DNS TTL — bu Time To Live qisqartmasi bo'lib, har bir DNS yozuvi yoniga qo'shiladigan vaqt qiymati hisoblanadi. Bu qiymat soniyalarda o'lchanadi va yozuv internet provayderlari hamda foydalanuvchi qurilmalarining keshlarida qancha vaqt saqlanishini bildiradi. TTL tugagandan keyin kesh tozalanadi va keyingi so'rov yana DNS serverga yuboriladi. Bu oddiy ko'rinadigan parametr aslida saytning xatti-harakati va boshqaruv qulayligi uchun juda muhim ahamiyatga ega.
TTL qanday ishlaydi va nima beradi
Foydalanuvchi domenni birinchi marta ochganda, brauzer DNS serverdan IP manzilni so'raydi va javob TTL qiymati bilan birga keladi. Masalan, TTL 3600 bo'lsa, brauzer va foydalanuvchining ISP'si bu yozuvni 1 soat davomida keshda saqlaydi va shu vaqt davomida hech qanday yangi DNS so'rovi yubormaydi. Bu serverni so'rovlardan tushiradi va sahifa ochilishini ham tezlashtiradi.
Lekin bu xususiyat ikki tomonlama: agar siz IP manzilni o'zgartirsangiz, foydalanuvchilar yangi yozuvni faqat TTL tugagandan keyin ko'radi. Past TTL qiymati o'zgarishlarni tez tarqatadi, lekin DNS serverlarga ko'proq yuk tushiradi. Yuqori TTL esa serverni yengillashtiradi, ammo o'zgartirishlar uzoq vaqt davomida tarqaladi va ba'zi foydalanuvchilar eski yozuvni ko'rishni davom ettiradi.
Migration uchun TTL'ni qanday pasaytirish
Sayt yangi serverga ko'chirilayotganda yoki IP manzil o'zgarayotganda TTL'ni oldindan pasaytirish juda muhim. Standart 86400 soniyalik TTL bilan migration o'tkazsangiz, ba'zi foydalanuvchilar 24 soat davomida eski serverni ko'rishni davom ettiradi va bu chalkashlik tug'diradi. Buning oldini olish uchun migratsiyadan kamida 1-2 kun oldin TTL 86400 dan 300 yoki hatto 60 ga tushiriladi.
Eski yuqori TTL tugagandan keyin yangi past TTL faol bo'ladi va shundan keyin asosiy o'zgartirish amalga oshiriladi. Bu paytda 5-10 daqiqada o'zgarish butun internetga tarqaladi va foydalanuvchilar deyarli sezmasdan yangi serverga o'tib ketadi. Migration tugagach esa TTL yana oddiy 3600 yoki 86400 qiymatiga qaytariladi va server yuki kamaytiriladi.
Propagation tezligi va kechikishlar
DNS propagation — bu yangi yozuvning butun internetga tarqalish jarayoni va u har doim ham bir tekisda bormaydi. Eng tez tarqalish odatda dunyo bo'ylab katta provayderlarda kuzatiladi, ular kesh muddatini qattiq nazorat qiladi. Kichik mahalliy provayderlar esa ba'zan TTL qoidalarini o'zgartirib, yozuvlarni belgilangandan ko'proq saqlashi mumkin.
Real holatda propagation TTL qiymatidan biroz uzoqroq davom etishi mumkin va siz buni e'tiborga olishingiz kerak. Bundan tashqari, ayrim foydalanuvchilarning operatsion tizimida ham DNS keshi mavjud va u browser kesh'idan ham tezroq tozalansa bo'ladi: ipconfig flushdns Windows'da va dscacheutil mac'da bu vazifani bajaradi.
Turli yozuvlar uchun maqbul TTL
A va AAAA yozuvlari uchun standart qiymat 3600 soniya (1 soat) hisoblanadi va bu ko'pchilik saytlar uchun yaxshi tanlov. MX yozuvlari uchun esa 86400 (1 kun) yoki undan ko'proq tavsiya etiladi, chunki pochta server manzili kam o'zgaradi. TXT yozuvlari (SPF, DKIM, DMARC) ham odatda yuqori TTL bilan sozlanadi.
CDN va failover bilan ishlaganda TTL'ni 60-300 soniyaga tushirish kerak, chunki bu yozuvlar dinamik ravishda o'zgarishi mumkin. CNAME yozuvlari uchun esa 1800-3600 oraliqda saqlash maqbul bo'ladi. Har bir yozuv uchun maqbul qiymatni tanlashda o'zgarish chastotasi va server yuki o'rtasida muvozanat qidirish kerak.
Sayt.uz amaliyot
Sayt.uz mijozlarining DNS panelida TTL qiymati standart 3600 soniyaga o'rnatilgan bo'lib, mijozlar uni 60 dan 86400 gacha bemalol o'zgartira oladi. O'tgan yilda 1850 ta migration o'tkazildi va ularning 89 foizida TTL oldindan pasaytirish qoidasi qo'llanildi, natijada o'rtacha 8 daqiqada propagation yakunlandi. Migration uchun yordam xizmati 0 so'm — barcha asosiy paketlarda mavjud, premium DNS paketi esa avtomatik TTL menejmenti bilan birga keladi va yiliga 95 000 so'm turadi. Ushbu xizmat orqali mijozlar IP o'zgartirishni vaqtinchalik 60 sonialik TTL bilan amalga oshirib, foydalanuvchi yo'qotishlarini deyarli nolga tushiradi.