🔐
Xavfsizlik

Saytingizga passkey qöşiş: WebAuthn böyiça amaliy qöllanma

19.11.2026
← Barça maqolalar

Passkey endi faqat yirik kompaniyalarning imtiyozi emas. Brauzerlarga örnatilgan WebAuthn standarti tufayli har qanday sayt, masalan, kiçik onlayn dökon yoki öquv markazining şaxsiy kabineti ham barmoq izi yoki PIN-kod orqali parolsiz kirişni taklif qila oladi. Quyida passkeyni mavjud parolli tizimga qanday qöşişni amaliy misollar bilan körib çiqamiz.

WebAuthn jarayoni qanday tuzilgan

WebAuthn uçta iştirokçi örtasida işlaydi: sizning serveringiz (standartda u "relying party" deb ataladi), foydalanuvçining brauzeri va autentifikator, ya'ni telefon, noutbuk yoki USB xavfsizlik kaliti. Jarayon ikki bosqiçdan iborat. Röyxatdan ötkazişda server tasodifiy çallenge yaratadi, brauzer autentifikatordan yangi kalit juftligini söraydi va oçiq kalitni serverga qaytaradi. Kirişda esa server yana yangi çallenge beradi, autentifikator uni yopiq kalit bilan imzolaydi, server esa saqlangan oçiq kalit bilan imzoni tekşiradi. Yopiq kalit qurilmadan heç qaçon çiqmaydi, kalit esa rp ID deb ataladigan domenga boğlanadi, şuning uçun fişing sayt undan foydalana olmaydi.

Boşlaşdan oldingi talablar

sayt.uz xostingida Let's Encrypt sertifikati bepul örnatiladi va avtomatik yangilanadi, şuning uçun HTTPS talabi odatda allaqaçon bajarilgan böladi. Kutubxonalar uçun quyidagi variantlar keng qöllaniladi:

# PHP
composer require lbuchs/webauthn
# yoki
composer require web-auth/webauthn-lib

# Node.js
npm install @simplewebauthn/server @simplewebauthn/browser

Baza tuzilmasi

Bitta foydalanuvçida bir neçta passkey bölişi mumkin: telefonda bittasi, işxona kompyuterida yana bittasi, zaxira sifatida USB kalitda uçinçisi. Şuning uçun passkeylarni foydalanuvçilar jadvaliga ustun qilib emas, alohida jadvalda saqlang. Kalit identifikatori, oçiq kalit, imzo hisoblagiçi (sign_count, klonlangan qurilmani aniqlaş uçun) va qulay nom yetarli:

CREATE TABLE passkeys (
  id            INT AUTO_INCREMENT PRIMARY KEY,
  user_id       INT NOT NULL,
  credential_id VARBINARY(1024) NOT NULL,
  public_key    BLOB NOT NULL,
  sign_count    INT UNSIGNED NOT NULL DEFAULT 0,
  nomi          VARCHAR(100) NULL,
  last_used_at  DATETIME NULL,
  UNIQUE KEY uq_cred (credential_id(255)),
  KEY idx_user (user_id)
);

Röyxatdan ötkaziş: brauzer qismi

Foydalanuvçi allaqaçon parol bilan tizimga kirgan, profil sahifasida esa "Passkey qöşiş" tugmasi bor deb faraz qilaylik. Tugma bosilganda brauzer serverdan parametrlarni oladi, navigator.credentials.create() ni çaqiradi va natijani tekşiriş uçun qaytarib yuboradi. Server çallenge'ni seansda saqlab qöyişi kerak, u faqat bir marta işlatiladi:

// base64url satrni ArrayBuffer'ga va aksincha o'girish
const b64uToBuf = s => Uint8Array.from(atob(s.replace(/-/g, '+').replace(/_/g, '/')), c => c.charCodeAt(0)).buffer;
const bufToB64u = b => btoa(String.fromCharCode(...new Uint8Array(b))).replace(/\+/g, '-').replace(/\//g, '_').replace(/=+$/, '');

const opts = await fetch('/webauthn/register-options', { method: 'POST' }).then(r => r.json());

const cred = await navigator.credentials.create({
  publicKey: {
    challenge: b64uToBuf(opts.challenge),
    rp: { name: 'Misol Shop', id: 'misol.uz' },
    user: { id: b64uToBuf(opts.userId), name: opts.email, displayName: opts.name },
    pubKeyCredParams: [
      { type: 'public-key', alg: -7 },   // ES256
      { type: 'public-key', alg: -257 }  // RS256
    ],
    authenticatorSelection: { residentKey: 'required', userVerification: 'preferred' },
    timeout: 60000
  }
});

await fetch('/webauthn/register-verify', {
  method: 'POST',
  headers: { 'Content-Type': 'application/json' },
  body: JSON.stringify({
    id: cred.id,
    clientDataJSON: bufToB64u(cred.response.clientDataJSON),
    attestationObject: bufToB64u(cred.response.attestationObject)
  })
});

residentKey: 'required' parametri kalitni "topiladigan" qiladi, ya'ni keyinçalik foydalanuvçi login kiritmasdan ham passkeyni tanlay oladi. user.id sifatida e-poçta yoki telefon raqamini emas, tasodifiy baytlardan iborat içki identifikatorni işlating, çunki bu qiymat autentifikatorda saqlanadi.

