🖱️
Xavfsizlik

Clickjacking: X-Frame-Options va CSP bilan saytni himoyalash

19.11.2026
← Barcha maqolalar

Clickjacking hujumi tashqi ko'rinishidan juda oddiy, lekin oqibati jiddiy bo'lishi mumkin. Hujumchi o'z sahifasini yaratadi va unga sizning saytingizni <iframe> orqali joylaydi, so'ng bu ramkani shaffof qilib, ustiga boshqa, jozibali tugma yoki rasm qo'yadi. Foydalanuvchi "Sovg'ani olish" yozuvini bosyapman deb o'ylaydi, aslida esa ko'rinmas qatlam ostidagi sizning saytingizdagi haqiqiy tugmani bosadi. Brauzer bu bosishni oddiy foydalanuvchi harakati sifatida qabul qiladi, chunki u haqiqatan ham shu odamning sessiyasida, uning cookie fayllari bilan bajariladi.

Hujum amalda qanday ko'rinadi

Tasavvur qiling, Toshkentdagi onlayn maishiy texnika do'koni mijozlar uchun shaxsiy kabinet yuritadi va unda "Buyurtmani tasdiqlash" hamda "Yetkazib berish manzilini o'zgartirish" tugmalari bor. Hujumchi do'kon kabinetini o'z sahifasiga ramka ichida yuklaydi, uni opacity: 0 bilan ko'rinmas qiladi va aynan tasdiqlash tugmasi turgan joyga "Chegirma kodini olish" degan yorqin tugma chizadi. Agar mijoz shu paytda do'kon saytiga kirgan holatda bo'lsa, bitta bosish bilan u o'zi bilmagan amalni bajarib qo'yadi. Xuddi shu usul bilan ijtimoiy tarmoqdagi obuna bo'lish, sozlamalarni o'zgartirish yoki kamera ruxsatini berish kabi harakatlar ham majburan bajartirilgan holatlar ma'lum.

Muhimi shundaki, bu yerda parol o'g'irlanmaydi va serverga zararli kod yuklanmaydi. Hujum butunlay foydalanuvchining brauzerida, sizning saytingizni boshqa domendagi sahifaga joylash imkoniyatidan foydalanib amalga oshadi. Shuning uchun himoya ham server tomonidan yuboriladigan maxsus HTTP sarlavhalari orqali quriladi: ular brauzerga bu sahifani begona saytlar ramkasida ko'rsatmaslikni buyuradi.

X-Frame-Options sarlavhasi

Eng eski va hamma brauzerlar tushunadigan usul bu X-Frame-Options sarlavhasidir. Uning amalda ikkita qiymati ishlatiladi. DENY sahifani hech qanday ramkada, hatto o'z saytingiz ichida ham ko'rsatishni taqiqlaydi. SAMEORIGIN esa faqat aynan shu domen, protokol va portdagi sahifalarga ramka ichida ochishga ruxsat beradi. Ilgari ALLOW-FROM degan qiymat ham bo'lgan, lekin zamonaviy brauzerlar uni qo'llab-quvvatlamaydi, shuning uchun unga tayanmang.

Ko'pchilik saytlar uchun SAMEORIGIN qulay tanlov hisoblanadi, chunki ba'zi CMS tizimlari admin panelida o'z sahifalarini ramka ichida ochadi. Agar saytingizda bunday ehtiyoj bo'lmasa, DENY qat'iyroq va xavfsizroq. Qaysi birini tanlashdan oldin admin panelingizni bir marta sinab ko'ring: biror bo'lim ochilmay qolsa, demak sizga SAMEORIGIN kerak.

CSP frame-ancestors: zamonaviy va moslashuvchan yo'l

Content Security Policy sarlavhasining frame-ancestors direktivasi xuddi shu vazifani bajaradi, lekin ancha moslashuvchan. U bilan bir nechta ishonchli domenni aniq ko'rsatish mumkin, masalan, sizning asosiy saytingiz va hamkor portal. frame-ancestors 'none' qiymati DENY bilan teng, frame-ancestors 'self' esa SAMEORIGIN ga mos keladi. Agar ikkala sarlavha ham yuborilsa, zamonaviy brauzerlar frame-ancestors ni ustun qo'yadi, eski brauzerlar esa X-Frame-Options ga qaraydi. Shu sababli amalda ikkalasini birga yuborish tavsiya etiladi.

Bir nozik jihatni yodda tuting: frame-ancestors direktivasi HTML ichidagi <meta> tegi orqali ishlamaydi. U albatta server javobining HTTP sarlavhasi sifatida yuborilishi kerak. Shuning uchun sahifa shabloniga meta teg qo'shib qo'yish himoya bermaydi.

