🎣
Домен

Доменингизга ўхшаш фишинг доменлар: кузатиш ва ҳимоя усуллари

15.11.2026
← Барча мақолалар

Сайтингиз қанчалик танилган бўлса, унинг номидан фойдаланишга уринадиганлар ҳам шунчалик кўпаяди. Фирибгарлар асл доменни бузиб киришга ҳаракат қилмайди, бу қийин ва хавфли. Улар шунчаки унга жуда ўхшаш янги домен рўйхатдан ўтказади, асл сайтнинг дизайнини нусхалайди ва ҳаволани реклама, мессенжер ёки хат орқали тарқатади. Фойдаланувчи манзил сатрига диққат билан қарамаса, фарқни сезмайди ва карта маълумотлари ёки паролини сохта сайтга киритади.

Ўхшаш доменлар қандай яратилади

Бундай доменларнинг бир нечта кенг тарқалган турлари бор ва уларни билиш кузатувни тўғри ташкил қилишга ёрдам беради. Энг оддийси ҳарф хатоларига асосланган номлар, яъни typosquatting: exmaple.uz, examplle.uz ёки exampe.uz. Фойдаланувчи шошиб ёзганда айнан шундай хато қилиши мумкин, фирибгарлар эса шу эҳтимолдан фойдаланади.

Иккинчи тур кўриниши ўхшаш белгилардан фойдаланади. Лотинча l ўрнига рақам 1, m ўрнига rn жуфтлиги ёки o ўрнига 0 қўйилади. Халқаро домен номлари қўллаб-қувватланган зоналарда эса лотинча ҳарф ўрнига ташқи кўриниши бир хил кириллча ҳарф ишлатилиши мумкин. Бундай ном техник жиҳатдан xn-- билан бошланадиган punycode кўринишида сақланади, лекин айрим дастурларда одатий ҳарфлар каби кўрсатилади.

Учинчи тур бошқа зона ёки қўшимча сўзлардан фойдаланади: example-uz.com, example.uz-bonus.net, example-login.uz ёки example-aksiya.shop. Охирги йилларда example.uz.boshqa-sayt.net каби узун манзиллар ҳам кўп учрайди. Бу ерда ҳақиқий домен охиридаги boshqa-sayt.net бўлиб, бошидаги таниш қисм шунчаки субдомен номи холос.

Мисол: электроника дўкони ва сохта чегирма

Тошкентдаги электроника савдоси билан шуғулланувчи онлайн дўкон бир куни мижозлардан ғалати қўнғироқлар қабул қила бошлади. Улар тўланган буюртмалар ҳақида сўрашарди, лекин дўкон базасида бундай буюртмалар йўқ эди. Маълум бўлишича, ижтимоий тармоқда "ярим нархда смартфонлар" деган реклама тарқалган ва у дўкон дизайнининг аниқ нусхаси бўлган, лекин бошқа зонадаги ўхшаш номли сайтга олиб борган. Мижозлар карта маълумотларини айнан шу сайтга киритишган.

Дўкон ходимлари сохта сайт жойлашган хостинг провайдери ва домен регистраторига шикоят юборишди, ижтимоий тармоқдаги рекламани блоклатиш учун ҳам ариза беришди. Шу билан бирга расмий саҳифаларда ва сайтнинг ўзида фақат битта расмий манзил борлиги ҳақида эълон жойлаштирилди. Кейинчалик дўкон ўз номининг энг кўп адаштириладиган вариантларини олдиндан рўйхатдан ўтказиб, уларни асосий сайтга йўналтириб қўйди.

Янги ўхшаш доменларни қандай кузатиш мумкин

Сертификат журналлари орқали

Фирибгарлар ишонч уйғотиш учун сохта сайтга деярли ҳар доим SSL сертификат ўрнатади. Ишончли марказлар берган ҳар бир сертификат очиқ журналларга ёзилади, шунинг учун брендингиз номи қатнашган янги сертификатларни қидириб туриш мумкин. Бунинг учун crt.sh хизматининг JSON чиқишидан фойдаланиш қулай:

# Nomida "example" so'zi bo'lgan sertifikatlar ro'yxati
curl -s "https://crt.sh/?q=%25example%25&output=json" \
  | jq -r '.[].name_value' | sort -u

Натижада сизнинг расмий субдоменларингиз ҳам чиқади, уларни чиқариб ташлагандан кейин қолган бегона номлар диққат билан кўриб чиқилиши керак. Бу хизмат баъзан секин жавоб беради ёки сўровларни чеклайди, шунинг учун уни ҳафтада бир неча марта ишга тушириш етарли.

