🖱️
Xavfsizlik

Clickjacking: X-Frame-Options va CSP bilan saytni himoyalaş

19.11.2026
← Barça maqolalar

Clickjacking hujumi taşqi körinişidan juda oddiy, lekin oqibati jiddiy bölişi mumkin. Hujumçi öz sahifasini yaratadi va unga sizning saytingizni <iframe> orqali joylaydi, söng bu ramkani şaffof qilib, ustiga boşqa, jozibali tugma yoki rasm qöyadi. Foydalanuvçi "Sovğani oliş" yozuvini bosyapman deb öylaydi, aslida esa körinmas qatlam ostidagi sizning saytingizdagi haqiqiy tugmani bosadi. Brauzer bu bosişni oddiy foydalanuvçi harakati sifatida qabul qiladi, çunki u haqiqatan ham şu odamning sessiyasida, uning cookie fayllari bilan bajariladi.

Hujum amalda qanday körinadi

Tasavvur qiling, Toşkentdagi onlayn maişiy texnika dökoni mijozlar uçun şaxsiy kabinet yuritadi va unda "Buyurtmani tasdiqlaş" hamda "Yetkazib beriş manzilini özgartiriş" tugmalari bor. Hujumçi dökon kabinetini öz sahifasiga ramka içida yuklaydi, uni opacity: 0 bilan körinmas qiladi va aynan tasdiqlaş tugmasi turgan joyga "Çegirma kodini oliş" degan yorqin tugma çizadi. Agar mijoz şu paytda dökon saytiga kirgan holatda bölsa, bitta bosiş bilan u özi bilmagan amalni bajarib qöyadi. Xuddi şu usul bilan ijtimoiy tarmoqdagi obuna böliş, sozlamalarni özgartiriş yoki kamera ruxsatini beriş kabi harakatlar ham majburan bajartirilgan holatlar ma'lum.

Muhimi şundaki, bu yerda parol öğirlanmaydi va serverga zararli kod yuklanmaydi. Hujum butunlay foydalanuvçining brauzerida, sizning saytingizni boşqa domendagi sahifaga joylaş imkoniyatidan foydalanib amalga oşadi. Şuning uçun himoya ham server tomonidan yuboriladigan maxsus HTTP sarlavhalari orqali quriladi: ular brauzerga bu sahifani begona saytlar ramkasida körsatmaslikni buyuradi.

X-Frame-Options sarlavhasi

Eng eski va hamma brauzerlar tuşunadigan usul bu X-Frame-Options sarlavhasidir. Uning amalda ikkita qiymati işlatiladi. DENY sahifani heç qanday ramkada, hatto öz saytingiz içida ham körsatişni taqiqlaydi. SAMEORIGIN esa faqat aynan şu domen, protokol va portdagi sahifalarga ramka içida oçişga ruxsat beradi. Ilgari ALLOW-FROM degan qiymat ham bölgan, lekin zamonaviy brauzerlar uni qöllab-quvvatlamaydi, şuning uçun unga tayanmang.

Köpçilik saytlar uçun SAMEORIGIN qulay tanlov hisoblanadi, çunki ba'zi CMS tizimlari admin panelida öz sahifalarini ramka içida oçadi. Agar saytingizda bunday ehtiyoj bölmasa, DENY qat'iyroq va xavfsizroq. Qaysi birini tanlaşdan oldin admin panelingizni bir marta sinab köring: biror bölim oçilmay qolsa, demak sizga SAMEORIGIN kerak.

CSP frame-ancestors: zamonaviy va moslaşuvçan yöl

Content Security Policy sarlavhasining frame-ancestors direktivasi xuddi şu vazifani bajaradi, lekin ança moslaşuvçan. U bilan bir neçta işonçli domenni aniq körsatiş mumkin, masalan, sizning asosiy saytingiz va hamkor portal. frame-ancestors 'none' qiymati DENY bilan teng, frame-ancestors 'self' esa SAMEORIGIN ga mos keladi. Agar ikkala sarlavha ham yuborilsa, zamonaviy brauzerlar frame-ancestors ni ustun qöyadi, eski brauzerlar esa X-Frame-Options ga qaraydi. Şu sababli amalda ikkalasini birga yuboriş tavsiya etiladi.

Bir nozik jihatni yodda tuting: frame-ancestors direktivasi HTML içidagi <meta> tegi orqali işlamaydi. U albatta server javobining HTTP sarlavhasi sifatida yuborilişi kerak. Şuning uçun sahifa şabloniga meta teg qöşib qöyiş himoya bermaydi.

