DNS öğirlaş şunday hujumki, unda saytingiz fayllariga umuman tegilmaydi. Server joyida, kod özgarmagan, ma'lumotlar bazasi butun, lekin foydalanuvçilar brauzerga domeningizni yozganda boşqa joyga borib qolişadi. Hujumçi DNS javobini öz foydasiga özgartiradi va natijada trafik, poçta va hatto SSL sertifikat oliş imkoniyati ham uning qöliga ötadi. Bu hujum xavfli, çunki köpinça uni sayt egasi eng oxirida sezadi.
DNS qaysi nuqtalarda öğirlanişi mumkin
DNS zanjiri bir neçta böğindan iborat va hujumçi ulardan istalganiga kirişga harakat qilişi mumkin. Eng köp uçraydigan holat domen boşqariladigan akkauntga kirib oliş. Parol sizib çiqqan yoki fişing orqali öğirlangan bölsa, hujumçi NS serverlarni özinikiga almaştiradi yoki mavjud zonadagi A va MX yozuvlarini özgartiradi. Bunday özgariş butun internet uçun ta'sir qiladi.
Ikkinçi nuqta DNS hosting tomoni. Agar zonangiz alohida xizmatda saqlansa va uning akkaunti ham himoyasiz bölsa, natija xuddi şunday böladi. Uçinçi nuqta foydalanuvçi tomonidagi öğirlaş: ofis yoki uy routerining parolini bilib olgan hujumçi undagi DNS server manzilini özgartiradi va şu tarmoqdagi barça qurilmalar uning rezolveridan javob ola boşlaydi. Törtinçi variant kompyuterdagi zararli dastur bölib, u hosts faylini yoki tizim DNS sozlamasini özgartiradi. Oxirgi ikki holat faqat ma'lum foydalanuvçilarga ta'sir qiladi, lekin ularni aniqlaş ham qiyinroq.
Qaysi belgilar ogohlantirişi kerak
DNS öğirlanişi kamdan-kam hollarda oçiq körinadi, şuning uçun kiçik belgilarga e'tibor beriş muhim. Quyidagi holatlardan birortasi kuzatilsa, darhol tekşiruv boşlang:
- Domen böyiça NS serverlar röyxati siz özgartirmagan holda boşqaça bölib qolgan.
- Mijozlar saytda sertifikat xatosi çiqayotgani yoki dizayn özgaça körinayotgani haqida yozmoqda.
- Korporativ poçtaga xatlar kelmay qolgan, lekin yuboriş işlayapti.
- Registrator yoki DNS xizmatidan siz bajarmagan kiriş yoki özgariş haqida xabar kelgan.
- Sertifikatlar oçiq jurnalida (Certificate Transparency) domeningiz uçun siz buyurtma qilmagan sertifikat paydo bölgan.
Oxirgi belgi ayniqsa foydali. Işonçli sertifikat markazlari bergan har bir sertifikat oçiq jurnallarga yoziladi va ularni crt.sh kabi qidiruv xizmatlari orqali köriş mumkin. Agar hujumçi DNS'ni egallab, domeningiz uçun sertifikat olgan bölsa, u yerda izi qoladi.
Buyruqlar bilan tezkor tekşiruv
Gumon paydo bölganda birinçi qadam DNS javoblarini bir neçta manbadan soliştirişdir. Quyidagi buyruqlar delegatsiyani yuqoridan, ya'ni ildiz va .uz zonasidan boşlab kuzatadi va har xil rezolverlar nima qaytarayotganini körsatadi:
# Delegatsiyani ildizdan boshlab kuzatish
dig +trace example.uz
# NS yozuvlari va asosiy IP
dig NS example.uz +short
dig A example.uz +short
# Turli ommaviy rezolverlar javobini solishtirish
dig @1.1.1.1 example.uz A +short
dig @8.8.8.8 example.uz A +short
# Ofis kompyuteri qaysi DNS serverdan foydalanayotganini ko'rish (Linux)
resolvectl status
Agar ommaviy rezolverlar töğri IP ni qaytarsa-yu, ofisdagi kompyuterlar boşqa manzilga borsa, muammo mahalliy tarmoqda: router yoki qurilmalarning DNS sozlamasi özgartirilgan. Agar barça rezolverlar begona IP körsatsa, özgariş zona yoki domen akkauntida bölgan va bu jiddiyroq vaziyat.
