🧭
Domen

DNS xatolari: SERVFAIL, NXDOMAIN, REFUSED nima degani va qanday tuzatiladi

16.11.2026
← Barcha maqolalar

Sayt ochilmay qolganda brauzer odatda «Sahifaga kirib bo'lmadi» yoki «DNS_PROBE_FINISHED_NXDOMAIN» kabi qisqa xabar chiqaradi va sababni deyarli tushuntirmaydi. Aslida har bir DNS so'roviga server javob kodini qaytaradi va bu kod muammoning qayerda ekanini aniq ko'rsatadi. Eng ko'p uchraydigan uchta xato kodi — SERVFAIL, NXDOMAIN va REFUSED — bir-biridan butunlay farq qiladi: biri domen umuman yo'qligini, ikkinchisi DNS zanjirining biror joyi uzilganini, uchinchisi esa server so'rovga javob berishni xohlamaganini bildiradi.

DNS javob kodi qayerda ko'rinadi

Brauzer javob kodini yashiradi, shuning uchun tekshirish uchun buyruq qatoridan foydalanish kerak. Linux va macOS'da dig utilitasi bor, Windows'da esa nslookup yoki PowerShell'dagi Resolve-DnsName ishlatiladi. dig natijasining sarlavha qismida status: maydoni turadi va aynan shu yerda NOERROR, NXDOMAIN, SERVFAIL yoki REFUSED yoziladi. NOERROR so'rov muvaffaqiyatli bajarilganini anglatadi, qolganlari esa turli xil xatolardir.

dig misol-klinika.uz A

;; ->>HEADER<<- opcode: QUERY, status: NXDOMAIN, id: 41872
;; flags: qr rd ra; QUERY: 1, ANSWER: 0, AUTHORITY: 1, ADDITIONAL: 1

Shuni ham bilish kerakki, NOERROR har doim ham yozuv borligini bildirmaydi. Agar status NOERROR bo'lsa-yu, ANSWER bo'limi bo'sh bo'lsa, demak domen mavjud, lekin siz so'ragan turdagi yozuv (masalan, AAAA yoki MX) unda yo'q. Bu holat ba'zan NODATA deb ataladi va u server xatosi emas, balki yozuv qo'shilmaganining belgisidir.

NXDOMAIN: bunday nom mavjud emas

NXDOMAIN eng tushunarli xato: DNS tizimi so'ralgan nom mavjud emasligini rasman tasdiqlaydi. Eng oddiy sababi — manzilda xato yozilgan bo'lishi, masalan, misol-klinika.uz o'rniga misol-klinka.uz terilgan. Ikkinchi keng tarqalgan sabab — subdomen uchun yozuv yaratilmagan: asosiy domen ishlaydi, lekin shop.misol-klinika.uz uchun A yoki CNAME qo'shilmagan bo'lsa, aynan shu subdomen NXDOMAIN qaytaradi.

Uchinchi va eng xavfli sabab — domenning o'zi zona darajasida ko'rinmay qolishi. Bu domen muddati tugab, delegatsiyasi to'xtatilganda yoki ro'yxatdan o'tkazish jarayoni oxirigacha yakunlanmaganda yuz beradi. Bunday holatda nafaqat sayt, balki pochta ham ishlamaydi, chunki MX yozuvlari ham topilmaydi. Shuning uchun NXDOMAIN ko'rganda, ayniqsa xato asosiy domenning o'zida bo'lsa, avval domen holati va muddatini tekshirish kerak.

whois misol-klinika.uz
dig +trace misol-klinika.uz

dig +trace so'rovni ildiz serverlardan boshlab bosqichma-bosqich ko'rsatadi. Agar .uz zonasi serverlari domen haqida hech narsa bilmasa, muammo ro'yxatdan o'tkazish yoki delegatsiyada. Agar delegatsiya bor, lekin sizning nom serveringiz NXDOMAIN qaytarsa, demak zonada kerakli yozuv yo'q.

SERVFAIL: javob olishning iloji bo'lmadi

SERVFAIL «server xatosi» degani, lekin bu odatda sizning kompyuteringiz so'rov yuborgan rekursiv server (provayder serveri yoki 8.8.8.8 kabi ommaviy server) javob topa olmaganini bildiradi. U domen mavjud yoki mavjud emasligini aytolmaydi, chunki zanjir o'rtasida uzilib qolgan. Aynan shu sababli SERVFAIL tashxis qo'yish uchun eng qiyin kod hisoblanadi.

Amaliyotda SERVFAIL'ning bir nechta tipik sababi bor. Birinchisi — domen uchun ko'rsatilgan barcha nom serverlari ishlamayapti yoki tarmoqdan ko'rinmayapti. Ikkinchisi — «lame delegation», ya'ni registratorda ko'rsatilgan NS serverlar bu domen zonasini umuman bilmaydi. Uchinchisi va juda ko'p uchraydigani — DNSSEC xatosi: yuqori zonada DS yozuvi qolib ketgan, nom serverlari esa almashtirilgan va yangi serverlar zonani imzolamaydi yoki boshqa kalit bilan imzolaydi. Validatsiya qiluvchi rezolver bunday javobga ishonmaydi va SERVFAIL qaytaradi.

