🔐
Domen

Domen akkaunti öğirlanişi: oldini oliş çoralari va xavfli odatlar

16.11.2026
← Barça maqolalar

Domen nomi kompaniyaning eng qimmat raqamli aktivlaridan biri, lekin unga qaraş köpinça bir martalik iş sifatida qoladi: bir marta röyxatdan ötkazildi, tölov qilindi va unutildi. Holbuki domen boşqariladigan akkaunt kimning qöliga ötsa, sayt qayerga oçilişini, korporativ poçta kimga kelişini va hatto domen kimning nomida turişini öşa odam hal qiladi. Şuning uçun bu akkauntni himoyalaş server xavfsizligidan kam ahamiyatga ega emas.

Akkauntlar aslida qanday qöldan ketadi

Domen akkauntlarini öğirlaşda murakkab texnik usullar kamdan-kam işlatiladi. Köpinça hujumçi eng oson yölni tanlaydi va inson xatosidan foydalanadi. Quyida amaliyotda eng köp uçraydigan sabablarni körib çiqamiz, çunki ularni biliş himoyaning yarmi hisoblanadi.

Soxta "domen muddati tugayapti" xatlari

Eng keng tarqalgan usul fişing xatlaridir. Sizga domeningiz bugun öçirilişi, tölov ötmagani yoki ma'lumotlarni tasdiqlaş kerakligi haqida şoşilinç xat keladi. Xatdagi tugma registrator sahifasiga juda öxşaş soxta saytga olib boradi va u yerda kiritilgan login va parol töğridan-töğri hujumçiga ketadi. Bunday xatlarni aniqlaşning eng işonçli usuli havolani bosmasdan, xizmat sahifasini brauzerga özingiz yozib oçiş va holatni kabinet içida tekşirişdir.

Boşqa saytlarda işlatilgan parol

Ikkinçi sabab parolni takror işlatiş. Agar domen akkauntining paroli biror forum, onlayn dökon yoki eski xizmatda ham işlatilgan bölsa va öşa xizmatning bazasi sizib çiqsa, hujumçilar bu juftlikni avtomatik ravişda boşqa köplab saytlarda sinab köradi. Bu usul şunçalik keng tarqalganki, takroriy parol bilan himoyalangan akkaunt amalda himoyasiz deb hisoblanişi kerak.

Unutilgan yoki begona poçta qutisi

Uçinçi va eng xavfli sabab akkaunt boğlangan poçta qutisi bilan boğliq. Parolni tiklaş havolasi aynan şu manzilga yuboriladi, ya'ni poçtaga kirgan odam domen akkauntiga ham kira oladi. Agar akkaunt işdan ketgan xodimning şaxsiy poçtasiga, uzoq vaqt oçilmagan eski qutiga yoki saytni yaratgan studiyaning manziliga boğlangan bölsa, bu nazorat sizning qölingizda emas degani.

Misol: restoran tarmoği va dizayn studiyasi

Toşkentdagi bir restoran tarmoği bir neça yil oldin saytini dizayn studiyasiga buyurtma qilgan. Studiya işni tezlaştiriş uçun domenni öz akkauntida, öz poçtasi bilan röyxatdan ötkazgan. Sayt yillab muammosiz işladi, tölovlarni ham studiya amalga oşirib, keyin hisob-faktura yuborib turdi. Hamkorlik tugagaç, studiya yopildi va uning poçta domeni ham uzaytirilmay qoldi.

Bir muddat ötib domen muddati tugaşi haqidagi eslatmalar heç kimga yetib bormadi, çunki ular mavjud bölmagan manzilga yuborilayotgan edi. Restoran egalari domenni faqat sayt oçilmay qolgandagina eslaşdi. Egalikni hujjatlar asosida tiklaş uzoq va asabiy jarayonga aylandi. Agar boşidanoq domen restoran kompaniyasi nomida va uning doimiy poçtasiga boğlangan holda röyxatdan ötkazilganida, bu muammo umuman yuzaga kelmasdi.

Himoyaning asosiy qatlamlari

Ikki bosqiçli tasdiqlaş

Akkaunt uçun ikki bosqiçli tasdiqlaş mavjud bölsa, uni birinçi navbatda yoqing. Hatto parol sizib çiqsa ham, hujumçi telefon yoki autentifikator ilovasidagi kodsiz kira olmaydi. Imkon bölsa SMS örniga autentifikator ilovasini tanlang, çunki SIM kartani almaştiriş orqali SMS kodlarni uşlab oliş holatlari uçraydi. Zaxira kodlarni çop etib, xavfsiz joyda saqlang.