Misol: maktab saytida nima böldi
Toşkent viloyatidagi bir xususiy maktab sayti bir kuni ertalab ota-onalar uçun "baholarni köriş" degan soxta login sahifasini körsata boşladi. Maktab IT xodimi avval hostingdagi fayllarni tekşirdi, lekin heç qanday özgariş topmadi. dig NS buyruği esa domen umuman boşqa NS serverlarga yönaltirilganini körsatdi. Ma'lum bölişiça, domen akkaunti bir neça yil oldin işdan ketgan xodimning şaxsiy poçtasiga boğlangan edi va öşa poçta buzib kirilgan.
Vaziyatni tiklaş uçun maktab avval registrator qöllab-quvvatlaş xizmati bilan boğlanib, akkauntni qayta tikladi, NS serverlarni asl holiga qaytardi va akkauntni maktabning rasmiy poçtasiga ötkazdi. Şundan söng ota-onalarga soxta sahifaga kiritilgan parollarni almaştiriş haqida xabar yuborildi. Bu voqea DNS hujumi köpinça texnik zaiflikdan emas, unutilgan akkaunt va eskirgan kontakt ma'lumotlaridan boşlanişini yaxşi körsatadi.
Himoya çoralari
Domen akkauntini mustahkamlaş
Domen va DNS boşqariladigan akkaunt uçun uzun, takrorlanmaydigan parol va ikki bosqiçli tasdiqlaşni yoqing. Akkaunt şaxsiy emas, taşkilotning doimiy poçta qutisiga boğlangan bölsin va unga kiriş huquqi faqat kerakli odamlarda qolsin. sayt.uz kabinetida ham kontakt ma'lumotlari va kiriş sozlamalarini vaqti-vaqti bilan körib çiqiş foydali.
NS va asosiy yozuvlarni kuzatiş
Oddiy skript yordamida NS va A yozuvlarini har soatda tekşirib, özgariş bölsa ogohlantiriş oliş mumkin. Masalan, Linux serverda quyidagi skriptni cron orqali işga tuşiriş yetarli:
#!/bin/sh
# /usr/local/bin/ns-watch.sh
EXPECTED="ns1.example.uz. ns2.example.uz."
CURRENT=$(dig NS example.uz +short | sort | tr '\n' ' ' | sed 's/ $//')
if [ "$CURRENT" != "$EXPECTED" ]; then
echo "NS o'zgardi: $CURRENT" | mail -s "DNS ogohlantirish" admin@example.uz
fi
# crontab -e
0 * * * * /usr/local/bin/ns-watch.sh
CAA yozuvi bilan sertifikatlarni çeklaş
CAA yozuvi domeningiz uçun qaysi sertifikat markazlari sertifikat bera olişini belgilaydi. U DNS boşqaruvi töliq egallangan holatda yordam bermaydi, lekin boşqa markazlardan noqonuniy sertifikat olişni qiyinlaştiradi:
example.uz. 3600 IN CAA 0 issue "letsencrypt.org"
example.uz. 3600 IN CAA 0 iodef "mailto:admin@example.uz"
DNSSEC va router xavfsizligi
DNSSEC DNS javoblarini kriptografik imzo bilan himoyalaydi va oraliq tarmoqda soxta javob berişni qiyinlaştiradi. Uni yoqiş zona va registrator tomonidan qöllab-quvvatlanişiga boğliq, şuning uçun imkoniyatni oldindan aniqlab oling. Ofis tarafida esa routerning standart parolini almaştiriş, masofadan boşqaruvni öçiriş va dasturiy ta'minotni yangilab turiş foydalanuvçi tomonidagi öğirlaşning eng oddiy va samarali oldini oliş usulidir.