Nginx, Apaçe va PHP'da sozlaş

Agar sizda VPS va Nginx bölsa, sarlavhalarni server blokiga qöşasiz. always kalit sözi sarlavha xato sahifalarida ham yuborilişini ta'minlaydi:

server {
    server_name example.uz;
    add_header X-Frame-Options "SAMEORIGIN" always;
    add_header Content-Security-Policy "frame-ancestors 'self'" always;
}

Konfiguratsiyani tekşirib, söng qayta yuklang:

sudo nginx -t && sudo systemctl reload nginx

Umumiy hostingda, masalan Apaçe işlaydigan joyda, sayt ildizidagi .htaccess fayliga quyidagini yoziş kifoya. Buning uçun serverda mod_headers moduli yoqilgan bölişi kerak, aks holda sayt 500 xatosini berişi mumkin, şuning uçun qatorlarni IfModule bilan örab qöyiş xavfsizroq:

<IfModule mod_headers.c>
    Header always set X-Frame-Options "SAMEORIGIN"
    Header always set Content-Security-Policy "frame-ancestors 'self'"
</IfModule>

Agar server sozlamalariga kiriş imkoningiz bölmasa, sarlavhalarni töğridan-töğri PHP kodidan yuboriş mumkin. Bu qatorlar sahifaga heç qanday matn çiqarilişidan oldin bajarilişi şart:

<?php
header("X-Frame-Options: SAMEORIGIN");
header("Content-Security-Policy: frame-ancestors 'self'");

Saytingiz ramkada oçilişi kerak bölsa

Ba'zan ramka içida körsatiş haqiqiy biznes ehtiyoji böladi. Masalan, xususiy klinika onlayn navbatga yoziliş formasini hamkor tibbiy portal sahifasiga joylaşni xohlaydi. Bunday holda X-Frame-Options yetarli emas, çunki u faqat öz domeningizni közda tutadi. Bu yerda frame-ancestors ga aniq domenlar röyxatini yozasiz va boşqa hamma joyda ramka taqiqlanib qoladi:

Content-Security-Policy: frame-ancestors 'self' https://portal.misol.uz

Bu holatda X-Frame-Options ni DENY qilib qoldiriş ziddiyat keltirib çiqaradi: zamonaviy brauzer CSP qoidasiga amal qiladi, eski brauzer esa ramkani butunlay bloklaydi. Şuning uçun faqat ramkaga ruxsat berilgan sahifa uçun alohida sozlama qiling, saytning qolgan qismi esa qat'iy taqiq bilan qolsin. Ruxsat röyxatini iloji boriça qisqa saqlang va yulduzça belgisi bilan butun domenlar oilasini oçib qöymang.

Himoya işlayotganini qanday tekşiriş

Eng tez usul bu terminalda sarlavhalarni körişdir. Javobda ikkala qator ham körinişi kerak:

curl -sI https://example.uz | grep -iE "x-frame-options|content-security-policy"

Ikkinçi usul esa haqiqiy sinov. Kompyuteringizda oddiy HTML fayl yarating, unga saytingizni <iframe src="https://example.uz"> orqali qöying va brauzerda oçing. Himoya işlasa, ramka böş qoladi, brauzer konsolida esa sahifani ramkada körsatiş rad etilgani haqida xabar çiqadi. Şuningdek, Chrome yoki Firefox brauzerining dasturçi vositalaridagi Network bölimida javob sarlavhalarini közdan keçiriş mumkin.

Köp uçraydigan xatolar

sayt.uz hostingida bu sarlavhalarni .htaccess orqali özingiz qöşişingiz mumkin, VPS'da esa veb-server konfiguratsiyasi töliq sizning ixtiyoringizda. Sozlaşdan keyin albatta yuqoridagi curl buyruği bilan tekşirib köring: bir neça qator konfiguratsiya mijozlaringizni körinmas tugma tuzoğidan işonçli himoya qiladi.

Öxşaş maqolalar

🈲 SEO spam hujumi: Google'da saytingiz nomidan begona yaponça sahifalar çiqyapti 🐘 PHP'dagi kritik zaifliklar: yangilaşni nega keçiktirmaslik kerak 📚 OJS jurnal saytini himoyalaş: yangilaş, fayllar va botlardan himoya 🧪 Oçiq phpinfo() va unutilgan test fayllari: saytga qanday xavf tuğdiradi
🌐 Til
🇺🇿 O⁠'zbek 🇺🇿 Özbek (yangi) ✓ 🇺🇿 Ўзбек 🇷🇺 Русский 🇬🇧 English