🏢
blog.cat.ssl

Ichki (intranet) saytlar uchun SSL: ofis tizimlarini qanday himoyalash

21.11.2026
← Barcha maqolalar

Ko'pchilik SSL sertifikatni faqat internetga ochiq saytlar uchun kerak deb o'ylaydi. Aslida ofis ichidagi tizimlar, masalan CRM, ombor hisobi, buxgalteriya dasturining veb-interfeysi yoki videokuzatuv paneli ham parol va maxfiy ma'lumotlarni tarmoq orqali uzatadi. Agar bu tizimlar oddiy HTTP orqali ishlasa, o'sha tarmoqqa ulangan har qanday qurilma, jumladan mehmonlar uchun Wi-Fi'ga ulangan noutbuk ham trafikni ushlab qolishi mumkin. Shu sababli ichki saytlarni ham HTTPS bilan himoyalash bugungi kunda oddiy talab hisoblanadi.

Nega ichki nomlarga ommaviy sertifikat berilmaydi

Ofislarda ko'pincha crm.local, server01 yoki to'g'ridan-to'g'ri 192.168.1.10 kabi manzillar ishlatiladi. Ommaviy sertifikat markazlari (CA) bunday nomlarga sertifikat bermaydi, chunki ular hech kimga tegishli emas va dunyo bo'ylab minglab tarmoqlarda bir xil nom takrorlanadi. Brauzerlar ishonadigan sertifikat markazlari umumiy qoidalarga amal qiladi va faqat egasi tasdiqlanadigan haqiqiy domen nomlariga sertifikat chiqaradi. Demak, ichki sayt uchun ishonchli sertifikat olishning ikki asosiy yo'li bor: haqiqiy domeningizning subdomenidan foydalanish yoki o'zingizning ichki sertifikat markazingizni yaratish.

Birinchi yo'l: haqiqiy subdomen va DNS-01 tekshiruvi

Agar kompaniyangizning example.uz domeni bo'lsa, ichki tizim uchun crm.ofis.example.uz kabi subdomen tanlash mumkin. Bu nom faqat ofis ichidagi DNS serverda ichki IP manzilga yo'naltiriladi, tashqi internetdan esa sayt umuman ko'rinmaydi. Let's Encrypt sertifikatini olish uchun HTTP tekshiruvi ishlamaydi, chunki sertifikat markazi ichki serveringizga ulana olmaydi. Buning o'rniga DNS-01 usuli qo'llanadi: siz domeningiz DNS zonasiga maxsus TXT yozuv qo'shasiz va sertifikat markazi shu yozuv orqali domen sizga tegishli ekanini tasdiqlaydi.

certbot certonly --manual --preferred-challenges dns \
  -d crm.ofis.example.uz

# Certbot ko'rsatgan qiymatni DNS zonaga TXT sifatida qo'shing:
# _acme-challenge.crm.ofis.example.uz  TXT  "certbot-bergan-qiymat"

dig TXT _acme-challenge.crm.ofis.example.uz +short

Qo'lda (--manual) olingan sertifikat 90 kundan keyin o'zi yangilanmaydi, shuning uchun doimiy foydalanish uchun DNS provayderining API'si bilan ishlaydigan plagin yoki acme.sh kabi vositadan foydalanish qulayroq. Domeningiz DNS yozuvlari sayt.uz kabinetida boshqarilsa, TXT yozuvni o'sha yerdan qo'shishingiz mumkin. Avtomatlashtirish imkoniyatlari haqida sayt.uz kabinetidan yoki texnik yordam orqali aniqlik kiritish mumkin.

Bu yo'lning bir muhim kamchiligi

Ommaviy sertifikat markazlari chiqargan barcha sertifikatlar Certificate Transparency deb ataladigan ochiq jurnallarga yoziladi. Bu degani, crm.ofis.example.uz nomi har kim ko'ra oladigan ro'yxatda paydo bo'ladi. Sayt tashqaridan ochilmasa ham, subdomen nomining o'zi ichki tizimlaringiz haqida ma'lumot berishi mumkin. Shuning uchun subdomenlarga juda ochiq nom bermaslik yoki bir nechta ichki tizim uchun bitta wildcard sertifikat (*.ofis.example.uz) olish tavsiya etiladi.

Ikkinchi yo'l: o'z ichki sertifikat markazingiz

Ba'zi tashkilotlar ichki nomlar internetdagi jurnallarda ko'rinishini umuman istamaydi yoki tizimlar faqat IP manzil bilan ishlaydi. Bunday holatda kompaniya o'zining ichki sertifikat markazini yaratadi. Avval bitta ildiz (root) sertifikat va uning maxfiy kaliti hosil qilinadi, keyin shu ildiz bilan har bir ichki sayt uchun sertifikat imzolanadi. Eng muhim qadam ildiz sertifikatni barcha ofis kompyuterlari va telefonlariga ishonchli sertifikat sifatida o'rnatishdir, aks holda brauzerlar baribir ogohlantirish chiqaradi.

