Domain TLD'lar ikki asosiy guruhga bo'linadi: ccTLD (country code Top-Level Domain) va gTLD (generic Top-Level Domain). Bu ikki guruh tubdan farq qiladi — boshqaruv, ishlatish maqsadi va SEO ta'siri jihatidan.
ccTLD nima?
ccTLD — bu aniq mamlakat yoki hududga bog'liq TLD'dir. Misol: .uz (O'zbekiston), .ru (Rossiya), .us (AQSh), .de (Germaniya), .uk (Buyuk Britaniya). Har biri shu mamlakat hukumati yoki uyushmasi tomonidan boshqariladi.
2 harfli kod, ISO 3166-1 standartiga muvofiq. 250+ ccTLD mavjud, lekin aslida ishlatiluvchi taxminan 50 ta.
gTLD nima?
gTLD — bu aniq mamlakatga bog'liq emas, har qanday foydalanuvchi uchun mo'ljallangan TLD'dir. Misol: .com (commercial), .org (organization), .net (network), .info (information), .biz (business).
Yangi gTLD'lar (2013'dan keyin): .app, .dev, .blog, .shop, .xyz va boshqalar. 1200+ yangi gTLD mavjud.
ICANN tomonidan boshqariladi yoki maxsus registry'lar tomonidan.
SEO farqi
ccTLD — Google bu TLD'ni shu mamlakat foydalanuvchilari uchun yuqori reyting beradi. .uz sayt O'zbekiston'dan qidirilganda yuqori chiqadi.
gTLD — neytral, hech qanday mamlakatga bog'lanmaydi. Xalqaro auditoriya uchun yaxshi.
Search Console'da gTLD'ning "geographic target"ni qo'lda sozlash mumkin.
Restriksiyalar
Ba'zi ccTLD'lar registratsiya uchun cheklov qo'yadi: .uz — yuridik shaxs yoki O'zbek fuqarosi, .de — Germaniya yuridik adres, .fr — Yevropa Ittifoqi rezidenti, .ca — Kanada rezidenti.
gTLD'lar odatda restriksiyasiz — har kim olishi mumkin.
Qaysi tanlash kerak?
Mahalliy biznes — ccTLD (.uz, .ru) yaxshi. SEO va trust mahalliy auditoriya uchun yuqori.
Xalqaro biznes — gTLD (.com) yaxshi. Universal qabul.
Eng yaxshi yondashuv — ikkalasi: mahalliy ccTLD va xalqaro .com bir vaqtda.
Sayt.uz amaliyot
Sayt.uz mijozlarining 78% .uz (ccTLD) oladi, 31% .com (gTLD) ham oladi (ko'pchilik ikkalasini birga). Maslahat: O'zbek auditoriyasi uchun ishlasangiz, .uz tanlang. Xalqaro auditoriya ham bo'lsa, .com qo'shimcha oling.