🖱️
Хавфсизлик

Кликжекинг: X-Frame-Options ва CSP билан сайтни ҳимоялаш

19.11.2026
← Барча мақолалар

Кликжекинг ҳужуми ташқи кўринишидан жуда оддий, лекин оқибати жиддий бўлиши мумкин. Ҳужумчи ўз саҳифасини яратади ва унга сизнинг сайтингизни <iframe> орқали жойлайди, сўнг бу рамкани шаффоф қилиб, устига бошқа, жозибали тугма ёки расм қўяди. Фойдаланувчи "Совғани олиш" ёзувини босяпман деб ўйлайди, аслида эса кўринмас қатлам остидаги сизнинг сайтингиздаги ҳақиқий тугмани босади. Браузер бу босишни оддий фойдаланувчи ҳаракати сифатида қабул қилади, чунки у ҳақиқатан ҳам шу одамнинг сессиясида, унинг cookie файллари билан бажарилади.

Ҳужум амалда қандай кўринади

Тасаввур қилинг, Тошкентдаги онлайн маиший техника дўкони мижозлар учун шахсий кабинет юритади ва унда "Буюртмани тасдиқлаш" ҳамда "Етказиб бериш манзилини ўзгартириш" тугмалари бор. Ҳужумчи дўкон кабинетини ўз саҳифасига рамка ичида юклайди, уни opacity: 0 билан кўринмас қилади ва айнан тасдиқлаш тугмаси турган жойга "Чегирма кодини олиш" деган ёрқин тугма чизади. Агар мижоз шу пайтда дўкон сайтига кирган ҳолатда бўлса, битта босиш билан у ўзи билмаган амални бажариб қўяди. Худди шу усул билан ижтимоий тармоқдаги обуна бўлиш, созламаларни ўзгартириш ёки камера рухсатини бериш каби ҳаракатлар ҳам мажбуран бажартирилган ҳолатлар маълум.

Муҳими шундаки, бу ерда парол ўғирланмайди ва серверга зарарли код юкланмайди. Ҳужум бутунлай фойдаланувчининг браузерида, сизнинг сайтингизни бошқа домендаги саҳифага жойлаш имкониятидан фойдаланиб амалга ошади. Шунинг учун ҳимоя ҳам сервер томонидан юбориладиган махсус HTTP сарлавҳалари орқали қурилади: улар браузерга бу саҳифани бегона сайтлар рамкасида кўрсатмасликни буюради.

X-Frame-Options сарлавҳаси

Энг эски ва ҳамма браузерлар тушунадиган усул бу X-Frame-Options сарлавҳасидир. Унинг амалда иккита қиймати ишлатилади. DENY саҳифани ҳеч қандай рамкада, ҳатто ўз сайтингиз ичида ҳам кўрсатишни тақиқлайди. SAMEORIGIN эса фақат айнан шу домен, протокол ва портдаги саҳифаларга рамка ичида очишга рухсат беради. Илгари ALLOW-FROM деган қиймат ҳам бўлган, лекин замонавий браузерлар уни қўллаб-қувватламайди, шунинг учун унга таянманг.

Кўпчилик сайтлар учун SAMEORIGIN қулай танлов ҳисобланади, чунки баъзи CMS тизимлари админ панелида ўз саҳифаларини рамка ичида очади. Агар сайтингизда бундай эҳтиёж бўлмаса, DENY қатъийроқ ва хавфсизроқ. Қайси бирини танлашдан олдин админ панелингизни бир марта синаб кўринг: бирор бўлим очилмай қолса, демак сизга SAMEORIGIN керак.

CSP frame-ancestors: замонавий ва мослашувчан йўл

Content Security Policy сарлавҳасининг frame-ancestors директиваси худди шу вазифани бажаради, лекин анча мослашувчан. У билан бир нечта ишончли доменни аниқ кўрсатиш мумкин, масалан, сизнинг асосий сайтингиз ва ҳамкор портал. frame-ancestors 'none' қиймати DENY билан тенг, frame-ancestors 'self' эса SAMEORIGIN га мос келади. Агар иккала сарлавҳа ҳам юборилса, замонавий браузерлар frame-ancestors ни устун қўяди, эски браузерлар эса X-Frame-Options га қарайди. Шу сабабли амалда иккаласини бирга юбориш тавсия этилади.

Бир нозик жиҳатни ёдда тутинг: frame-ancestors директиваси HTML ичидаги <meta> теги орқали ишламайди. У албатта сервер жавобининг HTTP сарлавҳаси сифатида юборилиши керак. Шунинг учун саҳифа шаблонига мета тег қўшиб қўйиш ҳимоя бермайди.

