Passkey endi faqat yirik kompaniyalarning imtiyozi emas. Brauzerlarga o'rnatilgan WebAuthn standarti tufayli har qanday sayt, masalan, kichik onlayn do'kon yoki o'quv markazining shaxsiy kabineti ham barmoq izi yoki PIN-kod orqali parolsiz kirishni taklif qila oladi. Quyida passkeyni mavjud parolli tizimga qanday qo'shishni amaliy misollar bilan ko'rib chiqamiz.
WebAuthn jarayoni qanday tuzilgan
WebAuthn uchta ishtirokchi o'rtasida ishlaydi: sizning serveringiz (standartda u "relying party" deb ataladi), foydalanuvchining brauzeri va autentifikator, ya'ni telefon, noutbuk yoki USB xavfsizlik kaliti. Jarayon ikki bosqichdan iborat. Ro'yxatdan o'tkazishda server tasodifiy challenge yaratadi, brauzer autentifikatordan yangi kalit juftligini so'raydi va ochiq kalitni serverga qaytaradi. Kirishda esa server yana yangi challenge beradi, autentifikator uni yopiq kalit bilan imzolaydi, server esa saqlangan ochiq kalit bilan imzoni tekshiradi. Yopiq kalit qurilmadan hech qachon chiqmaydi, kalit esa rp ID deb ataladigan domenga bog'lanadi, shuning uchun fishing sayt undan foydalana olmaydi.
Boshlashdan oldingi talablar
- HTTPS majburiy. WebAuthn faqat xavfsiz kontekstda ishlaydi. Ishlab chiqishda
localhostistisno. - To'g'ri rp ID. Odatda bu saytning asosiy domeni, masalan,
misol.uz. rp ID joriy sahifa domeniga teng yoki uning yuqori darajadagi qismi bo'lishi kerak, shuning uchunshop.misol.uzsahifasimisol.uzni ishlata oladi, aksi esa mumkin emas. - Server tomonida kutubxona. Imzo va attestation ma'lumotlarini qo'lda tahlil qilish CBOR va COSE formatlarini bilishni talab qiladi.
sayt.uz xostingida Let's Encrypt sertifikati bepul o'rnatiladi va avtomatik yangilanadi, shuning uchun HTTPS talabi odatda allaqachon bajarilgan bo'ladi. Kutubxonalar uchun quyidagi variantlar keng qo'llaniladi:
# PHP
composer require lbuchs/webauthn
# yoki
composer require web-auth/webauthn-lib
# Node.js
npm install @simplewebauthn/server @simplewebauthn/browser
Baza tuzilmasi
Bitta foydalanuvchida bir nechta passkey bo'lishi mumkin: telefonda bittasi, ishxona kompyuterida yana bittasi, zaxira sifatida USB kalitda uchinchisi. Shuning uchun passkeylarni foydalanuvchilar jadvaliga ustun qilib emas, alohida jadvalda saqlang. Kalit identifikatori, ochiq kalit, imzo hisoblagichi (sign_count, klonlangan qurilmani aniqlash uchun) va qulay nom yetarli:
CREATE TABLE passkeys (
id INT AUTO_INCREMENT PRIMARY KEY,
user_id INT NOT NULL,
credential_id VARBINARY(1024) NOT NULL,
public_key BLOB NOT NULL,
sign_count INT UNSIGNED NOT NULL DEFAULT 0,
nomi VARCHAR(100) NULL,
last_used_at DATETIME NULL,
UNIQUE KEY uq_cred (credential_id(255)),
KEY idx_user (user_id)
);
Ro'yxatdan o'tkazish: brauzer qismi
Foydalanuvchi allaqachon parol bilan tizimga kirgan, profil sahifasida esa "Passkey qo'shish" tugmasi bor deb faraz qilaylik. Tugma bosilganda brauzer serverdan parametrlarni oladi, navigator.credentials.create() ni chaqiradi va natijani tekshirish uchun qaytarib yuboradi. Server challenge'ni seansda saqlab qo'yishi kerak, u faqat bir marta ishlatiladi:
// base64url satrni ArrayBuffer'ga va aksincha o'girish
const b64uToBuf = s => Uint8Array.from(atob(s.replace(/-/g, '+').replace(/_/g, '/')), c => c.charCodeAt(0)).buffer;
const bufToB64u = b => btoa(String.fromCharCode(...new Uint8Array(b))).replace(/\+/g, '-').replace(/\//g, '_').replace(/=+$/, '');
const opts = await fetch('/webauthn/register-options', { method: 'POST' }).then(r => r.json());
const cred = await navigator.credentials.create({
publicKey: {
challenge: b64uToBuf(opts.challenge),
rp: { name: 'Misol Shop', id: 'misol.uz' },
user: { id: b64uToBuf(opts.userId), name: opts.email, displayName: opts.name },
pubKeyCredParams: [
{ type: 'public-key', alg: -7 }, // ES256
{ type: 'public-key', alg: -257 } // RS256
],
authenticatorSelection: { residentKey: 'required', userVerification: 'preferred' },
timeout: 60000
}
});
await fetch('/webauthn/register-verify', {
method: 'POST',
headers: { 'Content-Type': 'application/json' },
body: JSON.stringify({
id: cred.id,
clientDataJSON: bufToB64u(cred.response.clientDataJSON),
attestationObject: bufToB64u(cred.response.attestationObject)
})
});
residentKey: 'required' parametri kalitni "topiladigan" qiladi, ya'ni keyinchalik foydalanuvchi login kiritmasdan ham passkeyni tanlay oladi. user.id sifatida e-pochta yoki telefon raqamini emas, tasodifiy baytlardan iborat ichki identifikatorni ishlating, chunki bu qiymat autentifikatorda saqlanadi.
