502 Bad Gateway хатоси Nginx ўзи соғлом ишлаётганини, лекин у сўровни узатган backend, яъни PHP-FPM, Node.js, Gunicorn ёки бошқа илова сервери яроқли жавоб қайтармаганини билдиради. Бу 504 хатосидан фарқ қилади: 504 да backend жавоб беради, фақат жуда кеч, 502 да эса уланиш умуман ўрнатилмайди, дарҳол узилади ёки жавоб бузилган ҳолда келади. Шунинг учун 502 ни кўрганда биринчи савол "backend тирикми ва Nginx унга тўғри манзил бўйича мурожаат қиляптими" бўлиши керак.
Nginx логидаги хабарлар нимани англатади
502 сабабини тахмин қилишнинг ҳожати йўқ, чунки Nginx хато логи одатда аниқ жавоб беради. VPS серверда лог /var/log/nginx/error.log файлида бўлади. Охирги ёзувларни кўриш учун:
sudo tail -n 50 /var/log/nginx/error.log
Қуйидаги жадвалда энг кўп учрайдиган хабарлар ва уларнинг маъноси келтирилган. Ҳар бир хабар ўзига хос сабабга ишора қилади, шунинг учун айнан қайси матн чиққанига эътибор беринг:
| Лог хабари | Маъноси |
|---|---|
connect() failed (111: Connection refused) | Кўрсатилган портда ҳеч қандай жараён тингламаяпти, илова ўчган ёки бошқа портда |
(2: No such file or directory) | Уних сокет файли мавжуд эмас: PHP-FPM ишламаяпти ёки сокет йўли нотўғри |
(13: Permission denied) | Nginx фойдаланувчиси сокетга уланиш ҳуқуқига эга эмас |
upstream prematurely closed connection | Backend жавобни ярмида узиб қўйган: одатда жараён йиқилган ёки хотира тугаган |
upstream sent too big header | Жавоб сарлавҳалари Nginx буферига сиғмади, кўпинча катта cookie сабаб |
(11: Resource temporarily unavailable) | Сокет навбати тўлган: барча ишчилар банд, янги уланишга жой йўқ |
PHP-FPM тўхтаган ёки ишга тушмаяпти
PHP сайтларда 502 нинг энг кенг тарқалган сабаби PHP-FPM хизмати ишламай қолишидир. Аввал ҳолатини текширинг, версия рақамини ўзингиздаги билан алмаштиринг:
systemctl status php8.2-fpm
sudo journalctl -u php8.2-fpm -n 50
sudo php-fpm8.2 -t
php-fpm8.2 -t созлама файлларидаги синтаксис хатоларни кўрсатади. Кўпинча хизмат pool файлидаги битта хато параметр туфайли ишга тушмайди. Хато тузатилгач sudo systemctl restart php8.2-fpm билан қайта ишга туширилади. Агар хизмат тез-тез ўзи тўхтаб қолса, сабабини dmesg чиқишидан қидиринг: хотира тугаганда тизим OOM killer орқали энг кўп хотира эгаллаган жараённи ўлдиради.
sudo dmesg -T | grep -i -E "killed process|out of memory"
Сокет йўли мос келмаслиги
PHP версиясини янгилагандан кейин 502 чиқиши жуда типик ҳолат. Nginx созламасида эски fastcgi_pass unix:/run/php/php8.1-fpm.sock; қолган, янги версия эса бошқа номли сокет яратган. Ҳақиқий сокет номини кўриш ва pool файлидаги listen қиймати билан солиштириш керак:
ls -l /run/php/
grep -E "^listen" /etc/php/8.2/fpm/pool.d/www.conf
Рухсат хатоси бўлса, pool файлида listen.owner ва listen.group қийматлари Nginx ишлайдиган фойдаланувчига (Debian ва Ubuntu'да одатда www-data) мос эканини текширинг.