Nginx, Apache va PHP'da sozlash

Agar sizda VPS va Nginx bo'lsa, sarlavhalarni server blokiga qo'shasiz. always kalit so'zi sarlavha xato sahifalarida ham yuborilishini ta'minlaydi:

server {
    server_name example.uz;
    add_header X-Frame-Options "SAMEORIGIN" always;
    add_header Content-Security-Policy "frame-ancestors 'self'" always;
}

Konfiguratsiyani tekshirib, so'ng qayta yuklang:

sudo nginx -t && sudo systemctl reload nginx

Umumiy hostingda, masalan Apache ishlaydigan joyda, sayt ildizidagi .htaccess fayliga quyidagini yozish kifoya. Buning uchun serverda mod_headers moduli yoqilgan bo'lishi kerak, aks holda sayt 500 xatosini berishi mumkin, shuning uchun qatorlarni IfModule bilan o'rab qo'yish xavfsizroq:

<IfModule mod_headers.c>
    Header always set X-Frame-Options "SAMEORIGIN"
    Header always set Content-Security-Policy "frame-ancestors 'self'"
</IfModule>

Agar server sozlamalariga kirish imkoningiz bo'lmasa, sarlavhalarni to'g'ridan-to'g'ri PHP kodidan yuborish mumkin. Bu qatorlar sahifaga hech qanday matn chiqarilishidan oldin bajarilishi shart:

<?php
header("X-Frame-Options: SAMEORIGIN");
header("Content-Security-Policy: frame-ancestors 'self'");

Saytingiz ramkada ochilishi kerak bo'lsa

Ba'zan ramka ichida ko'rsatish haqiqiy biznes ehtiyoji bo'ladi. Masalan, xususiy klinika onlayn navbatga yozilish formasini hamkor tibbiy portal sahifasiga joylashni xohlaydi. Bunday holda X-Frame-Options yetarli emas, chunki u faqat o'z domeningizni ko'zda tutadi. Bu yerda frame-ancestors ga aniq domenlar ro'yxatini yozasiz va boshqa hamma joyda ramka taqiqlanib qoladi:

Content-Security-Policy: frame-ancestors 'self' https://portal.misol.uz

Bu holatda X-Frame-Options ni DENY qilib qoldirish ziddiyat keltirib chiqaradi: zamonaviy brauzer CSP qoidasiga amal qiladi, eski brauzer esa ramkani butunlay bloklaydi. Shuning uchun faqat ramkaga ruxsat berilgan sahifa uchun alohida sozlama qiling, saytning qolgan qismi esa qat'iy taqiq bilan qolsin. Ruxsat ro'yxatini iloji boricha qisqa saqlang va yulduzcha belgisi bilan butun domenlar oilasini ochib qo'ymang.

Himoya ishlayotganini qanday tekshirish

Eng tez usul bu terminalda sarlavhalarni ko'rishdir. Javobda ikkala qator ham ko'rinishi kerak:

curl -sI https://example.uz | grep -iE "x-frame-options|content-security-policy"

Ikkinchi usul esa haqiqiy sinov. Kompyuteringizda oddiy HTML fayl yarating, unga saytingizni <iframe src="https://example.uz"> orqali qo'ying va brauzerda oching. Himoya ishlasa, ramka bo'sh qoladi, brauzer konsolida esa sahifani ramkada ko'rsatish rad etilgani haqida xabar chiqadi. Shuningdek, Chrome yoki Firefox brauzerining dasturchi vositalaridagi Network bo'limida javob sarlavhalarini ko'zdan kechirish mumkin.

Ko'p uchraydigan xatolar

sayt.uz hostingida bu sarlavhalarni .htaccess orqali o'zingiz qo'shishingiz mumkin, VPS'da esa veb-server konfiguratsiyasi to'liq sizning ixtiyoringizda. Sozlashdan keyin albatta yuqoridagi curl buyrug'i bilan tekshirib ko'ring: bir necha qator konfiguratsiya mijozlaringizni ko'rinmas tugma tuzog'idan ishonchli himoya qiladi.

O'xshash maqolalar

🛡️ DLE saytni himoyalash: litsenziya, administrator paneli va uploads papkasi 🔐 Saytingizga passkey qo'shish: WebAuthn bo'yicha amaliy qo'llanma 🧩 Yangilanmagan plagin: saytlar buzilishining eng ko'p uchraydigan sababi 🚪 SSH portini o'zgartirish foyda beradimi: afsona va haqiqat
🌐 Til
🇺🇿 O'zbek ✓ 🇺🇿 Ўзбек 🇷🇺 Русский 🇬🇧 English