Пасскей энди фақат йирик компанияларнинг имтиёзи эмас. Браузерларга ўрнатилган WebAuthn стандарти туфайли ҳар қандай сайт, масалан, кичик онлайн дўкон ёки ўқув марказининг шахсий кабинети ҳам бармоқ изи ёки ПИН-код орқали паролсиз киришни таклиф қила олади. Қуйида пасскейни мавжуд паролли тизимга қандай қўшишни амалий мисоллар билан кўриб чиқамиз.
WebAuthn жараёни қандай тузилган
WebAuthn учта иштирокчи ўртасида ишлайди: сизнинг серверингиз (стандартда у "relying party" деб аталади), фойдаланувчининг браузери ва аутентификатор, яъни телефон, ноутбук ёки USB хавфсизлик калити. Жараён икки босқичдан иборат. Рўйхатдан ўтказишда сервер тасодифий challenge яратади, браузер аутентификатордан янги калит жуфтлигини сўрайди ва очиқ калитни серверга қайтаради. Киришда эса сервер яна янги challenge беради, аутентификатор уни ёпиқ калит билан имзолайди, сервер эса сақланган очиқ калит билан имзони текширади. Ёпиқ калит қурилмадан ҳеч қачон чиқмайди, калит эса rp ID деб аталадиган доменга боғланади, шунинг учун фишинг сайт ундан фойдалана олмайди.
Бошлашдан олдинги талаблар
- HTTPS мажбурий. WebAuthn фақат хавфсиз контекстда ишлайди. Ишлаб чиқишда
localhostистисно. - Тўғри rp ID. Одатда бу сайтнинг асосий домени, масалан,
misol.uz. rp ID жорий саҳифа доменига тенг ёки унинг юқори даражадаги қисми бўлиши керак, шунинг учунshop.misol.uzсаҳифасиmisol.uzни ишлата олади, акси эса мумкин эмас. - Сервер томонида кутубхона. Имзо ва аттестатион маълумотларини қўлда таҳлил қилиш CBOR ва COSE форматларини билишни талаб қилади.
sayt.uz хостингида Let's Encrypt сертификати бепул ўрнатилади ва автоматик янгиланади, шунинг учун HTTPS талаби одатда аллақачон бажарилган бўлади. Кутубхоналар учун қуйидаги вариантлар кенг қўлланилади:
# PHP
composer require lbuchs/webauthn
# yoki
composer require web-auth/webauthn-lib
# Node.js
npm install @simplewebauthn/server @simplewebauthn/browser
База тузилмаси
Битта фойдаланувчида бир нечта пасскей бўлиши мумкин: телефонда биттаси, ишхона компьютерида яна биттаси, захира сифатида USB калитда учинчиси. Шунинг учун пасскейларни фойдаланувчилар жадвалига устун қилиб эмас, алоҳида жадвалда сақланг. Калит идентификатори, очиқ калит, имзо ҳисоблагичи (sign_count, клонланган қурилмани аниқлаш учун) ва қулай ном етарли:
CREATE TABLE passkeys (
id INT AUTO_INCREMENT PRIMARY KEY,
user_id INT NOT NULL,
credential_id VARBINARY(1024) NOT NULL,
public_key BLOB NOT NULL,
sign_count INT UNSIGNED NOT NULL DEFAULT 0,
nomi VARCHAR(100) NULL,
last_used_at DATETIME NULL,
UNIQUE KEY uq_cred (credential_id(255)),
KEY idx_user (user_id)
);
Рўйхатдан ўтказиш: браузер қисми
Фойдаланувчи аллақачон парол билан тизимга кирган, профил саҳифасида эса "Пасскей қўшиш" тугмаси бор деб фараз қилайлик. Тугма босилганда браузер сервердан параметрларни олади, navigator.credentials.create() ни чақиради ва натижани текшириш учун қайтариб юборади. Сервер challenge'ни сеансда сақлаб қўйиши керак, у фақат бир марта ишлатилади:
// base64url satrni ArrayBuffer'ga va aksincha o'girish
const b64uToBuf = s => Uint8Array.from(atob(s.replace(/-/g, '+').replace(/_/g, '/')), c => c.charCodeAt(0)).buffer;
const bufToB64u = b => btoa(String.fromCharCode(...new Uint8Array(b))).replace(/\+/g, '-').replace(/\//g, '_').replace(/=+$/, '');
const opts = await fetch('/webauthn/register-options', { method: 'POST' }).then(r => r.json());
const cred = await navigator.credentials.create({
publicKey: {
challenge: b64uToBuf(opts.challenge),
rp: { name: 'Misol Shop', id: 'misol.uz' },
user: { id: b64uToBuf(opts.userId), name: opts.email, displayName: opts.name },
pubKeyCredParams: [
{ type: 'public-key', alg: -7 }, // ES256
{ type: 'public-key', alg: -257 } // RS256
],
authenticatorSelection: { residentKey: 'required', userVerification: 'preferred' },
timeout: 60000
}
});
await fetch('/webauthn/register-verify', {
method: 'POST',
headers: { 'Content-Type': 'application/json' },
body: JSON.stringify({
id: cred.id,
clientDataJSON: bufToB64u(cred.response.clientDataJSON),
attestationObject: bufToB64u(cred.response.attestationObject)
})
});
residentKey: 'required' параметри калитни "топиладиган" қилади, яъни кейинчалик фойдаланувчи логин киритмасдан ҳам пасскейни танлай олади. user.id сифатида электрон почта ёки телефон рақамини эмас, тасодифий байтлардан иборат ички идентификаторни ишлатинг, чунки бу қиймат аутентификаторда сақланади.
