✳️
blog.cat.ssl

Wildcard SSL'ни DNS-01 билан автоматик олиш: Certbot ва acme.sh қўлланмаси

22.11.2026
← Барча мақолалар

Wildcard сертификат битта домен остидаги барча биринчи даражали субдоменларни қамраб олади. Масалан, *.example.uz сертификати shop.example.uz, api.example.uz ва blog.example.uz учун бир вақтда ишлайди. Бу кўп субдоменли лойиҳалар, мижозларга алоҳида субдомен берадиган SaaS хизматлар ёки тез-тез янги субдомен очиладиган тизимлар учун жуда қулай. Let's Encrypt wildcard сертификатни бепул беради, лекин битта шарт билан: домен эгалиги фақат DNS-01 усули орқали тасдиқланади.

Нима учун айнан DNS-01

Оддий сертификат олишда кўпинча HTTP-01 усули ишлатилади: сертификат маркази сайтдаги махсус файлни очиб кўради. Wildcard ҳолатида бу мантиқан ишламайди, чунки *.example.uz остида чексиз кўп ном бўлиши мумкин ва уларнинг ҳаммаси битта серверга қараши шарт эмас. Шунинг учун сертификат маркази доменнинг DNS зонасини бошқариш ҳуқуқингизни текширади. Сиз _acme-challenge.example.uz номига марказ берган қиймат билан TXT ёзув қўшасиз, марказ уни DNS орқали ўқийди ва сертификат чиқаради.

Бир муҳим нозик жиҳат бор: wildcard фақат бир даража чуқурликни қамрайди ва асосий доменнинг ўзини қамрамайди. *.example.uz сертификати example.uz учун ҳам, a.b.example.uz учун ҳам яроқсиз. Шунинг учун сўровда одатда иккала ном бирга кўрсатилади: example.uz ва *.example.uz. Бунда иккала ном учун ҳам бир хил _acme-challenge.example.uz номида иккита алоҳида TXT қиймат пайдо бўлади ва иккаласи ҳам бир вақтда туриши керак.

Қўлда олиш: тушуниш учун яхши, доимий иш учун эмас

sudo certbot certonly --manual --preferred-challenges dns \
  -d example.uz -d '*.example.uz'

# Certbot har bir nom uchun TXT qiymat ko'rsatadi.
# Qo'shgandan keyin, "Enter" bosishdan oldin tekshiring:
dig TXT _acme-challenge.example.uz +short @8.8.8.8

Бу усулда Certbot иккита қиймат беради ва уларни DNS зонага қўшиб, ёзувлар тарқалгунча кутиш керак. TXT ёзувнинг TTL қиймати кичик бўлса, текширув тезроқ ўтади. Асосий муаммо шундаки, --manual билан олинган сертификат автоматик янгиланмайди, чунки Certbot TXT ёзувни ўзи қўша олмайди. 90 кун ўтгач сертификат муддати тугайди ва сайт хато кўрсата бошлайди. Шу сабабли доимий фойдаланиш учун автоматлаштириш керак.

Автоматлаштиришнинг уч йўли

1. DNS провайдерининг API'си орқали

Агар доменингиз DNS'и API тақдим этадиган хизматда бўлса, ACME мижози TXT ёзувни ўзи қўшиб, текширувдан кейин ўчириб қўяди. acme.sh воситаси юздан ортиқ DNS хизматлари билан ишлайди, Certbot учун эса алоҳида плагинлар мавжуд. Масалан, Cloudflare ишлатилса, API токенни ўзгарувчига ёзиб, битта буйруқ билан сертификат олинади.

export CF_Token="faqat-DNS-tahrirlash-huquqli-token"
acme.sh --issue --dns dns_cf -d example.uz -d '*.example.uz'

acme.sh --install-cert -d example.uz \
  --key-file /etc/ssl/example.uz.key \
  --fullchain-file /etc/ssl/example.uz.crt \
  --reloadcmd "systemctl reload nginx"

API токенга фақат керакли зонани таҳрирлаш ҳуқуқини беринг. Бутун аккаунтга тўлиқ кириш берадиган калитни серверда сақлаш хавфли, чунки сервер бузилса, ҳужумчи барча доменларингиз DNS'ини ўзгартира олади.