Nginx, Apache ва PHP'да созлаш

Агар сизда VPS ва Nginx бўлса, сарлавҳаларни server блокига қўшасиз. always калит сўзи сарлавҳа хато саҳифаларида ҳам юборилишини таъминлайди:

server {
    server_name example.uz;
    add_header X-Frame-Options "SAMEORIGIN" always;
    add_header Content-Security-Policy "frame-ancestors 'self'" always;
}

Конфигурацияни текшириб, сўнг қайта юкланг:

sudo nginx -t && sudo systemctl reload nginx

Умумий хостингда, масалан Apache ишлайдиган жойда, сайт илдизидаги .htaccess файлига қуйидагини ёзиш кифоя. Бунинг учун серверда mod_headers модули ёқилган бўлиши керак, акс ҳолда сайт 500 хатосини бериши мумкин, шунинг учун қаторларни IfModule билан ўраб қўйиш хавфсизроқ:

<IfModule mod_headers.c>
    Header always set X-Frame-Options "SAMEORIGIN"
    Header always set Content-Security-Policy "frame-ancestors 'self'"
</IfModule>

Агар сервер созламаларига кириш имконингиз бўлмаса, сарлавҳаларни тўғридан-тўғри PHP кодидан юбориш мумкин. Бу қаторлар саҳифага ҳеч қандай матн чиқарилишидан олдин бажарилиши шарт:

<?php
header("X-Frame-Options: SAMEORIGIN");
header("Content-Security-Policy: frame-ancestors 'self'");

Сайтингиз рамкада очилиши керак бўлса

Баъзан рамка ичида кўрсатиш ҳақиқий бизнес эҳтиёжи бўлади. Масалан, хусусий клиника онлайн навбатга ёзилиш формасини ҳамкор тиббий портал саҳифасига жойлашни хоҳлайди. Бундай ҳолда X-Frame-Options етарли эмас, чунки у фақат ўз доменингизни кўзда тутади. Бу ерда frame-ancestors га аниқ доменлар рўйхатини ёзасиз ва бошқа ҳамма жойда рамка тақиқланиб қолади:

Content-Security-Policy: frame-ancestors 'self' https://portal.misol.uz

Бу ҳолатда X-Frame-Options ни DENY қилиб қолдириш зиддият келтириб чиқаради: замонавий браузер CSP қоидасига амал қилади, эски браузер эса рамкани бутунлай блоклайди. Шунинг учун фақат рамкага рухсат берилган саҳифа учун алоҳида созлама қилинг, сайтнинг қолган қисми эса қатъий тақиқ билан қолсин. Рухсат рўйхатини иложи борича қисқа сақланг ва юлдузча белгиси билан бутун доменлар оиласини очиб қўйманг.

Ҳимоя ишлаётганини қандай текшириш

Энг тез усул бу терминалда сарлавҳаларни кўришдир. Жавобда иккала қатор ҳам кўриниши керак:

curl -sI https://example.uz | grep -iE "x-frame-options|content-security-policy"

Иккинчи усул эса ҳақиқий синов. Компьютерингизда оддий HTML файл яратинг, унга сайтингизни <iframe src="https://example.uz"> орқали қўйинг ва браузерда очинг. Ҳимоя ишласа, рамка бўш қолади, браузер консолида эса саҳифани рамкада кўрсатиш рад этилгани ҳақида хабар чиқади. Шунингдек, Chrome ёки Firefox браузерининг дастурчи воситаларидаги Network бўлимида жавоб сарлавҳаларини кўздан кечириш мумкин.

Кўп учрайдиган хатолар

sayt.uz хостингида бу сарлавҳаларни .htaccess орқали ўзингиз қўшишингиз мумкин, VPS'да эса веб-сервер конфигурацияси тўлиқ сизнинг ихтиёрингизда. Созлашдан кейин албатта юқоридаги curl буйруғи билан текшириб кўринг: бир неча қатор конфигурация мижозларингизни кўринмас тугма тузоғидан ишончли ҳимоя қилади.

Ўхшаш мақолалар

🛡️ DLE сайтни ҳимоялаш: лицензия, администратор панели ва uploads папкаси 🔐 Сайтингизга пасскей қўшиш: WebAuthn бўйича амалий қўлланма 🧩 Янгиланмаган плагин: сайтлар бузилишининг энг кўп учрайдиган сабаби 🚪 SSH портини ўзгартириш фойда берадими: афсона ва ҳақиқат
🌐 Тил
🇺🇿 O'zbek 🇺🇿 Ўзбек ✓ 🇷🇺 Русский 🇬🇧 English