Alohida, doimiy poçta manzili

Domen akkaunti şaxsiy emas, taşkilotga tegişli doimiy manzilga boğlanişi kerak, masalan domains@example.uz yoki admin@example.uz. Bu manzildan bir neçta mas'ul xodim foydalana olsin va uning özi ham kuçli parol hamda ikki bosqiçli tasdiqlaş bilan himoyalansin. Muhim nozik jihat: agar akkaunt admin@example.uz ga boğlangan bölsa va şu domen öğirlansa, hujumçi poçtani ham boşqaradi. Şuning uçun zaxira aloqa uçun boşqa domendagi işonçli poçta qutisini ham körsatiş foydali.

Egalik ma'lumotlarining töğriligi

Domen kimning nomida röyxatdan ötganini vaqti-vaqti bilan tekşirib turing. Kompaniya domeni direktor yoki dasturçining şaxsiy nomida emas, yuridik şaxs nomida bölgani ma'qul, çunki nizoli vaziyatda egalikni aynan şu ma'lumotlar hal qiladi. Domen haqidagi oçiq ma'lumotlarni quyidagiça köriş mumkin:

whois example.uz

# Faqat asosiy maydonlarni ajratib olish
whois example.uz | grep -iE "status|expir|name server|registrant"

Çiqiş formati zonaga qarab farq qilişi mumkin, ayrim ma'lumotlar esa maxfiylik sababli yaşirilgan böladi. Eng muhimi, sizning kabinetingizdagi egalik va kontakt ma'lumotlari dolzarb bölişi. sayt.uz kabinetida domen kontaktlarini körib çiqiş va kerak bölsa yangilaş imkoniyati mavjud.

Kiriş huquqlarini tartibga soliş

Köp taşkilotlarda domen akkauntiga kim kira olişini heç kim aniq bilmaydi. Parol bir paytlar dasturçiga, keyin marketing agentligiga, söng yangi IT xodimiga aytilgan va heç qaçon almaştirilmagan. Bunday vaziyatda kim nima özgartirganini aniqlaş ham, ruxsatni bekor qiliş ham imkonsiz bölib qoladi. Yeçim oddiy, lekin intizom talab qiladi:

Oxirgi band töğridan-töğri öğirlik bilan boğliq bölmasa-da, amalda domenni yöqotişning eng köp uçraydigan sababi aynan unutilgan uzaytirişdir. Muddati ötgan domen keyinçalik boşqa odam tomonidan röyxatdan ötkazilişi mumkin va uni qaytarib oliş öğirlikdan keyingi tiklaşdan ham qiyinroq böladi.

Akkaunt öğirlangan bölsa nima qiliş kerak

Agar kabinetga kira olmay qolsangiz yoki u yerda özingiz qilmagan özgarişlarni körsangiz, vaqtni boy bermang. Avval akkaunt boğlangan poçta qutisining xavfsizligini tiklang, çunki u oçiq qolsa, hujumçi parolni qayta tiklab oladi. Söngra registrator yoki xizmat körsatuvçining qöllab-quvvatlaş bölimiga murojaat qiling va egalikni tasdiqlovçi hujjatlarni tayyorlang: kompaniya guvohnomasi, tölov kvitansiyalari va boşqalar. Şu bilan birga, mijoz va hamkorlarni vaqtinça sayt yoki poçta orqali kelgan sörovlarga ehtiyot bölişga çaqiring.

Tiklangandan keyin hammasini qaytadan körib çiqing: NS serverlar, DNS yozuvlari, poçta yönaltiriş qoidalari, kontakt ma'lumotlari va kiriş huquqiga ega odamlar röyxati. Hujumçilar ba'zan közga taşlanmaydigan kiçik özgarişlar qoldiradi, masalan qöşimça MX yoki TXT yozuvi. Bu bosqiçni oxirigaça bajariş keyingi hujumning oldini oladi.

Öxşaş maqolalar

🔑 Transfer (EPP/Auth) kodi: nima u, qayerdan olinadi va qanday saqlanadi ⏳ Domen transferidagi 60 kunlik çeklov: qaçon qöllanadi va qanday rejalaştiriladi 🪪 .uz domen uçun kontakt va pasport tekşiruvi: nima uçun kerak 📮 SPF 10 ta lookup limiti: permerror va uning yeçimi
🌐 Til
🇺🇿 O⁠'zbek 🇺🇿 Özbek (yangi) ✓ 🇺🇿 Ўзбек 🇷🇺 Русский 🇬🇧 English