Серверда текшириш
Кутубхона бир нечта текширувни бажаради, уларнинг барчаси ёқилганига ишонч ҳосил қилинг. Аввало clientDataJSON ичидаги challenge сеансдаги қиймат билан, origin эса https://misol.uz билан мос келиши лозим. Сўнгра аутентификатор маълумотларидаги rp ID хеши сизнинг доменингиз хешига тенг бўлиши, фойдаланувчи иштироки байроғи қўйилган бўлиши керак. Ҳаммаси тўғри бўлса, кутубхона очиқ калит ва credential ID ни қайтаради, сиз уларни юқоридаги жадвалга ёзасиз. Challenge'ни муваффақиятли текширувдан кейин ҳам, хатодан кейин ҳам дарҳол сеансдан ўчиринг.
Пасскей билан кириш ва автотўлдириш
Кириш саҳифасида энг қулай вариант "conditional UI" деб аталадиган усул: фойдаланувчи логин майдонига босганда браузер автотўлдириш рўйхатида сақланган пасскейларни кўрсатади. Бунинг учун майдонга махсус autocomplete қиймати қўшилади ва саҳифа юкланганда сўров олдиндан юборилади:
<input type="text" name="username" autocomplete="username webauthn">
const opts = await fetch('/webauthn/логин-options', { method: 'POST' }).then(r => r.json());
const assertion = await navigator.credentials.get({
mediation: 'conditional',
publicKey: {
challenge: b64uToBuf(opts.challenge),
rpId: 'misol.uz',
userVerification: 'preferred'
}
});
// assertion.id, response.clientDataJSON, response.authenticatorData,
// response.signature va response.userHandle serverga yuboriladi
Серверда userHandle ва credential ID орқали керакли ёзувни топасиз, кутубхона имзони очиқ калит билан текширади, кейин эса sign_count ва last_used_at янгиланади.
Мисол: ўқув маркази кабинетида босқичма-босқич жорий қилиш
Самарқанддаги инглиз тили ўқув маркази example.uz сайтида ўқувчилар дарс жадвали ва тўловларни кўрадиган кабинет ишлайди. Дастурчи пасскейни бирданига мажбурий қилмади. Биринчи ойда профил саҳифасига "Пасскей қўшиш" тугмаси жойланди ва кириш саҳифасида автотўлдириш ёқилди, парол эса аввалгидек ишлайверди. Ҳар бир пасскейга "Samsung телефоним" каби ном бериш ва уни ўчириш имконияти қўшилди. Ўқитувчилар ва администраторлар учун эса иккинчи ойдан бошлаб пасскей ёки бошқа икки босқичли усул мажбурий қилинди.
Кўп учрайдиган хатолар
Биринчи типик хато rp ID ни нотўғри танлаш: www.misol.uz учун яратилган калит кейинчалик misol.uz га кўчганда ишламай қолиши мумкин, шунинг учун бошидан асосий доменни танланг. Иккинчиси challenge'ни қайта ишлатиш ёки уни фақат браузерда сақлаш, бу эса такрорий ҳужумларга йўл очади. Учинчиси захира йўлини ўйламаслик: фойдаланувчи ягона қурилмасини йўқотса, ҳисобни қандай тиклашини олдиндан режалаштиринг, бу йўл пасскейдан заифроқ бўлмасин. NotAllowedError эса одатда фойдаланувчи ойнани ёпганини билдиради, бу хавфсизлик муаммоси эмас.