🟢
blog.cat.ssl

EV SSL: brauzerlar yashil kompaniya nomini nega olib tashladi

20.11.2026
← Barcha maqolalar

Bir necha yil oldin ba'zi saytlarga kirganingizda brauzer manzil satrida qulf yonida kompaniyaning rasmiy nomi yashil rangda yozilib turardi. Bu EV (Extended Validation, kengaytirilgan tekshiruv) sertifikatining belgisi edi va u ko'pincha banklar, yirik do'konlar va to'lov tizimlarida uchrardi. Bugun Chrome, Firefox yoki Safari'da bunday yashil yozuvni ko'rmaysiz. Bu EV sertifikatlari yo'q bo'lib ketdi degani emas, balki brauzer ishlab chiqaruvchilari ularni alohida ko'rsatishdan ataylab voz kechgan.

EV sertifikat aslida nimani tasdiqlaydi

Barcha SSL sertifikatlari bir xil darajada shifrlaydi, farq faqat sertifikat markazi (CA) uni berishdan oldin nimani tekshirishida. DV (Domain Validation) sertifikatida faqat ariza beruvchi domenni boshqarishi tekshiriladi. OV (Organization Validation) da tashkilot mavjudligi ham ko'riladi. EV'da esa tekshiruv eng qat'iy: yuridik shaxsning ro'yxatdan o'tganligi, faoliyat yuritayotgani, manzili va telefon orqali tasdiq, ariza bergan xodimning vakolati ham aniqlanadi.

Shu sababli EV uzoq vaqt "eng ishonchli" sertifikat sifatida sotildi, yashil nom esa bu ishonchning foydalanuvchiga ko'rinadigan ifodasi edi. G'oya oddiy edi: fishing sayti domenni o'xshatib olishi mumkin, lekin bankning rasmiy yuridik nomi bilan EV sertifikat ololmaydi, foydalanuvchi esa yashil nomga qarab haqiqiy saytni ajratadi.

Nega brauzerlar yashil nomni olib tashladi

Amalda bu g'oya kutilganidek ishlamadi. Brauzer jamoalari o'tkazgan tadqiqotlar foydalanuvchilarning aksariyati EV belgisi bor yoki yo'qligiga e'tibor bermasligini, u yo'qolganda ham xatti-harakatini o'zgartirmasligini ko'rsatdi. Odamlar manzil satriga emas, sahifaning o'ziga qaraydi. Fishing sahifasi chiroyli bo'lsa, yashil nomning yo'qligi hech kimni to'xtatmaydi.

Ikkinchi muammo nomlarning o'zida edi. Yuridik nom tekshiriladi, lekin u yagona emas: turli shtatlarda yoki mamlakatlarda bir xil nomli kompaniyalar ro'yxatdan o'tishi mumkin. 2017-yilda xavfsizlik tadqiqotchisi AQShning boshqa shtatida taniqli to'lov kompaniyasi bilan bir xil nomli firma ro'yxatdan o'tkazib, unga EV sertifikat olgani va brauzerda xuddi asl kompaniya nomi ko'ringanini namoyish qildi. Bu yashil nom haqiqiy kompaniyani emas, shunchaki shu nomli qandaydir yuridik shaxsni tasdiqlashini yaqqol ko'rsatdi.

Uchinchi sabab mobil qurilmalar. Telefon ekranida manzil satri juda tor va uzun kompaniya nomi domenni siqib chiqarardi, domen esa foydalanuvchi uchun muhimroq ma'lumot. Natijada Safari 2018-yilda, Chrome 77 va Firefox 70 versiyalari 2019-yilda EV nomini manzil satridan olib tashladi. Keyinroq Chrome qulf belgisini ham neytral sozlamalar belgisiga almashtirdi, chunki qulf ko'pchilik tomonidan "sayt xavfsiz va ishonchli" degan ma'noda noto'g'ri tushunilardi, holbuki u faqat ulanish shifrlanganini bildiradi.

EV ma'lumotini hozir qayerdan ko'rish mumkin

EV sertifikatidagi tashkilot nomi yo'qolmagan, u shunchaki chuqurroqqa ko'chgan. Brauzerda manzil satri chap tomonidagi belgini bosib, ulanish haqidagi bo'limni va sertifikat tafsilotlarini ochsangiz, "Subject" maydonida tashkilot nomi, ro'yxatdan o'tgan davlati va ro'yxat raqami ko'rinadi. Oddiy foydalanuvchi bunga deyarli hech qachon qaramaydi, ammo mutaxassis uchun bu ma'lumot hali ham foydali.