Node.js ёки Python иловаси йиқилган
Reverse proxy орқали ишлайдиган иловаларда Connection refused хабари деярли ҳар доим илова жараёни ишламаётганини билдиради. Порт тингланаётганини ва жараён ҳолатини текширинг:
sudo ss -ltnp | grep 3000
pm2 status
pm2 logs --lines 100
Агар илова systemd хизмати сифатида ишласа, journalctl -u myapp -n 100 охирги хатоларни кўрсатади. Кўп ҳолларда сабаб оддий: янги версияни жойлаштирганда ўрнатилмаган пакет, .env файлидаги йўқолган ўзгарувчи ёки маълумотлар базасига уланмаслик иловани ишга тушиши биланоқ йиқитади. Яна бир типик хато: илова localhost деб тинглайди ва у IPv6 ::1 манзилида очилади, Nginx эса 127.0.0.1 га уланмоқчи бўлади. Иккала томонда ҳам аниқ бир манзил кўрсатиш бу муаммони йўқотади.
Катта сарлавҳалар ва буферлар
upstream sent too big header хабари сайт ишлаётган, лекин айрим саҳифалар ёки айрим фойдаланувчиларда 502 чиқаётган ҳолатларда учрайди. Масалан, аутентификация плагини жуда катта cookie ўрнатади ёки илова кўп сонли Set-Cookie сарлавҳасини юборади. Бу ҳолатда буфер ҳажмини ошириш ёрдам беради:
# PHP-FPM uchun
fastcgi_buffer_size 32k;
fastcgi_buffers 8 32k;
# Reverse proxy uchun
proxy_buffer_size 32k;
proxy_buffers 8 32k;
Шу билан бирга cookie нима учун бунчалик катта бўлиб кетганини ҳам тушуниш фойдали, чунки кўпинча бу иловадаги хато белгисидир.
Мисол: Бухородаги меҳмонхона брон сайти
Бухородаги кичик меҳмонхонанинг брон сайти VPS серверда ишлайди. Администратор тизим пакетларини янгилаб, PHP'ни янги версияга ўтказган ва эски версияни ўчириб ташлаган. Эрталаб сайт барча саҳифаларда 502 қайтара бошлаган. Nginx логида (2: No such file or directory) ва эски сокет йўли кўринган. ls /run/php/ буйруғи фақат янги версия сокетини кўрсатган. Сайт конфигурациясидаги fastcgi_pass қатори янги йўлга алмаштирилиб, nginx -t ва systemctl reload nginx бажарилгач, сайт дарҳол тикланган. Шундан кейин администратор янгилашлардан олдин созламаларнинг захира нусхасини олиш ва янгилашдан кейин сайтни текширишни одатга айлантирган.
Вақти-вақти билан чиқадиган 502
Агар хато доимий эмас, фақат юклама юқори бўлганда чиқса, сабаб одатда ресурс етишмаслиги. PHP-FPM логида server reached pm.max_children setting ёзуви барча ишчилар банд бўлганини билдиради. pm.max_children қийматини кўр-кўрона ошириш хавфли, чунки ҳар бир ишчи хотира эгаллайди ва сервер OOM ҳолатига тушиши мумкин. Тўғри йўл: битта PHP жараёни ўртача қанча хотира олишини ўлчаш, мавжуд хотирага қараб ишчилар сонини ҳисоблаш ва аввало секин сўровларни тезлаштириш. Бот трафиги сабаб бўлса, Nginx'да limit_req билан сўровлар тезлигини чеклаш ҳам фойда беради.
Виртуал хостингда 502 кўрсангиз
Виртуал хостингда PHP-FPM ва Nginx бошқаруви сервер томонида бўлади, шунинг учун хизматни ўзингиз қайта ишга тушира олмайсиз. Лекин баъзи қадамларни бажариш мумкин: ISPmanager панелида сайт хато логларини кўринг, яқинда ўзгартирилган PHP версияси ёки PHP параметрларини қайтаринг, янги ўрнатилган плагинни вақтинча ўчириб кўринг. Агар 502 бир нечта дақиқадан кўпроқ давом этса ёки сизнинг ҳаракатларингиздан кейин ҳам йўқолмаса, sayt.uz кабинетидан тикет очиб, хато чиққан манзил ва вақтни ёзинг. Cloudflare каби CDN орқали ишлайдиган сайтларда 502 саҳифаси CDN томонидан кўрсатилиши мумкинлигини ҳам ёдда тутинг: бундай ҳолатда муаммо CDN билан сизнинг серверингиз орасидаги уланишда бўлади.