Saytingizdan yuborilgan buyurtma tasdiği yoki parolni tiklaş xati mijozga yetib bormasa, odatda birinçi navbatda SPF yoki DKIM yozuvlari tekşiriladi. Ammo köpinça e'tibordan çetda qoladigan yana bir muhim omil bor: xat yuborayotgan serverning IP manzili uçun PTR yozuvi. Qabul qiluvçi poçta serverlari bu yozuvni xat haqidagi birinçi ma'lumotlardan biri sifatida tekşiradi. U yöq bölsa yoki şubhali körinsa, xat spam papkasiga tuşadi yoki suhbat bosqiçidayoq rad etiladi.
Oddiy DNS va teskari DNS örtasidagi farq
Odatiy DNS sörovi nomdan manzilga qarab işlaydi: siz mail.example.uz nomini söraysiz va javobda IP manzilni olasiz. PTR yozuvi esa buning aksini bajaradi, ya'ni IP manzil böyiça unga tegişli nomni qaytaradi. Şuning uçun uni teskari DNS (reverse DNS) deb ham ataşadi. Texnik jihatdan PTR yozuvlari maxsus in-addr.arpa zonasida saqlanadi, IPv6 manzillar uçun esa ip6.arpa zonasi işlatiladi.
Bu yerda köpçilikni çalğitadigan muhim jihat bor. PTR yozuvi sizning domeningiz zonasida emas, IP manzil egasining zonasida turadi. Siz domen DNS sozlamalarida A, MX yoki TXT yozuvlarini erkin qöşa olasiz, lekin PTR yozuvini u yerdan yaratib bölmaydi. Uni IP manzilni sizga bergan tomon, ya'ni hosting yoki VPS provayderi, yoki öz IP blokiga ega bölgan internet-provayder sozlaydi.
Qabul qiluvçi server aynan nimani tekşiradi
Sizning serveringiz boşqa poçta serveriga ulanganda, qabul qiluvçi tomon ulaniş kelgan IP manzilni köradi va darhol unga PTR sörovi yuboradi. Keyin olingan nom böyiça oddiy DNS sörovi qilib, u yana öşa IP manzilga olib kelişini tekşiradi. Bu juftlik ikki tomonlama tasdiqlangan teskari DNS deb ataladi va jiddiy poçta tizimlarining aksariyati şunga e'tibor beradi.
Uçinçi tekşiruv server özini qanday taniştirişi bilan boğliq. SMTP suhbati boşida yuboruvçi HELO yoki EHLO buyruğida öz nomini aytadi. Bu nom PTR natijasi bilan mos kelişi yoki heç bölmaganda haqiqiy, DNS'da mavjud nom bölişi kerak. Masalan, server özini localhost yoki ubuntu deb taniştirsa, bu spam belgisi hisoblanadi. Yirik poçta xizmatlarining yuboruvçilar uçun oçiq qöllanmalarida ham töğri teskari DNS talab sifatida körsatilgan, aniq şartlarni esa ularning rasmiy hujjatlaridan tekşirib turiş kerak.
Tekşiriş uçun buyruqlar
Serveringizning holatini bir neça daqiqada aniqlaş mumkin. Avval xat qaysi IP manzildan çiqişini bilib oling, söng quyidagi buyruqlarni işlating:
# IP manzil bo'yicha PTR yozuvini so'rash
dig -x 203.0.113.40 +short
host 203.0.113.40
# Olingan nom yana o'sha IP ga olib kelishini tekshirish
dig mail.example.uz A +short
# Windows'da
nslookup 203.0.113.40
Ideal holatda birinçi buyruq mail.example.uz. kabi aniq nomni qaytaradi, ikkinçisi esa yana 203.0.113.40 manzilini körsatadi. Agar javob böş bölsa yoki 203-0-113-40.provider.net kabi umumiy, avtomatik yaratilgan nom çiqsa, qabul qiluvçi serverlar uni uy foydalanuvçisi yoki dinamik manzil sifatida qabul qilişi mumkin.
