IDN (Internationalized Domain Names) — bu lotin alifbosidan tashqari boshqa alifbolarda (kirill, arab, xitoy, ibroniy va h.k.) yozilgan domen nomlardir. Misol: компания.uz (kirill), 文化.cn (xitoy), شركة.com (arab). DNS sistemasi faqat ASCII (lotin) belgilarni qabul qiladi, shuning uchun IDN'lar Punycode degan formatga konvertatsiya qilinadi.
Punycode nima?
Punycode — bu Unicode (universal alifbo) belgilarni ASCII'ga aylantiruvchi algoritmidir. Punycode bilan har qanday alifbo nomli domen DNS'da ishlay oladi.
Misol: компания.uz Punycode'da xn--80aengtjjic4a.uz ga aylantiriladi. Brauzer foydalanuvchiga компания.uz ko'rsatadi, lekin DNS so'rovda xn--80aengtjjic4a.uz ishlatadi.
IDN qachon ishlatish kerak?
Mahalliy auditoriya uchun — agar mijozlaringiz kirill alifbosida o'qishni afzal ko'rsa.
Brand kirill shaklida bo'lsa va siz shu shaklda domen olishni xohlasangiz.
SEO — Google IDN'larni qabul qiladi, lekin SEO bo'yicha biroz cheklov bor.
IDN kamchiliklari
Foydalanuvchi qabuli — kirill domenni email manzilida yozish qiyin (info@компания.uz).
Brauzer mosligi — eski brauzerlarda Punycode ko'rsatishi mumkin.
Homograph attacks — xavfsizlik xavfi. Misol: paypal.com (lotin) va раураl.com (kirill r, a, l harflar lotin'ga o'xshash) — phishing uchun ishlatiladi. Chrome va Firefox brauzerlari himoyalanadi.
SEO darajada xalqaro auditoriya yetuvchanlik kam.
O'zbek IDN holati
.uz domeni IDN ni qo'llab-quvvatlaydi — siz компания.uz, ҳаёт.uz kabi domenlarni olish mumkin. Lekin yangi loyiha uchun tavsiya qilinmaydi.
O'zbek kirill (sayt.uz uchun "сайт") yoki lotin yozuvda farqi yo'q DNS uchun, lekin foydalanuvchi tajribasi farq qiladi.
Sayt.uz amaliyot
Sayt.uz mijozlarining 0.3% IDN domen oladi — asosan brand'ni kirill shaklida qo'shimcha sifatida. Bu nadir foydalanuvchi senariosi. Maslahat: yangi loyiha uchun lotin alifbosida domen tanlang — universal qabul, email professional, SEO yaxshi.