керакли майдонларни ажратиб олинади.
Кимга берилган ва қачон тугайди
Қуйидаги буйруқ сертификат эгасини, уни берган марказни ва амал қилиш муддатини кўрсатади. notAfter қатори сертификат тугайдиган санани билдиради, вақт эса UTC бўйича ёзилади. Агар issuer қаторида кутилмаган ном, масалан хостинг панелининг стандарт номи кўринса, демак серверда сизнинг сертификатингиз эмас, бошқа сертификат ўрнатилган.
echo | openssl s_client -connect example.uz:443 -servername example.uz 2>/dev/null \
| openssl x509 -noout -subject -issuer -dates
# subject=CN = example.uz
# issuer=C = US, O = Let's Encrypt, CN = R11
# notBefore=...
# notAfter=...
Сертификат қайси номлар учун амал қилишини SAN майдони белгилайди. Масалан, Тошкентдаги стоматология клиникаси сайти example.uz манзилида очилиб, www.example.uz манзилида хато берса, одатда сабаб шу иккинчи номнинг SAN рўйхатида йўқлигида бўлади. Бу параметр OpenSSL 1.1.1 ва ундан янги версияларда ишлайди.
echo | openssl s_client -connect example.uz:443 -servername example.uz 2>/dev/null \
| openssl x509 -noout -ext subjectAltName
Занжир тўлиқлигини текшириш
Сервер ўз сертификати билан бирга оралиқ сертификатларни ҳам юбориши керак. -showcerts параметри сервер юборган барча сертификатларни чиқаради. Ҳар бир сертификат учун s: қатори эгасини, i: қатори эса уни берган марказни билдиради. Тўғри занжирда биринчи сертификатнинг берувчиси иккинчисининг эгаси билан мос келади. Агар рўйхатда фақат битта сертификат бўлса, оралиқ сертификат ўрнатилмаган.
echo | openssl s_client -connect example.uz:443 -servername example.uz -showcerts 2>/dev/null \
| grep -E 's:|i:'
echo | openssl s_client -connect example.uz:443 -servername example.uz 2>/dev/null \
| grep 'Verify return code'
# Verify return code: 0 (ok)
Охирги қатордаги натижа энг муҳим кўрсаткич. 0 (ok) ҳаммаси жойида эканини билдиради. 20 (unable to get local issuer certificate) одатда оралиқ сертификат етишмаслигини, 10 (certificate has expired) муддат тугаганини, 18 ёки 19 эса ўз-ўзидан имзоланган сертификатни англатади. Шуни ёдда тутингки, текширув компьютерингиздаги ишончли марказлар рўйхатига таянади, шунинг учун жуда эски тизимда янги марказ танилмаслиги мумкин.
Файлдаги сертификатни ўқиш
Баъзан сертификатни серверга ўрнатишдан олдин текшириш керак бўлади, масалан, сертификат марказидан янги файл келганда. -text параметри барча майдонларни ўқиладиган кўринишда чиқаради. -checkend эса сертификат кўрсатилган сониялар ичида тугашини текширади ва натижани чиқиш коди орқали қайтаради, бу скриптлар учун жуда қулай. Қуйидаги мисолда 1209600 сония 14 кунга тенг.
openssl x509 -in certificate.crt -noout -text
openssl x509 -in certificate.crt -noout -enddate
openssl x509 -in certificate.crt -noout -checkend 1209600 \
&& echo "14 кундан кўпроқ вақт бор" || echo "14 кун ичида тугайди"
Сертификат ва ёпиқ калит бир-бирига мосми
Сертификат ўрнатишдаги кенг тарқалган хатолардан бири бошқа сўров учун яратилган калитни ишлатишдир. Бундай ҳолатда Nginx ишга тушмайди ва калит мос келмаслиги ҳақида хабар беради, панел эса сертификатни қабул қилмайди. Текшириш учун сертификат ичидаги очиқ калитни ва ёпиқ калитдан олинган очиқ калитни солиштириш кифоя. Иккала буйруқ бир хил хеш қайтарса, жуфтлик тўғри. Бу усул RSA ва ECDSA калитлари учун ҳам ишлайди.
openssl x509 -in certificate.crt -noout -pubkey | openssl sha256
openssl pkey -in private.key -pubout | openssl sha256
Сертификат оралиқ сертификатлар файли билан тўғри занжир ҳосил қилишини ҳам серверга юкламасдан текшириш мумкин. Бунинг учун verify буйруғи ишлатилади.
openssl verify -CAfile chain.crt certificate.crt
# certificate.crt: OK
Почта серверларини текшириш
Почта дастурлари сертификатга браузерлардан ҳам қаттиқроқ қарайди. Outlook ёки телефон почта иловаси огоҳлантириш чиқарса, худди шу буйруқлар билан почта портларини текшириш мумкин. 465 ва 993-портлар уланишдан бошлаб шифрланган, 587-порт эса аввал оддий уланишни очиб, кейин STARTTLS буйруғи билан шифрлашга ўтади, шунинг учун унда -starttls параметри керак. Натижада сервер сертификатидаги ном сиз почта дастурида ёзган сервер номи билан мос келиши керак.
openssl s_client -connect mail.example.uz:465 -servername mail.example.uz
openssl s_client -connect mail.example.uz:993 -servername mail.example.uz
openssl s_client -starttls smtp -connect mail.example.uz:587 -servername mail.example.uz
Протокол версияларини синаш
Баъзи эски қурилмалар ёки корпоратив тизимлар фақат маълум TLS версияси билан ишлайди. Сервер қайси версияларни қўллаб-қувватлашини билиш учун уланишни мажбуран битта версия билан амалга ошириш мумкин. Агар уланиш муваффақиятли бўлса, чиқишда сертификат ва танланган шифр кўринади, акс ҳолда хатолик билан тугайди. Ҳозирги вақтда TLS 1.2 ва TLS 1.3 ёқилган бўлиши, эски TLS 1.0 ва 1.1 эса ўчирилган бўлиши тавсия этилади.
openssl s_client -connect example.uz:443 -servername example.uz -tls1_2 </dev/null
openssl s_client -connect example.uz:443 -servername example.uz -tls1_3 </dev/null
Натижаларга қараб қандай ҳаракат қилиш керак
Агар текширув муддат тугаганини кўрсатса, сертификатни янгилаш ва веб-серверни қайта юклаш керак. SAN рўйхатида керакли ном бўлмаса, сертификатни барча номларни қамраб оладиган қилиб қайта чиқарасиз. Занжир тўлиқ бўлмаса, серверга тўлиқ занжир файлини улаш лозим. sayt.uz хостингида Let's Encrypt сертификати панел орқали чиқарилади ва занжир автоматик қўшилади, шунинг учун бундай муаммолар одатда ўзингиз юклаган тижорат сертификатларида учрайди. Текширув натижасини тушуниш қийин бўлса, буйруқ чиқишини техник ёрдамга юбориш муаммони тезроқ ҳал қилишга ёрдам беради.