DNSSEC aybdor ekanini tekshirishning oson yo'li bor. +cd (checking disabled) bayrog'i rezolverga imzoni tekshirmaslikni aytadi. Agar oddiy so'rov SERVFAIL, +cd bilan esa NOERROR qaytarsa, muammo deyarli aniq DNSSEC'da.

dig @8.8.8.8 misol-klinika.uz A
dig @8.8.8.8 misol-klinika.uz A +cd
dig misol-klinika.uz DS

REFUSED: server javob berishdan bosh tortdi

REFUSED kodi server so'rovni olgani, lekin o'z siyosati sababli unga javob bermaganini bildiradi. Ko'pincha bu ikki vaziyatda uchraydi. Birinchisi — siz avtoritativ serverga bevosita murojaat qilib, u xizmat qilmaydigan domen haqida so'raysiz. Masalan, nom serverlari almashtirilgan, lekin yangi serverda zona hali yaratilmagan: bunday server o'ziga tegishli bo'lmagan domen haqidagi so'rovga REFUSED bilan javob beradi.

Ikkinchi vaziyat — rekursiv so'rovlarni faqat o'z mijozlari uchun bajaradigan server. Ko'p korporativ va hosting DNS serverlari begona IP manzillardan kelgan rekursiv so'rovlarni rad etadi va bu xavfsizlik nuqtai nazaridan to'g'ri sozlama. Shuning uchun REFUSED ko'rganda avval qaysi serverga so'rov yuborayotganingizni aniqlang: agar bu domenning o'z NS serveri bo'lsa va u REFUSED qaytarsa, demak zona o'sha serverga qo'shilmagan.

dig misol-klinika.uz NS +short
dig @ns1.misol-hosting.uz misol-klinika.uz SOA

Real misol: klinika sayti hosting almashtirgandan keyin

Toshkentdagi xususiy stomatologiya klinikasi saytini yangi hostingga ko'chirdi va registrator panelida nom serverlarini yangilariga almashtirdi. Ertasi kuni ba'zi bemorlar sayt ochilmayotganini aytdi, boshqalarda esa hammasi joyida edi. Tekshiruv shuni ko'rsatdiki, bir operator rezolverida sayt SERVFAIL qaytaryapti, boshqasida esa ishlayapti. +cd bilan yuborilgan so'rov muvaffaqiyatli bo'ldi, demak sabab DNSSEC edi: avvalgi provayderda imzolash yoqilgan va yuqori zonada DS yozuvi qolgan, yangi serverlar esa zonani imzolamagan. Validatsiya qilmaydigan rezolverlar xatoni sezmagan, validatsiya qiladiganlari esa saytni butunlay bloklagan.

Yechim registrator tomonidagi eski DS yozuvini o'chirish bo'ldi. Shundan keyin, DS yozuvining kesh muddati o'tgach, barcha rezolverlarda sayt ochila boshladi. Bu misoldan muhim saboq chiqadi: nom serverlarini almashtirishdan oldin DNSSEC holatini tekshiring va kerak bo'lsa, avval DS yozuvini olib tashlang yoki yangi serverda imzolashni sozlang.

Xato kodlari bo'yicha qisqa jadval

KodMa'nosiBirinchi navbatda tekshiring
NXDOMAINNom mavjud emasImlo, subdomen yozuvi, domen muddati va delegatsiyasi
SERVFAILRezolver javob ololmadiNS serverlar ishlashi, DNSSEC (+cd bilan), lame delegation
REFUSEDServer javob berishni rad etdiZona shu serverda bormi, so'rov to'g'ri serverga ketyaptimi
NOERROR, bo'sh javobDomen bor, yozuv yo'qKerakli turdagi yozuv (A, AAAA, MX) qo'shilganmi

Tuzatgandan keyin kesh va kutish

DNS xatosini tuzatgandan keyin ham u bir muddat ko'rinishda qolishi mumkin, chunki rezolverlar javoblarni keshlaydi. Ijobiy javoblar yozuvning TTL qiymati bo'yicha saqlanadi, salbiy javoblar (NXDOMAIN) esa SOA yozuvidagi minimal TTL bo'yicha keshlanadi. Shuning uchun yozuvni qo'shishdan oldin manzilni ochib ko'rgan bo'lsangiz, NXDOMAIN javobi bir muddat saqlanib qolishi tabiiy. Kompyuteringizdagi lokal keshni tozalash uchun Windows'da ipconfig /flushdns buyrug'idan foydalaning, provayder keshi esa vaqt o'tishi bilan o'zi yangilanadi.

Agar domeningiz va hostingingiz sayt.uz'da bo'lsa, nom serverlari va zona yozuvlarini kabinetdagi DNS bo'limida ko'rishingiz mumkin. Yuqoridagi buyruqlar natijasini texnik yordamga yuborsangiz, muammo ancha tez aniqlanadi, chunki javob kodi va uni qaysi server qaytargani darhol ko'rinadi.

O'xshash maqolalar

⏳ Domen transferidagi 60 kunlik cheklov: qachon qo'llanadi va qanday rejalashtiriladi 🪪 .uz domen uchun kontakt va pasport tekshiruvi: nima uchun kerak 📮 SPF 10 ta lookup limiti: permerror va uning yechimi 🌱 Yangi domen Google'da qachon chiqa boshlaydi: indeksatsiya va "sandbox" haqida
🌐 Til
🇺🇿 O'zbek ✓ 🇺🇿 Ўзбек 🇷🇺 Русский 🇬🇧 English