# 1. Ichki ildiz sertifikat (10 yil)
openssl req -x509 -newkey rsa:4096 -sha256 -days 3650 -nodes \
  -keyout ofis-root.key -out ofis-root.crt -subj "/CN=Ofis Ichki CA"

# 2. Ichki sayt uchun kalit va so'rov
openssl req -newkey rsa:2048 -nodes -keyout crm.key -out crm.csr \
  -subj "/CN=crm.local"

# 3. SAN bilan imzolash (brauzerlar CN emas, SAN'ni tekshiradi)
printf "subjectAltName=DNS:crm.local,IP:192.168.1.10" > san.ext
openssl x509 -req -in crm.csr -CA ofis-root.crt -CAkey ofis-root.key \
  -CAcreateserial -out crm.crt -days 397 -sha256 -extfile san.ext

Ildiz kalitni (ofis-root.key) alohida, internetga ulanmagan kompyuterda yoki shifrlangan joyda saqlash kerak. Agar bu kalit begona qo'lga tushsa, u istalgan sayt uchun ofis kompyuterlari ishonadigan soxta sertifikat yarata oladi. Kompaniyada ko'p sayt va qurilma bo'lsa, qo'lda openssl bilan ishlash o'rniga step-ca kabi ichki ACME serverini ko'tarish qulay, shunda ichki sertifikatlar ham avtomatik yangilanadi.

Amaliy misol: Toshkentdagi klinika

Tasavvur qiling, Toshkentdagi xususiy klinikada qabulxona, laboratoriya va shifokor xonalaridagi 25 ta kompyuter bemorlar bazasi bilan ishlaydi. Baza ofisdagi serverda turadi va http://192.168.0.5 manzilida ochiladi. Bemorlarning tashxislari va telefon raqamlari shifrlanmagan holda uzatiladi, mehmonlar Wi-Fi'si esa xuddi shu tarmoqqa ulangan. Klinika domeni misol.uz bo'lgani uchun administrator baza.ichki.misol.uz subdomenini ichki DNS'da serverga yo'naltirdi, DNS-01 orqali sertifikat oldi va mehmonlar Wi-Fi'sini alohida tarmoqqa ajratdi.

Natijada xodimlar brauzerda yashil qulfni ko'radi, hech qanday qo'shimcha sertifikat o'rnatish shart bo'lmadi, sertifikat esa DNS API orqali har 60 kunda avtomatik yangilanadi. Agar klinika ichki nomlar ochiq jurnalda ko'rinishini istamaganida, ichki CA yo'lini tanlab, ildiz sertifikatni 25 ta kompyuterga domen siyosati (Group Policy) orqali tarqatishi mumkin edi.

Qaysi yo'lni tanlash kerak

MezonSubdomen + DNS-01Ichki CA
Qurilmalarga sozlashKerak emasIldiz sertifikatni har biriga o'rnatish
IP manzil va .local nomlarIshlamaydiIshlaydi
Nom ochiq jurnaldaKo'rinadiKo'rinmaydi
Avtomatik yangilanishDNS API kerakIchki ACME server kerak

Kichik ofis uchun ko'pincha birinchi yo'l soddaroq: qurilmalarga hech narsa o'rnatilmaydi, mehmon telefoni ham sertifikatga ishonadi. Ko'p qurilmali, qat'iy xavfsizlik talablari bor tashkilotlarda esa ichki CA to'liq nazorat beradi. Qaysi yo'lni tanlasangiz ham, o'z-o'zini imzolagan (self-signed) sertifikat bilan xodimlarni "baribir davom etish" tugmasini bosishga o'rgatmang, chunki bu odat haqiqiy hujum paytida ham ogohlantirishni e'tiborsiz qoldirishga olib keladi.

O'xshash maqolalar

📧 mail.domen.uz uchun SSL: Outlook sertifikat ogohlantirishini qanday yo'qotish ⏳ Let's Encrypt limitlari: "too many certificates" xatosi va uni hal qilish 📜 Certificate Transparency: SSL sertifikatlarning ochiq jurnali qanday ishlaydi 🔐 Perfect Forward Secrecy nima va u saytingizni qanday himoya qiladi
🌐 Til
🇺🇿 O⁠'zbek ✓ 🇺🇿 Özbek (yangi) 🇺🇿 Ўзбек 🇷🇺 Русский 🇬🇧 English