Real vaziyat: klinika VPS serveri
Samarqanddagi xususiy klinika bemorlarga qabul vaqtini eslatuvçi xatlarni öz VPS serveridan yuborişni boşladi. SPF va DKIM töğri sozlangan, lekin xatlarning katta qismi spam papkasiga tuşardi, ba'zi poçta xizmatlari esa ularni umuman qabul qilmasdi. Qaytgan xatlardagi izohda reverse DNS yöqligi haqida işora bor edi. Tekşiruv şuni körsatdiki, server IP manzili uçun PTR yozuvi provayder tomonidan avtomatik berilgan umumiy nom bölib, server özini EHLÖda vps-default deb taniştirgan.
Muammo uç qadamda hal qilindi. Avval DNS zonasiga mail.example.uz uçun server IP manzilini körsatuvçi A yozuvi qöşildi. Keyin VPS boşqaruv panelida, aniqroği provayderdan sörov orqali, IP manzilning PTR yozuvi mail.example.uz ga özgartirildi. Oxirida poçta serveri sozlamasida xost nomi ham şu qiymatga keltirildi. Bir neça kundan keyin eslatmalar odatdagidek poçta qutilariga tuşa boşladi.
Poçta serverida xost nomini sozlaş
PTR töğri bölgandan keyin server özini şu nom bilan taniştirişi kerak. Postfix işlatilsa, sozlama /etc/postfix/main.cf faylida böladi:
myhostname = mail.example.uz
myorigin = example.uz
smtp_helo_name = $myhostname
sudo postfix check
sudo systemctl reload postfix
Exim işlatiladigan tizimlarda bunga mos parametr primary_hostname deb ataladi. Qaysi dastur bölişidan qat'i nazar, maqsad bitta: HELO nomi, PTR natijasi va şu nomning A yozuvi bir-biriga mos kelişi.
Bir IP manzil, köp domen
Köpçilik bitta serverdan bir neçta domen nomidan xat yuboradi va har bir domen uçun alohida PTR kerak deb öylaydi. Aslida bitta IP manzilga odatda bitta PTR yozuvi beriladi va bu yetarli. Masalan, server mail.example.uz nomiga ega bölişi va undan misol.uz domeni nomidan ham xat yuborilişi mumkin. Bu holda har bir domenning öz SPF yozuvida uşbu server IP manzili ruxsat etilgan bölişi va DKIM imzosi töğri bölişi muhimroq.
Umumiy (shared) hostingda bu masala odatda sizning iştirokingizsiz hal qilingan böladi, çunki poçta serveri va uning IP manzili provayder nazoratida turadi. sayt.uz hostingida saytingizdan yuboriladigan xatlar provayderning poçta infratuzilmasi orqali ötadi. VPS yoki alohida server ijaraga olganingizda esa PTR va xost nomi sizning mas'uliyatingizga ötadi.
Qisqaça nazorat röyxati
- Xat çiqayotgan IP manzil uçun PTR yozuvi mavjud va u aniq nomni qaytaradi.
- Şu nomning
Ayozuvi (IPv6 bölsaAAAA) yana öşa IP manzilni körsatadi. - Poçta serveri HELO yoki EHLÖda aynan şu nom bilan tanişadi.
- Server IPv6 orqali ham xat yuborsa, IPv6 manzil uçun ham alohida PTR sozlangan yoki IPv6 orqali yuboriş öçirilgan.
- SPF, DKIM va DMARC yozuvlari PTR bilan birga töğri işlaydi.
IPv6 bandi ayniqsa köp unutiladi. Server ikkala protokolni ham qöllab-quvvatlasa, poçta dasturi odatda IPv6'ni afzal köradi va agar şu manzil uçun PTR bölmasa, IPv4 tomonidagi barça ehtiyotkor sozlamalar foydasiz bölib qoladi. Şuning uçun tekşiruvni qabul qilingan xat sarlavhalaridan boşlaş va xat haqiqatda qaysi manzildan çiqqanini köriş eng töğri yöldir.