Вариантларни автоматик яратиш

Очиқ манбали dnstwist воситаси доменингиз учун ҳарф хатолари, алмашган белгилар ва бошқа зоналардаги юзлаб вариантларни яратади ва улардан қайсилари аллақачон рўйхатдан ўтганини текширади:

pip install dnstwist
dnstwist --registered example.uz

# Natijani faylga saqlab, keyingi tekshiruv bilan solishtirish
dnstwist --registered --format csv example.uz > twist-$(date +%F).csv

Бу рўйхатни ҳар ой сақлаб бориб, аввалги натижа билан солиштирсангиз, янги пайдо бўлган доменларни дарҳол кўрасиз. Ҳар бир янги ном учун унинг сайтини очиб кўринг ва MX ёзуви бор-йўқлигини текширинг, чунки почта сервери созланган ўхшаш домен кўпинча сохта хатлар юбориш учун тайёрланган бўлади:

dig MX examp1e.uz +short
dig A examp1e.uz +short

Ҳимоя чоралари

Асосий вариантларни олдиндан эгаллаш

Барча мумкин бўлган вариантларни рўйхатдан ўтказиш амалда имконсиз, лекин энг хавфли бир нечтасини эгаллаш мантиқий. Буларга брендингизнинг бошқа машҳур зоналардаги номи, чизиқчали варианти ва энг кўп учрайдиган ҳарф хатоси киради. Уларни асосий сайтга 301 йўналтириш билан улаб қўйсангиз, адашган фойдаланувчи ҳам тўғри жойга тушади. sayt.uz орқали .uz ва халқаро доменларни битта кабинетда бошқариш мумкин, бу эса бундай ҳимоя доменларини кузатишни осонлаштиради.

Почта аутентификацияси

SPF, DKIM ва DMARC ёзувлари ўхшаш домендан юборилган хатларни тўхтата олмайди, чунки у бошқа домен. Аммо улар сизнинг айнан ўз доменингиз номидан сохта хат юборишни қийинлаштиради ва фирибгарларни ўхшаш номларга ўтишга мажбур қилади. DMARC ҳисоботлари эса ким сизнинг номингиздан хат юборишга уринаётганини кўрсатади:

_dmarc.example.uz.  3600  IN  TXT  "v=DMARC1; p=reject; rua=mailto:dmarc@example.uz"

Мижозларни хабардор қилиш

Энг самарали ҳимоя кўпинча техник эмас. Сайтингизда, чек ва хатларингизда расмий манзилни аниқ кўрсатинг ва қисқа эслатма қўшинг: "Биз фақат example.uz манзилидан фойдаланамиз ва ҳеч қачон карта маълумотларини мессенжер орқали сўрамаймиз". Мижозлар сохта сайт ҳақида хабар бериши учун оддий алоқа канали бўлсин.

Сохта сайтни ёпиш

Ўхшаш домен топилганда унинг қайси хостинг ва регистраторда эканини whois ва IP манзил маълумотлари орқали аниқланг ва уларнинг суиистеъмол бўйича алоқа манзилига шикоят юборинг. Шикоятга скриншотлар, сохта саҳифа манзили ва асл сайтингизга ҳавола эмас, балки унинг номини қўшинг. Молиявий зарар етказилган бўлса, ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларга мурожаат қилиш ҳам тўғри қадам бўлади.

Ўхшаш мақолалар

🕶️ WHOIS махфийлиги: домен эгасининг маълумотларини қандай яшириш мумкин 🛒 Shopify дўконига ўз доменингизни улаш: A ва CNAME ёзувлари билан қўлланма 💎 Премиум домен узайтириш нархи нега баланд ва сотиб олишдан олдин нимани текшириш керак 📮 PTR ёзув ва почта етказилиши: тескари DNS нега хатларингиз тақдирини ҳал қилади
🌐 Тил
🇺🇿 O'zbek 🇺🇿 Ўзбек ✓ 🇷🇺 Русский 🇬🇧 English