Sertifikat turini terminalda ham aniqlash mumkin. Quyidagi buyruq sertifikat egasi va siyosat identifikatorini chiqaradi:

echo | openssl s_client -connect example.uz:443 -servername example.uz 2>/dev/null \
  | openssl x509 -noout -subject -ext certificatePolicies

CA/Browser Forum belgilagan identifikatorlar bo'yicha 2.23.140.1.1 EV'ni, 2.23.140.1.2.2 OV'ni, 2.23.140.1.2.1 esa DV'ni anglatadi. Masalan Let's Encrypt sertifikatida quyidagiga o'xshash natija chiqadi, ya'ni bu oddiy DV:

subject=CN=example.uz
X509v3 Certificate Policies:
    Policy: 2.23.140.1.2.1

Misol: Toshkentdagi elektronika do'koni EV olishi kerakmi

Faraz qilaylik, Toshkentdagi maishiy texnika internet-do'koni misol.uz o'z saytiga "ishonchliroq ko'rinsin" deb EV sertifikat sotib olishni o'ylayapti. Bir necha yil oldin bu mantiqli bo'lishi mumkin edi, chunki xaridor manzil satrida kompaniya nomini ko'rardi. Bugun esa xaridor hech qanday farqni ko'rmaydi: bepul Let's Encrypt bilan ham, qimmat EV bilan ham sayt bir xil ko'rinadi va bir xil shifrlanadi.

Shu mablag'ni xaridor haqiqatan sezadigan narsalarga sarflash foydaliroq. Saytda yuridik nom, STIR, manzil va ishlaydigan telefon raqamining ochiq ko'rsatilishi, aniq qaytarish shartlari, real mijozlar fikri, domen nomining qisqa va tushunarli bo'lishi ishonchni ancha kuchliroq oshiradi. Pochta tomonida esa SPF, DKIM va DMARC'ni to'g'ri sozlash do'kon nomidan soxta xatlar yuborilishini qiyinlashtiradi, bu fishingga qarshi EV'dan ko'ra samaraliroq.

Qulf belgisi xavfsiz sayt degani emas

Bu o'zgarishlardan chiqadigan eng muhim saboq shuki, qulf belgisi va HTTPS faqat ulanish shifrlanganini bildiradi. Bugun bepul sertifikat olish bir necha daqiqalik ish bo'lgani uchun fishing saytlarining katta qismi ham HTTPS bilan ishlaydi. Demak, foydalanuvchilarga "qulf bo'lsa xavfsiz" deb o'rgatish noto'g'ri, ularni domen nomini diqqat bilan o'qishga, notanish havolalardan kelgan to'lov sahifalariga ehtiyot bo'lishga o'rgatish kerak. Kompaniya tomonidan esa o'z domenini qisqa va oson tanib olinadigan qilish, o'xshash domenlarni oldindan ro'yxatdan o'tkazib qo'yish ishonchni ko'proq himoya qiladi.

EV qachon hali ham ma'noga ega

EV butunlay foydasiz deb aytish ham noto'g'ri. Ba'zi bank yoki davlat hamkorlari shartnoma yoki ichki talablarida tashkilot tasdiqlangan sertifikatni talab qilishi mumkin, bunday holatda OV yoki EV olish majburiyatga aylanadi. Shuningdek, ayrim yirik kompaniyalar ichki xavfsizlik siyosati tufayli EV'ni saqlab qoladi. Ammo bu qaror reklama yoki "foydalanuvchi ko'radi" degan umid asosida emas, aniq talab asosida qabul qilinishi kerak.

Ko'pchilik saytlar uchun esa avtomatik yangilanadigan DV sertifikat yetarli. sayt.uz hostingida Let's Encrypt sertifikati bepul o'rnatiladi va o'zi yangilanadi, shuning uchun muddati o'tib qolgan sertifikat xavfi ham kamayadi. Hamkoringiz aniq OV yoki EV talab qilsa, qaysi variant mos kelishini sayt.uz kabinetidan yoki texnik yordam orqali aniqlashtirish mumkin.

O'xshash maqolalar

📧 mail.domen.uz uchun SSL: Outlook sertifikat ogohlantirishini qanday yo'qotish ⏳ Let's Encrypt limitlari: "too many certificates" xatosi va uni hal qilish 📜 Certificate Transparency: SSL sertifikatlarning ochiq jurnali qanday ishlaydi 🏢 Ichki (intranet) saytlar uchun SSL: ofis tizimlarini qanday himoyalash
🌐 Til
🇺🇿 O⁠'zbek ✓ 🇺🇿 Özbek (yangi) 🇺🇿 Ўзбек 🇷🇺 Русский 🇬🇧 English