2. CNAME делегация

Доменингиз DNS'ини бошқарадиган хизматда API бўлмаса ёки унга тўлиқ киришни серверга бермоқчи бўлмасангиз, CNAME делегацияси ёрдам беради. Сиз бир марта _acme-challenge.example.uz номини API'ли бошқа зонадаги номга CNAME қилиб йўналтирасиз. Сертификат маркази CNAME'га эргашади ва TXT қийматни ўша зонадан ўқийди. Шундай қилиб асосий зона қўл тегмасдан қолади, автоматика эса фақат кичик ёрдамчи зонани ўзгартиради.

; example.uz zonasida bir martalik yozuv
_acme-challenge.example.uz.  CNAME  _acme-challenge.acme.misol.uz.

# acme.sh: tekshiruvni delegatsiya qilingan zonada bajarish
acme.sh --issue --dns dns_cf -d example.uz -d '*.example.uz' \
  --challenge-alias acme.misol.uz

Бу усул билан машҳур acme-dns лойиҳаси ҳам ишлайди: у фақат ACME TXT ёзувлари учун мўлжалланган кичик DNS сервер бўлиб, хавфсизлик нуқтаи назаридан қулай ечим ҳисобланади.

3. Домен DNS'ини ўз серверингизда юритиш

Катта лойиҳаларда баъзан домен учун ўз DNS сервери (масалан, BIND ёки PowerDNS) кўтарилади ва ACME мижози RFC 2136 динамик янгиланиш протоколи орқали TXT ёзувни қўшади. Бу тўлиқ назорат беради, лекин DNS серверни қўллаб-қувватлаш ва захиралаш масъулияти ҳам сизга ўтади. Кичик ва ўрта лойиҳалар учун биринчи икки йўл одатда етарли.

Мисол: мижозларга субдомен берадиган онлайн меню хизмати

Тошкентдаги стартап кафелар учун онлайн меню хизматини ишга туширди: ҳар бир кафе kafe-nomi.misol.uz кўринишидаги алоҳида манзил олади. Дастлаб ҳар янги кафе учун алоҳида сертификат олишарди ва ойига ўнлаб сертификатни кузатиш қийинлашди. Жамоа битта *.misol.uz сертификатига ўтди, _acme-challenge номини CNAME орқали API'ли ёрдамчи зонага йўналтирди ва acme.sh'ни cron орқали ишлатди. Энди янги кафе қўшилганда сертификат ҳақида ўйлаш шарт эмас, янгиланиш эса ҳар 60 кунда ўзи бажарилади.

Агар домен sayt.uz орқали рўйхатдан ўтган бўлса, CNAME ёки TXT ёзувларни кабинетдаги DNS бўлимида қўшиш мумкин. DNS бошқарувини API орқали автоматлаштириш имконияти бўйича sayt.uz кабинетидан ёки техник ёрдам орқали аниқлик киритиш тавсия этилади.

Кўп учрайдиган хатолар

Сертификат олингандан кейин унинг қайси номларни қамрашини текшириб қўйиш фойдали. Қуйидаги буйруқ сертификатдаги SAN рўйхатини кўрсатади ва унда ҳам асосий домен, ҳам wildcard ном бўлиши керак.

openssl x509 -in /etc/ssl/example.uz.crt -noout -ext subjectAltName

Ўхшаш мақолалар

🪪 Мижоз сертификати билан кириш: admin панелга қўшимча ҳимоя 📧 mail.domen.uz учун SSL: Outlook сертификат огоҳлантиришини қандай йўқотиш ⏳ Let's Encrypt лимитлари: "too many certificates" хатоси ва уни ҳал қилиш 📜 Certificate Transparency: SSL сертификатларнинг очиқ журнали қандай ишлайди
🌐 Тил
🇺🇿 O⁠'zbek 🇺🇿 Özbek (yangi) 🇺🇿 Ўзбек ✓ 🇷🇺 Русский 🇬🇧 English