DNS köpçilik foydalanuvçi uçun faqat domain nomidan IP manzilni topiş vositasi bölib tuyuladi, lekin u aslida ança kuçli imkoniyatlarga ega. SRV (Service) yozuvi — bu DNS'ning eng kuç versiyalaridan biri bölib, mijozga nafaqat qaysi serverga ulanişini, balki qaysi portda va qanday ustuvorlik bilan işlaşini aytadi. Bu yozuv Microsoft Teams, Skype for Business, SIP telefoniya, XMPP çat va Minecraft kabi xilma-xil tizimlarda işlatiladi.
SRV yozuv formati
SRV yozuvining nomi maxsus formatda yoziladi: _xizmat._protokol.domain. Masalan, _sip._tcp.sayt.uz yoki _sipfederationtls._tcp.sayt.uz. Qiymat qismida esa tört element bor: priority (ustuvorlik), weight (vazn), port va target (manzil server nomi). Bu format mijoz dasturiga bir neçta serverlar orasidan töğrisini tanlaş imkonini beradi.
Misol uçun, Microsoft 365 federatsiyasi uçun yozuv şunday böladi: _sipfederationtls._tcp.sayt.uz IN SRV 100 1 5061 sipfed.online.lync.com. Bu yerda 100 — ustuvorlik (kiçik raqam yuqori ustuvorlik), 1 — vazn (bir xil ustuvorlikdagi serverlar orasida taqsimot), 5061 — TLS bilan SIP porti, va oxirida maqsadli server nomi.
Microsoft 365 va Teams uçun
Agar siz Microsoft 365 yoki Teams xizmatini sayt.uz domain'ingiz bilan birga işlatmoqçi bölsangiz, bir neçta SRV yozuvlari kerak böladi. Eng muhimi — _sip._tls.sayt.uz va _sipfederationtls._tcp.sayt.uz yozuvlari. Bularsiz federatsiya va taşqi foydalanuvçilar bilan aloqa işlamaydi. Microsoft öz hujjatlarida aniq qiymatlarni beradi, sizning vazifangiz esa ularni DNS panelda töğri kiritiş.
SRV bilan birga CNAME yozuvlari ham kerak böladi — masalan, sip.sayt.uz CNAME sipdir.online.lync.com. SRV va CNAME birgalikda işlaganda Teams mijozi avtomatik ravişda töğri serverni topadi va foydalanuvçi qölda heç narsa sozlamaydi.
SIP telefoniya uçun
Ofis IP-telefoniyada SRV yozuvi nima uçun zarur? Tasavvur qiling, sizning kompaniyangizda 50 ta IP telefon bor va ularning hammasi sip.sayt.uz manzilini biladi. Agar siz asosiy SIP serverni almaştirsangiz, har bir telefonni qölda qayta sozlaşga töğri keladi. Lekin SRV bilan işlasangiz, faqat DNS'da bitta yozuvni özgartirasiz va barça telefonlar avtomatik ravişda yangi serverga ulanadi.
Bundan taşqari, SRV yozuvida bir neçta serverlarni körsatiş mumkin. Masalan, ikkita _sip._udp.sayt.uz yozuvi — biri priority 10, ikkinçisi priority 20. Birinçi server işdan çiqsa, mijoz avtomatik ravişda ikkinçisiga ötadi. Bu juda kuçli failover mexanizmi.
XMPP va boşqa xizmatlar
XMPP (Jabber) protokoli uçun ham SRV işlatiladi. _xmpp-client._tcp.sayt.uz va _xmpp-server._tcp.sayt.uz yozuvlari mijozga qaysi serverga ulaniş kerakligini aytadi. Bu, masalan, öz xususiy çat tizimingizni qurganda foydali böladi.
Minecraft serverlarida ham SRV yordamida foydalanuvçilar portsiz domain'ga ulanişi mumkin. Oddiy holatda mc.sayt.uz:25575 deb yoziş kerak, lekin _minecraft._tcp.mc.sayt.uz SRV yozuvi orqali faqat mc.sayt.uz yetarli böladi.
Sayt.uz amaliyot
Mijozlarimizning 22 foizi Microsoft 365 yoki öz SIP telefoniyasini sayt.uz domain'ida işlatadi. Asosiy xato — SRV yozuvining nomi notöğri yoziladi: köpçilik tagidagi pastki çiziqlarni unutadi. 2032-yil davomida 147 ta SRV sozlaş sörovi qabul qildik va örtaça bajariş vaqti 1 soat 20 daqiqa. Domain biz orqali röyxatdan ötkazilgan bölsa (yiliga 145 000 sömdan), SRV qöşiş bepul. Microsoft 365 federatsiyasini birinçi marta sozlaş uçun maxsus tarif — 350 000 söm, içida 5 ta SRV va 4 ta CNAME yozuvlari avtomatik konfiguratsiya qilinadi.