🔄
Domen

Round-robin DNS: bir neçta server örtasida oddiy yuk taqsimlaş

15.11.2026
← Barça maqolalar

Sayt bitta serverga siğmay qolganda birinçi keladigan fikr ikkinçi server qöşişdir. Lekin foydalanuvçilarni ikki server örtasida qanday taqsimlaş kerak? Eng sodda yöl DNS orqali böladi: domen uçun bitta emas, bir neçta A yozuvi qöyiladi va har bir mijoz ulardan birini oladi. Bu usul "round-robin DNS" deb ataladi. U deyarli heç qanday qöşimça dasturiy ta'minot talab qilmaydi, ammo çeklovlari ham jiddiy, şuning uçun uni qaçon işlatiş mumkinligini yaxşi tuşuniş kerak.

Round-robin DNS qanday işlaydi

Zonada bir xil nom uçun bir neçta A yoki AAAA yozuvi bölsa, DNS server sörovga ularning hammasini qaytaradi. Köp serverlar va rekursiv rezolverlar javobdagi yozuvlar tartibini har safar aylantirib turadi, mijozlar esa odatda röyxatdagi birinçi manzilga ulanadi. Natijada foydalanuvçilar statistik jihatdan serverlar örtasida taxminan teng taqsimlanadi. Zonada bu quyidagiça körinadi:

shop.example.uz.  300  IN  A  203.0.113.11
shop.example.uz.  300  IN  A  203.0.113.12
shop.example.uz.  300  IN  A  203.0.113.13

Tekşiriş uçun bir neça marta sörov yuborib, tartib özgarişini kuzatiş mumkin. Rekursiv rezolver javobni keşlaydi, şuning uçun tartib har gal özgarmasligi ham normal holat.

for i in 1 2 3; do dig +short A shop.example.uz; echo ---; done

Bu "taqsimlaş", lekin "balanslaş" emas

Muhim farqni tuşuniş kerak: DNS serverlarning yuklanganligini bilmaydi va ularning işlayotganini tekşirmaydi. Agar uçta serverdan bittasi kuçsizroq bölsa ham, u taxminan uçdan bir trafikni oladi. Bundan taşqari, taqsimlaş foydalanuvçilar böyiça emas, rezolverlar böyiça böladi. Katta mobil operatorning bitta rezolveri minglab abonentga bir xil keşlangan javobni bersa, bu abonentlarning köpi bitta serverga tuşişi mumkin. Şuning uçun real taqsimot heç qaçon aniq teng bölmaydi.

Eng katta muammo esa server işdan çiqqanda yuzaga keladi. DNS nosoz manzilni javobdan avtomatik olib taşlamaydi. Zamonaviy brauzerlar bir manzilga ulana olmasa, röyxatdagi keyingisini sinab köradi, ammo bu bir neça soniya kutiş bilan böladi. Ba'zi ilovalar, mobil SDK'lar va skriptlar esa faqat birinçi manzilni sinab, xato qaytaradi. Şu sababli round-robin yuqori mavjudlikni öz-özidan ta'minlamaydi.

TTL va nosoz serverni çiqariş

Server işdan çiqqanda uning A yozuvini zonadan qölda olib taşlaş kerak böladi. Özgariş qança tez tarqalişi TTL qiymatiga boğliq: TTL 3600 bölsa, ba'zi rezolverlar eski javobni bir soatgaça berişda davom etadi. Şuning uçun round-robin işlatiladigan yozuvlarda TTL odatda qisqa, masalan 60 dan 300 soniyagaça qöyiladi. Juda qisqa TTL esa DNS serverlarga sörovlar sonini oşiradi va birinçi oçiliş biroz sekinlaşadi, şuning uçun 300 soniya köpçilik saytlar uçun muvozanatli tanlov hisoblanadi.

Agar DNS provayderingiz soğliqni tekşiriş, ya'ni "health check" funksiyasini taklif qilsa, nosoz server manzili javobdan avtomatik çiqariladi. Bu oddiy round-robin emas, balki uning takomillaşgan körinişi bölib, köpinça alohida pullik xizmat sifatida beriladi. Öz DNS serveringizda esa monitoring skripti nosoz serverni aniqlab, dinamik yangilaniş orqali yozuvni olib taşlaşi mumkin.

