Har bir domen kimningdir DNS serverlarida "yaşaydi" — aynan öşa serverlar domenning A, MX, TXT va boşqa barça recordlarini saqlaydi va dunyo böylab sörovlarga javob beradi. NS record (Name Server record) bu jarayonning boş elementi: u domen uçun qaysi serverlar javob berişini global DNS tizimiga e'lon qiladi. Agar NS record notöğri sozlangan bölsa, sayt umuman oçilmaydi yoki vaqt-vaqti bilan işdan çiqib turadi.
NS record ikki darajada mavjud böladi: birinçisi domen registratorida (TLD darajasida), ikkinçisi esa domenning öz DNS zonasida. Bu ikki nuxsa bir-biriga mos kelişi zarur — agar farq bölsa, lame delegation deb nomlangan muammo yuzaga keladi va resolverlar domen haqida noaniq javob qaytaradi.
Registrator NS lari va hosting NS lari
Domenni röyxatdan ötkazganingizda u dastlab registratorning standart DNS serverlarida joylaşgan böladi. Köpçilik foydalanuvçilar şu yetarli deb hisoblaydi, lekin amalda hosting provayderingizning DNS serverlariga ötiş köp hollarda qulayroq böladi. Sababi şundaki, hosting nazorat panelida siz A, MX va boşqa recordlarni avtomatik sozlay olasiz va saytni köçirayotganda heç narsani qölda özgartirib ötirmaysiz.
NS larni almaştiriş jarayoni odatda registrator kabinetida amalga oşiriladi: u yerda standart serverlarni öçirib, hosting provayderi tomonidan berilgan ikki-tört server nomini kiritasiz, masalan "ns1.sayt.uz" va "ns2.sayt.uz". Almaşiş 24 dan 48 soatgaça vaqt olişi mumkin, çunki yangi NS lar dunyo böylab DNS resolverlarga tarqalişi kerak.
NS propagation jarayoni
NS recordlarni özgartiriş DNS dagi eng "oğir" özgarişlardan biri hisoblanadi, çunki ular butun zonaning egasini özgartiradi. Boşqa recordlar uçun TTL odatda 300-3600 soniya bölsa, NS recordlar uçun u köpinça 86400 soniya (bir kun) yoki undan ham yuqori böladi. Bu şuni anglatadiki, eski NS larni yodda saqlagan resolverlar yangi yönaltirişni darhol qabul qilmaydi.
Propagation davrida saytga turli foydalanuvçilar turli serverlardan murojaat qiladi: ba'zilarida hali eski sozlamalar işlab turadi, boşqalarida esa yangi. Aynan şuning uçun NS özgartirişdan oldin eski va yangi serverlarda bir xil DNS recordlar bölişini ta'minlaş maslahat beriladi — şunda ötiş davrida foydalanuvçilar uçun farq sezilmaydi.
Glue record va öz NS larini yaratiş
Agar siz özingizning NS serverlaringizni "ns1.sayt.uz" kabi domen ostida yaratmoqçi bölsangiz, glue record deb nomlanuvçi maxsus mexanizm kerak böladi. Sababi mantiqan oddiy: "ns1.sayt.uz" qayerda joylaşganini biliş uçun resolver "sayt.uz" zonasiga murojaat qilişi kerak, lekin u zonani topişi uçun avval "ns1.sayt.uz" ni topişi kerak — bu doimiy halqa.
Glue record uşbu halqani uzadi: registrator TLD serverlariga "ns1.sayt.uz ning IP manzili şu" deb töğridan-töğri aytib qöyadi va resolver şu yöl bilan kerakli server bilan boğlana oladi. Köpçilik foydalanuvçilar uçun glue record bilan işlaş kerak emas — siz hosting provayderingizning tayyor NS larini işlatasiz, va ular öz infratuzilmasida glue ni sozlab qöyganlar.
Lame delegation va keng tarqalgan xatolar
Lame delegation — eng keng tarqalgan NS xatolaridan biri. U şunday yuzaga keladi: registratorda NS record bor, lekin öşa server haqiqatda domen uçun javobgar emas, ya'ni undagi DNS zonasi yöq yoki notöğri. Bu holatda resolverlar bir qism sörovlarga javob ololmasdan timeout ga uçraydi va foydalanuvçi sayt işlamayotganini his qiladi.
Yana bir xato — eski va yangi NS lar örtasida zonalarni sinxron saqlaşni unutiş. Agar siz NS larni özgartirib, eski zonadagi recordlarni yangiga köçirmagan bölsangiz, propagation davrida qisman foydalanuvçilar uçun sayt yöq bölib körinadi. Bunday muammolardan qoçiş uçun NS almaştirişdan oldin yangi zonaga töliq tayyorgarlik köriş lozim.
Sayt.uz amaliyot
Sayt.uz da röyxatga olingan domenlarning 73 foizi bizning NS serverlarimizdan foydalanadi — "ns1.sayt.uz" va "ns2.sayt.uz". Bu foydalanuvçilar A, MX va boşqa recordlarni bitta nazorat panelda boşqarişadi va domen köçirişda heç qanday qöşimça sozlaş talab qilinmaydi. Qolgan 27 foizi taşqi DNS xizmatlardan, köpinça Cloudflare dan foydalanadi.
NS özgartiriş bepul amalga oşiriladi va kabinetda bir-ikki klik bilan qilinadi. Domen yillik 119 000 söm bölib, DNS xizmati narxga kiritilgan. Agar siz murakkab DNS sozlaş xizmatini istasangiz, mutaxassislarimiz 150 000 sömdan boşlab töliq sozlaş va propagation kuzatuvini taqdim etadi.