IDN (Internationalized Domain Names) — bu lotin alifbosidan taşqari boşqa alifbolarda (kirill, arab, xitoy, ibroniy va h.k.) yozilgan domen nomlardir. Misol: компания.uz (kirill), 文化.cn (xitoy), شركة.com (arab). DNS sistemasi faqat ASCII (lotin) belgilarni qabul qiladi, şuning uçun IDN'lar Punycode degan formatga konvertatsiya qilinadi.
Punycode nima?
Punycode — bu Unicode (universal alifbo) belgilarni ASCII'ga aylantiruvçi algoritmidir. Punycode bilan har qanday alifbo nomli domen DNS'da işlay oladi.
Misol: компания.uz Punycode'da xn--80aengtjjic4a.uz ga aylantiriladi. Brauzer foydalanuvçiga компания.uz körsatadi, lekin DNS sörovda xn--80aengtjjic4a.uz işlatadi.
IDN qaçon işlatiş kerak?
Mahalliy auditoriya uçun — agar mijozlaringiz kirill alifbosida öqişni afzal körsa.
Brand kirill şaklida bölsa va siz şu şaklda domen olişni xohlasangiz.
SEO — Google IDN'larni qabul qiladi, lekin SEO böyiça biroz çeklov bor.
IDN kamçiliklari
Foydalanuvçi qabuli — kirill domenni email manzilida yoziş qiyin (info@компания.uz).
Brauzer mosligi — eski brauzerlarda Punycode körsatişi mumkin.
Homograph attacks — xavfsizlik xavfi. Misol: paypal.com (lotin) va раураl.com (kirill r, a, l harflar lotin'ga öxşaş) — phishing uçun işlatiladi. Chrome va Firefox brauzerlari himoyalanadi.
SEO darajada xalqaro auditoriya yetuvçanlik kam.
Özbek IDN holati
.uz domeni IDN ni qöllab-quvvatlaydi — siz компания.uz, ҳаёт.uz kabi domenlarni oliş mumkin. Lekin yangi loyiha uçun tavsiya qilinmaydi.
Özbek kirill (sayt.uz uçun "сайт") yoki lotin yozuvda farqi yöq DNS uçun, lekin foydalanuvçi tajribasi farq qiladi.
Sayt.uz amaliyot
Sayt.uz mijozlarining 0.3% IDN domen oladi — asosan brand'ni kirill şaklida qöşimça sifatida. Bu nadir foydalanuvçi senariosi. Maslahat: yangi loyiha uçun lotin alifbosida domen tanlang — universal qabul, email professional, SEO yaxşi.