Sessiya va ma'lumotlar muammosi

Round-robin'da bitta foydalanuvçi bir vaqtning özida turli serverlarga tuşişi mumkin, ayniqsa rezolver keşi yangilanganda. Agar sessiya fayllari har bir serverning öz diskida saqlansa, foydalanuvçi tösatdan tizimdan çiqib ketadi yoki savatçasi böşab qoladi. Bunday holatda sessiyalar umumiy joyda, masalan Redis yoki ma'lumotlar bazasida saqlanişi kerak. Yuklangan fayllar, masalan mahsulot rasmlari, ham barça serverlarda bir xil bölişi lozim: umumiy fayl ombori yoki sinxronlaş kerak böladi.

; PHP sessiyalarini Redis'da saqlash (php.ini)
session.save_handler = redis
session.save_path = "tcp://10.0.0.5:6379"

Ma'lumotlar bazasi odatda alohida serverda yoki replikatsiya bilan işlaydi, çunki uçta veb-serverning har biri öz bazasiga yozsa, ma'lumotlar tezda bir-biridan farqlanib ketadi. Round-robin faqat veb qatlamni köpaytiradi, ma'lumotlar qatlamini emas.

Real misol: aksiya kunlari uçun ikkinçi server

Toşkentdagi maişiy texnika dökoni yil oxiridagi aksiya kunlari trafik bir neça baravar oşişini kutgan edi. Administrator mavjud serverning nusxasini yaratdi, sessiyalarni Redis'ga köçirdi, mahsulot rasmlarini umumiy omborga joyladi va domen uçun ikkinçi A yozuvini qöşdi. TTL oldindan 300 soniyaga tuşirildi. Aksiya davomida yuk ikki server örtasida bölindi, aksiyadan keyin esa ikkinçi yozuv olib taşlandi va server öçirildi. Bu yerda round-robin töğri tanlov böldi, çunki maqsad vaqtinçalik quvvat qöşiş edi, ideal balanslaş emas.

Qaçon haqiqiy yuk balanslovçi kerak

Agar serverlardan biri işdan çiqqanda foydalanuvçi buni sezmasligi kerak bölsa, serverlar quvvati har xil bölsa yoki ulanişlar soniga qarab taqsimlaş zarur bölsa, oldinga yuk balanslovçi qöyiladi. U bitta IP manzilda turadi, serverlarni doimiy tekşiradi va nosozini darhol aylanişdan çiqaradi. Nginx bu vazifani oddiy konfiguratsiya bilan bajara oladi:

upstream shop_backend {
    least_conn;
    server 10.0.0.11 max_fails=3 fail_timeout=30s;
    server 10.0.0.12 max_fails=3 fail_timeout=30s;
}

server {
    listen 443 ssl;
    server_name shop.example.uz;
    location / {
        proxy_pass http://shop_backend;
    }
}

Bu sxemada DNS'da bitta A yozuvi qoladi, balanslovçining özi esa yagona nosozlik nuqtasiga aylanadi. Şuning uçun katta loyihalarda ikkita balanslovçi qöyiladi va ular örtasida aynan round-robin DNS yoki umumiy virtual IP işlatiladi. Boşqaça aytganda, round-robin va yuk balanslovçi bir-biriga raqobatçi emas, ular köpinça birga işlaydi.

Domen yozuvlarini qöşiş va TTL'ni özgartiriş sayt.uz kabinetidagi DNS bölimida bajariladi. Bir neçta A yozuvi qöşişdan oldin har bir server alohida, töğridan-töğri IP orqali töliq işlayotganini tekşirib oling.

Öxşaş maqolalar

🔑 Transfer (EPP/Auth) kodi: nima u, qayerdan olinadi va qanday saqlanadi ⏳ Domen transferidagi 60 kunlik çeklov: qaçon qöllanadi va qanday rejalaştiriladi 🪪 .uz domen uçun kontakt va pasport tekşiruvi: nima uçun kerak 📮 SPF 10 ta lookup limiti: permerror va uning yeçimi
🌐 Til
🇺🇿 O⁠'zbek 🇺🇿 Özbek (yangi) ✓ 🇺🇿 Ўзбек 🇷🇺 Русский 🇬🇧 English