Hosting akkauntining buzilishi kamdan-kam hollarda shovqin bilan sodir bo'ladi. Hujumchi odatda saytni o'chirib tashlamaydi, aksincha, sezdirmasdan ichkarida qolishga harakat qiladi: spam yuborish, boshqa saytlarga hujum qilish, qidiruv tizimlari uchun yashirin havolalar joylash yoki serverda kriptovalyuta qazib olish uchun. Shuning uchun egasi muammoni ko'pincha haftalar o'tib, mijozlar shikoyat qilganda yoki Google ogohlantirish chiqarganda bilib qoladi. Quyida akkaunt begona qo'lga o'tganini ko'rsatadigan belgilar va ular paydo bo'lganda nima qilish kerakligini ko'rib chiqamiz.
Kirish bilan bog'liq belgilar
Eng aniq signal o'zingiz qilmagan kirish yoki o'zgarishdir. Parolingiz birdan ishlamay qolsa-yu, siz uni almashtirmagan bo'lsangiz, bu jiddiy ogohlantirish. Xuddi shunday, elektron pochtangizga "parol o'zgartirildi", "yangi qurilmadan kirish" yoki "e-pochta manzili yangilandi" kabi xatlar kelsa va siz bunday amalni bajarmagan bo'lsangiz, darhol tekshiruvni boshlang. Boshqaruv panelida yoki sayt administratorlik bo'limida notanish IP manzillardan, ayniqsa siz hech qachon bo'lmagan mamlakatlardan kirishlar qayd etilgan bo'lsa, bu ham xavotirli belgi.
Akkaunt ichidagi yangi foydalanuvchilarga ham e'tibor bering. Hujumchilar qaytib kelish yo'lini saqlab qolish uchun qo'shimcha FTP foydalanuvchi, yangi ma'lumotlar bazasi foydalanuvchisi, SSH kaliti yoki CMS'da yangi administrator yaratib qo'yishni yaxshi ko'radi. Ular ko'pincha admin2, support yoki tizim xizmatiga o'xshash nom bilan yashiriladi, shuning uchun ro'yxatdagi har bir yozuvni kim va qachon yaratganini bilishingiz kerak.
Fayllar va sayt xatti-harakatidagi belgilar
Buzilgan saytning eng keng tarqalgan alomati kutilmagan yo'naltirishdir. Ko'pincha sayt siz uchun odatdagidek ochiladi, lekin Google qidiruvidan telefon orqali kirgan tashrif buyuruvchi qimor yoki soxta do'kon sahifasiga o'tkazib yuboriladi. Bunday "aqlli" yo'naltirish odatda .htaccess faylidagi qo'shimcha qoidalar yoki index.php boshiga qo'shilgan kod orqali ishlaydi. Qidiruv natijalarida saytingiz nomi ostida begona tildagi sarlavhalar va siz yaratmagan minglab sahifalar paydo bo'lishi ham xuddi shu muammoning belgisi.
Fayl tizimida esa siz yuklamagan fayllarni qidiring. Webshell deb ataladigan masofaviy boshqaruv skriptlari ko'pincha tasodifiy nomlar bilan yoki wp-includes, uploads kabi papkalarda yashiriladi. Ularning ichida odatda kod yashirin, shifrlangan ko'rinishda bo'ladi. Agar SSH kirish imkoniyatingiz bo'lsa, quyidagi buyruqlar shubhali fayllarni tezda topishga yordam beradi:
# Oxirgi 3 kunda o'zgargan PHP fayllar
find ~/www -type f -name "*.php" -mtime -3 -printf '%TY-%Tm-%Td %TH:%TM %p\n' | sort
# Shubhali funksiyalar uchraydigan fayllar
grep -rlE "eval\(base64_decode|gzinflate\(base64_decode|assert\(\$_(POST|GET|REQUEST)" ~/www
# Rasm papkalarida PHP fayl bo'lmasligi kerak
find ~/www -path "*uploads*" -name "*.php"
Bu buyruqlarning natijasi avtomatik hukm emas: ba'zi qonuniy plaginlar ham base64_decode ishlatadi. Lekin oxirgi kunlarda siz hech narsa yangilamagan bo'lsangiz-u, o'nlab PHP fayllar o'zgargan bo'lsa yoki rasmlar papkasida PHP skript paydo bo'lsa, bu deyarli har doim buzilish belgisidir.
