.org (qisqartirilgan "organization") — bu non-profit, jamiyat, ta'lim va boshqa tashkilotlar uchun mo'ljallangan eng eski TLD'lardan biri. 1985 yilda .com va .net bilan birga yaratilgan. Bugungi kunda dunyo bo'yicha 10+ million .org domen mavjud. Wikipedia.org, Mozilla.org, IEEE.org — eng mashhur misollar.
.org kim uchun mo'ljallangan?
An'anaviy ishlatish: notijorat tashkilotlar (NGO, fond), ta'lim muassasalari, jamiyat va volontyor loyihalar, ochiq kodli (open source) loyihalar, professional uyushmalar. Misol: redcross.org (Qizil Xoch), wikipedia.org, mozilla.org (Firefox).
Hozirgi paytda restriksiyalar yo'q — har kim .org domen olishi mumkin. Lekin commercial maqsadlarda .org ishlatish "noto'g'ri" his uyg'otadi.
.org afzalliklari
Ishonch va avtoritet — foydalanuvchilar .org saytni notijorat va shaffof deb qabul qiladi. Bu xayriya, ta'lim, advocacy saytlari uchun katta plus.
SEO — Google .org sahifalariga ishonchni biroz yuqori beradi (information sites uchun). Wikipedia.org Google'da hukmron.
30+ yillik tarix — ishonchli va barqaror.
Komuniti — .org ko'pincha ochiq kodli loyihalar va volontyor jamiyatlar uchun ishlatiladi.
.org ro'yxatdan o'tish
Narxi: yiliga $10-15 (Namecheap, GoDaddy). Sayt.uz orqali 169,000 so'm/yil.
Ro'yxatdan o'tishda hech qanday hujjat talab qilinmaydi — siz "non-profit" ekanligingizni isbotlash kerak emas.
Public Interest Registry (PIR) — .org ni boshqaradi. 2019 yilda PIR'ni commercial kompaniyaga sotish urinishi bo'lgan, lekin kontent va non-profit jamoaning bosimi sababli to'xtatilgan. Hozir PIR mustaqil bo'lib qoldi.
.org noto'g'ri ishlatish
Tijoriy biznes uchun .org ishlatish — bu foydalanuvchilarni chalkashtirishi mumkin. Agar siz mahsulot sotsangiz va saytda .org bo'lsa, mijozlar "Bu non-profit deb edi, lekin pulli xizmat sotmoqda" deb shubhalaydi.
Aniq mos kelmaydigan misollar: e-commerce do'kon, SaaS startup, freelancer portfolio. Bularning hammasi uchun .com yaxshi.
.org vs boshqalar
.com — universal, biznes uchun. .org — non-profit, ta'lim, jamoa. .net — texnik. .edu — faqat AQSh ta'lim muassasalari uchun. .gov — faqat AQSh hukumat.
O'zbek non-profit uchun: .org global ko'rinish, .uz mahalliy ko'rinish. Ko'pchilik ikkalasini ham oladi.
Sayt.uz amaliyot
Sayt.uz mijozlarining 2% .org domen oladi — asosan NGO, xayriya fondlari, masjid, ta'lim muassasalari. Ulardan ko'pchiligi .uz bilan birga oladi. Maslahat: agar siz non-profit, xayriya yoki ta'lim sayti bo'lsangiz, .org tanlash mantiqli — foydalanuvchi ishonchini oshiradi. Commercial uchun .com'da qoling.