Serverda tekshirish
Kutubxona bir nechta tekshiruvni bajaradi, ularning barchasi yoqilganiga ishonch hosil qiling. Avvalo clientDataJSON ichidagi challenge seansdagi qiymat bilan, origin esa https://misol.uz bilan mos kelishi lozim. So'ngra autentifikator ma'lumotlaridagi rp ID xeshi sizning domeningiz xeshiga teng bo'lishi, foydalanuvchi ishtiroki bayrog'i qo'yilgan bo'lishi kerak. Hammasi to'g'ri bo'lsa, kutubxona ochiq kalit va credential ID ni qaytaradi, siz ularni yuqoridagi jadvalga yozasiz. Challenge'ni muvaffaqiyatli tekshiruvdan keyin ham, xatodan keyin ham darhol seansdan o'chiring.
Passkey bilan kirish va avtoto'ldirish
Kirish sahifasida eng qulay variant "conditional UI" deb ataladigan usul: foydalanuvchi login maydoniga bosganda brauzer avtoto'ldirish ro'yxatida saqlangan passkeylarni ko'rsatadi. Buning uchun maydonga maxsus autocomplete qiymati qo'shiladi va sahifa yuklanganda so'rov oldindan yuboriladi:
<input type="text" name="username" autocomplete="username webauthn">
const opts = await fetch('/webauthn/login-options', { method: 'POST' }).then(r => r.json());
const assertion = await navigator.credentials.get({
mediation: 'conditional',
publicKey: {
challenge: b64uToBuf(opts.challenge),
rpId: 'misol.uz',
userVerification: 'preferred'
}
});
// assertion.id, response.clientDataJSON, response.authenticatorData,
// response.signature va response.userHandle serverga yuboriladi
Serverda userHandle va credential ID orqali kerakli yozuvni topasiz, kutubxona imzoni ochiq kalit bilan tekshiradi, keyin esa sign_count va last_used_at yangilanadi.
Misol: o'quv markazi kabinetida bosqichma-bosqich joriy qilish
Samarqanddagi ingliz tili o'quv markazi example.uz saytida o'quvchilar dars jadvali va to'lovlarni ko'radigan kabinet ishlaydi. Dasturchi passkeyni birdaniga majburiy qilmadi. Birinchi oyda profil sahifasiga "Passkey qo'shish" tugmasi joylandi va kirish sahifasida avtoto'ldirish yoqildi, parol esa avvalgidek ishlayverdi. Har bir passkeyga "Samsung telefonim" kabi nom berish va uni o'chirish imkoniyati qo'shildi. O'qituvchilar va administratorlar uchun esa ikkinchi oydan boshlab passkey yoki boshqa ikki bosqichli usul majburiy qilindi.
Ko'p uchraydigan xatolar
Birinchi tipik xato rp ID ni noto'g'ri tanlash: www.misol.uz uchun yaratilgan kalit keyinchalik misol.uz ga ko'chganda ishlamay qolishi mumkin, shuning uchun boshidan asosiy domenni tanlang. Ikkinchisi challenge'ni qayta ishlatish yoki uni faqat brauzerda saqlash, bu esa takroriy hujumlarga yo'l ochadi. Uchinchisi zaxira yo'lini o'ylamaslik: foydalanuvchi yagona qurilmasini yo'qotsa, hisobni qanday tiklashini oldindan rejalashtiring, bu yo'l passkeydan zaifroq bo'lmasin. NotAllowedError esa odatda foydalanuvchi oynani yopganini bildiradi, bu xavfsizlik muammosi emas.