Yashirin vazifalar va kirish kalitlari
Tajribali hujumchi faqat bitta fayl qoldirib ketmaydi. U o'chirib tashlangan zararli fayllarni qayta tiklaydigan cron vazifasini qo'shadi yoki SSH uchun o'z kalitini joylaydi. Shuning uchun fayllarni tozalagandan keyin ham ular bir necha soatda qaytib kelaversa, birinchi navbatda rejalashtirilgan vazifalarni tekshiring. ISPmanager panelida cron vazifalari, FTP foydalanuvchilari va ma'lumotlar bazalari alohida bo'limlarda ko'rinadi, terminal orqali esa quyidagicha tekshirish mumkin:
# Joriy foydalanuvchining cron vazifalari
crontab -l
# SSH orqali kirish uchun qo'shilgan kalitlar
cat ~/.ssh/authorized_keys
# WordPress administratorlari ro'yxati (WP-CLI)
wp user list --role=administrator --fields=ID,user_login,user_email,user_registered
Notanish manzilga curl yoki wget bilan murojaat qiladigan, /tmp papkasidan fayl ishga tushiradigan yoki har daqiqada bajariladigan cron vazifasi ayniqsa shubhali. Siz qo'shmagan SSH kalitlarini olib tashlang va CMS'dagi notanish administratorlarni o'chiring.
Pochta va resurs sarfidagi belgilar
Buzilgan akkaunt ko'pincha spam tarqatish uchun ishlatiladi. Belgilari: siz yubormagan xatlar uchun "yetkazib bo'lmadi" degan qaytgan xabarlar, mijozlarning "sizdan g'alati xat keldi" degan shikoyatlari yoki saytingiz xatlarining birdan spam papkasiga tusha boshlashi. Server IP manzili qora ro'yxatlarga tushsa, bu nafaqat sizga, balki o'sha serverdagi boshqa saytlarga ham zarar yetkazadi. Yana bir belgi resurs sarfining keskin oshishi: tashrif buyuruvchilar soni o'zgarmagan holda protsessor yuki doimiy yuqori bo'lsa, akkauntingizda kriptovalyuta qazuvchi yoki boshqa begona jarayon ishlayotgan bo'lishi mumkin.
Misol: Andijondagi maktab sayti
Andijondagi xususiy maktabning example.uz sayti eski versiyadagi WordPress va bir necha yillardan beri yangilanmagan slayder plagini bilan ishlardi. Ota-onalardan biri telefonda Google orqali maktabni qidirib, havolani bosganda kazino sahifasiga tushib qolganini aytdi. Administrator kompyuterda saytni ochganda hammasi joyida edi, chunki yo'naltirish faqat mobil qurilma va qidiruv tizimidan kelganlar uchun ishlardi. Tekshiruvda .htaccess fayliga qo'shilgan yashirin qoidalar, uploads papkasidagi ikkita webshell, bazada yaratilgan uchta notanish administrator va har soatda .htaccess ni qayta yozadigan cron vazifasi topildi.
Tozalash tartibli ravishda bajarildi: avval cron vazifasi va notanish administratorlar o'chirildi, keyin zararli fayllar olib tashlandi va .htaccess toza nusxadan tiklandi. Shundan so'ng WordPress, mavzu va barcha plaginlar yangilandi, keraksiz slayder plagini butunlay olib tashlandi. Oxirida panel, FTP, ma'lumotlar bazasi va barcha administratorlarning parollari almashtirildi. Agar parollarni birinchi navbatda almashtirib, kirish yo'llarini yopmaganingizda, hujumchi qoldirgan webshell orqali yangi parollarni ham bilib olishi mumkin edi.
Buzilish aniqlansa: harakatlar tartibi
- Asosiy hisobni himoyalang. Avval domen va xosting boshqariladigan kabinet parolini toza qurilmadan almashtiring va ikki bosqichli tasdiqlashni yoqing. sayt.uz mijozlari uchun hosting paneli kabinetdan ochiladi, shuning uchun aynan kabinet paroli birinchi navbatda yangilanishi kerak.
- Kirish yo'llarini yoping. Notanish FTP va baza foydalanuvchilarini, SSH kalitlarini, cron vazifalarini va CMS administratorlarini o'chiring.
- Zararli kodni olib tashlang. Imkon bo'lsa, buzilishdan oldingi toza zaxira nusxadan tiklang, keyin CMS va plaginlarni yangilang. Aks holda zaiflik ochiq qoladi va hujum takrorlanadi.
- Barcha parollarni almashtiring. Panel, FTP, ma'lumotlar bazasi (
wp-config.phpkabi fayllarda ham yangilang), pochta qutilari va CMS foydalanuvchilari uchun yangi, takrorlanmas parollar qo'ying. - Natijani kuzating. Bir necha kun davomida fayl o'zgarishlarini, cron ro'yxatini va pochta navbatini kuzatib boring. Muammo qaytsa, demak qandaydir kirish yo'li hali ochiq.
Agar o'zingiz uddalay olmasangiz yoki qaysi fayl zararli ekanini aniqlash qiyin bo'lsa, kabinetdan texnik yordamga murojaat yuboring va qachondan beri nimani kuzatganingizni batafsil yozing. Muammo qancha erta xabar qilinsa, uni tozalash va saytni qidiruv tizimlaridagi ogohlantirishlardan chiqarish shuncha oson bo'ladi.