Domain TLD'lar ikki asosiy guruhga bölinadi: ccTLD (country code Top-Level Domain) va gTLD (generic Top-Level Domain). Bu ikki guruh tubdan farq qiladi — boşqaruv, işlatiş maqsadi va SEO ta'siri jihatidan.
ccTLD nima?
ccTLD — bu aniq mamlakat yoki hududga boğliq TLD'dir. Misol: .uz (Özbekiston), .ru (Rossiya), .us (AQŞ), .de (Germaniya), .uk (Buyuk Britaniya). Har biri şu mamlakat hukumati yoki uyuşmasi tomonidan boşqariladi.
2 harfli kod, ISO 3166-1 standartiga muvofiq. 250+ ccTLD mavjud, lekin aslida işlatiluvçi taxminan 50 ta.
gTLD nima?
gTLD — bu aniq mamlakatga boğliq emas, har qanday foydalanuvçi uçun möljallangan TLD'dir. Misol: .com (commercial), .org (organization), .net (network), .info (information), .biz (business).
Yangi gTLD'lar (2013'dan keyin): .app, .dev, .blog, .shop, .xyz va boşqalar. 1200+ yangi gTLD mavjud.
ICANN tomonidan boşqariladi yoki maxsus registry'lar tomonidan.
SEO farqi
ccTLD — Google bu TLD'ni şu mamlakat foydalanuvçilari uçun yuqori reyting beradi. .uz sayt Özbekiston'dan qidirilganda yuqori çiqadi.
gTLD — neytral, heç qanday mamlakatga boğlanmaydi. Xalqaro auditoriya uçun yaxşi.
Search Console'da gTLD'ning "geographic target"ni qölda sozlaş mumkin.
Restriksiyalar
Ba'zi ccTLD'lar registratsiya uçun çeklov qöyadi: .uz — yuridik şaxs yoki Özbek fuqarosi, .de — Germaniya yuridik adres, .fr — Yevropa Ittifoqi rezidenti, .ca — Kanada rezidenti.
gTLD'lar odatda restriksiyasiz — har kim olişi mumkin.
Qaysi tanlaş kerak?
Mahalliy biznes — ccTLD (.uz, .ru) yaxşi. SEO va trust mahalliy auditoriya uçun yuqori.
Xalqaro biznes — gTLD (.com) yaxşi. Universal qabul.
Eng yaxşi yondaşuv — ikkalasi: mahalliy ccTLD va xalqaro .com bir vaqtda.
Sayt.uz amaliyot
Sayt.uz mijozlarining 78% .uz (ccTLD) oladi, 31% .com (gTLD) ham oladi (köpçilik ikkalasini birga). Maslahat: Özbek auditoriyasi uçun işlasangiz, .uz tanlang. Xalqaro auditoriya ham bölsa, .com qöşimça oling.