Сайтингизни очганингизда Chrome "Уланиш хавфсиз эмас" саҳифасини ва пастида NET::ERR_CERT_COMMON_NAME_INVALID кодини кўрсатса, бу сертификатнинг ўзи яроқли, лекин у сиз очган манзил учун берилмаганини билдиради. Браузер ҳар бир HTTPS уланишда сервердан келган сертификат ичидаги номлар рўйхатини адрес сатридаги домен билан солиштиради. Агар рўйхатда айнан шу ном бўлмаса, шифрлаш ишласа ҳам браузер уланишни тўхтатади, чунки у сиз ҳақиқатан ҳам керакли сайтга уланганингизга ишонч ҳосил қила олмайди. Firefox худди шу ҳолатни SSL_ERROR_BAD_CERT_DOMAIN деб, Safari эса "сертификат бошқа сайт учун" деган матн билан кўрсатади.
Сертификат қайси номларни "билади"
Эски тизимларда сертификатдаги асосий ном Common Name (CN) майдонида ёзилар эди, хато кодининг номи ҳам шундан қолган. Бугунги браузерлар эса CN'га эмас, Subject Alternative Name (SAN) кенгайтмасига қарайди. SAN ичида бир нечта ном бўлиши мумкин: масалан example.uz ва www.example.uz. Браузер фақат шу рўйхатдаги номларни қабул қилади, шунинг учун сертификат example.uz учун олинган бўлса, shop.example.uz манзили автоматик равишда ҳимояланган ҳисобланмайди.
Wildcard сертификат, яъни *.example.uz, фақат бир поғонадаги субдоменларни қамрайди. У blog.example.uz учун ишлайди, лекин test.blog.example.uz учун ҳам, ҳатто юлдузчасиз example.uz учун ҳам ишламайди. Шунинг учун wildcard олинганда одатда асосий домен ҳам SAN рўйхатига алоҳида қўшилади.
Хатонинг энг кўп учрайдиган сабаблари
Амалиётда бу хато деярли ҳар доим қуйидаги ҳолатлардан бирига бориб тақалади. Уларни тартиб билан текшириб чиқиш одатда бир неча дақиқада сабабни кўрсатиб беради.
- www ёки www'сиз вариант қамралмаган. Сертификат фақат
example.uzучун чиқарилган, мижозлар эсаwww.example.uzни ёзиб киришади ёки аксинча. - Янги субдомен қўшилган, сертификат янгиланмаган. Масалан,
crm.example.uzяратилди, лекин SSL ҳали эски номлар рўйхати билан турибди. - Домен бошқа серверга қаратилган. DNS'даги A ёзув эски хостингга ёки бошқа IP'га кўрсатади ва у ердаги сервер ўзининг стандарт сертификатини беради.
- Домен хостингга қўшилмаган. Умумий серверда юзлаб сайт битта IP'да ишлайди. Сервер сўралган номни топа олмаса, биринчи учраган ёки стандарт сертификатни қайтаради, унда эса бутунлай бошқа ном ёзилган бўлади.
- Сайт IP манзил орқали очилган.
https://203.0.113.10каби манзил учун домен сертификати ҳеч қачон мос келмайди.
Сертификатда нима ёзилганини текшириш
Тахмин қилиб ўтиришдан кўра, сервер айнан қайси сертификатни бераётганини кўриш анча тез. Бунинг учун браузерда қулф белгисига босиб, сертификат тафсилотларидаги "Subject Alternative Name" бўлимини очиш мумкин. Терминал билан ишлашни билсангиз, openssl янада аниқ жавоб беради, чунки у қайси номлар киритилганини ва сертификатни ким берганини бирданига кўрсатади:
openssl s_client -connect example.uz:443 -servername example.uz </dev/null 2>/dev/null \
| openssl x509 -noout -subject -issuer -ext subjectAltName
Натижада DNS:example.uz, DNS:www.example.uz каби қатор чиқади. Агар бу ерда бутунлай бошқа домен ёки сервер номи кўринса, муаммо сертификатда эмас, сўров нотўғри серверга ёки нотўғри виртуал хостга тушаётганида. -servername параметри муҳим: у SNI орқали серверга қайси сайтни сўраётганингизни айтади. Усиз кўп серверлар стандарт сертификатни қайтаради ва сиз чалғитувчи натижа оласиз.
Домен қайси IP'га қаратилганини ҳам алоҳида текширинг:
dig +short example.uz A
dig +short www.example.uz A
Иккала ном ҳам хостинг серверингиз IP'сини кўрсатиши керак. Агар www эски IP'га қараб қолган бўлса, браузер ўша эски сервернинг сертификатини кўради ва хато фақат www билан кирилганда чиқади.
Мисол: клиника сайтидаги янги субдомен
Тошкентдаги хусусий клиника misol.uz сайтида бир йилдан бери муаммосиз ишлайди. Дастурчи беморлар учун онлайн навбат тизимини navbat.misol.uz субдоменига жойлаштирди, DNS'га A ёзув қўшди ва саҳифани очиб кўрди. Браузер дарҳол ERR_CERT_COMMON_NAME_INVALID кўрсатди. openssl билан текширилганда SAN рўйхатида фақат misol.uz ва www.misol.uz борлиги маълум бўлди, яъни субдомен сертификатга ҳеч қачон қўшилмаган эди.
Ечим оддий бўлди: субдомен хостинг панелида сайт сифатида (ёки мавжуд сайтга алиас сифатида) қўшилди, сўнг Let's Encrypt сертификати янги ном билан қайта чиқарилди. Бир неча дақиқадан кейин SAN рўйхатида учала ном ҳам пайдо бўлди ва хато йўқолди. Муҳими, сертификатни қайта чиқаришдан олдин DNS ёзуви тўғри серверга қараган бўлиши керак, акс ҳолда Let's Encrypt домен эгалигини текшира олмайди.
Тўғри тузатиш тартиби
- Хато қайси манзилда чиқаётганини аниқ ёзиб олинг: www биланми, www'сизми, субдоменми.
digбилан шу ном хостинг серверингиз IP'сига қаратилганини текширинг.- Домен ёки субдомен хостинг аккаунтингизга қўшилганига ишонч ҳосил қилинг.
- Сертификатни барча керакли номларни белгилаб қайта чиқаринг.
- Браузер кешини тозалаб ёки яширин ойнада қайта очинг ва
opensslбилан натижани тасдиқланг.
sayt.uz хостингида Let's Encrypt сертификати бепул ва автоматик янгиланади, уни хостинг панели орқали керакли номларни белгилаб чиқариш мумкин. Домен DNS'и ёки NS созламалари sayt.uz кабинетида бошқарилади, шунинг учун A ёзувни текшириш ва тузатиш ҳам ўша ерда бажарилади.
"Барибир давом этиш" тугмаси нега ечим эмас
Chrome'даги "Кенгайтирилган" ва "Сайтга ўтиш" тугмаси хатони фақат сизнинг браузерингизда четлаб ўтади. Мижозларингиз эса ўша огоҳлантиришни кўраверади ва кўпчилиги сайтни ёпиб кетади. Бундан ташқари, ном мос келмаслик баъзан ҳақиқий хавфнинг белгиси бўлади: масалан, оммавий Wi-Fi тармоғида трафик бошқа қурилма орқали ўтаётган бўлса. Шу сабабли ном хатосини эътиборсиз қолдирмасдан, сертификат ва DNS'ни бир марта тартибга келтириш энг тўғри йўл.