Serverda tekşiriş

Kutubxona bir neçta tekşiruvni bajaradi, ularning barçasi yoqilganiga işonç hosil qiling. Avvalo clientDataJSON içidagi çallenge seansdagi qiymat bilan, origin esa https://misol.uz bilan mos kelişi lozim. Söngra autentifikator ma'lumotlaridagi rp ID xeşi sizning domeningiz xeşiga teng bölişi, foydalanuvçi iştiroki bayroği qöyilgan bölişi kerak. Hammasi töğri bölsa, kutubxona oçiq kalit va credential ID ni qaytaradi, siz ularni yuqoridagi jadvalga yozasiz. Çallenge'ni muvaffaqiyatli tekşiruvdan keyin ham, xatodan keyin ham darhol seansdan öçiring.

Passkey bilan kiriş va avtotöldiriş

Kiriş sahifasida eng qulay variant "conditional UI" deb ataladigan usul: foydalanuvçi login maydoniga bosganda brauzer avtotöldiriş röyxatida saqlangan passkeylarni körsatadi. Buning uçun maydonga maxsus autocomplete qiymati qöşiladi va sahifa yuklanganda sörov oldindan yuboriladi:

<input type="text" name="username" autocomplete="username webauthn">

const opts = await fetch('/webauthn/login-options', { method: 'POST' }).then(r => r.json());
const assertion = await navigator.credentials.get({
  mediation: 'conditional',
  publicKey: {
    challenge: b64uToBuf(opts.challenge),
    rpId: 'misol.uz',
    userVerification: 'preferred'
  }
});
// assertion.id, response.clientDataJSON, response.authenticatorData,
// response.signature va response.userHandle serverga yuboriladi

Serverda userHandle va credential ID orqali kerakli yozuvni topasiz, kutubxona imzoni oçiq kalit bilan tekşiradi, keyin esa sign_count va last_used_at yangilanadi.

Misol: öquv markazi kabinetida bosqiçma-bosqiç joriy qiliş

Samarqanddagi ingliz tili öquv markazi example.uz saytida öquvçilar dars jadvali va tölovlarni köradigan kabinet işlaydi. Dasturçi passkeyni birdaniga majburiy qilmadi. Birinçi oyda profil sahifasiga "Passkey qöşiş" tugmasi joylandi va kiriş sahifasida avtotöldiriş yoqildi, parol esa avvalgidek işlayverdi. Har bir passkeyga "Samsung telefonim" kabi nom beriş va uni öçiriş imkoniyati qöşildi. Öqituvçilar va administratorlar uçun esa ikkinçi oydan boşlab passkey yoki boşqa ikki bosqiçli usul majburiy qilindi.

Köp uçraydigan xatolar

Birinçi tipik xato rp ID ni notöğri tanlaş: www.misol.uz uçun yaratilgan kalit keyinçalik misol.uz ga köçganda işlamay qolişi mumkin, şuning uçun boşidan asosiy domenni tanlang. Ikkinçisi çallenge'ni qayta işlatiş yoki uni faqat brauzerda saqlaş, bu esa takroriy hujumlarga yöl oçadi. Uçinçisi zaxira yölini öylamaslik: foydalanuvçi yagona qurilmasini yöqotsa, hisobni qanday tiklaşini oldindan rejalaştiring, bu yöl passkeydan zaifroq bölmasin. NotAllowedError esa odatda foydalanuvçi oynani yopganini bildiradi, bu xavfsizlik muammosi emas.

Öxşaş maqolalar

🈲 SEO spam hujumi: Google'da saytingiz nomidan begona yaponça sahifalar çiqyapti 🐘 PHP'dagi kritik zaifliklar: yangilaşni nega keçiktirmaslik kerak 📚 OJS jurnal saytini himoyalaş: yangilaş, fayllar va botlardan himoya 🧪 Oçiq phpinfo() va unutilgan test fayllari: saytga qanday xavf tuğdiradi
🌐 Til
🇺🇿 O⁠'zbek 🇺🇿 Özbek (yangi) ✓ 🇺🇿 Ўзбек 🇷🇺 Русский 🇬🇧 English