🔐
Домен

Домен аккаунти ўғирланиши: олдини олиш чоралари ва хавфли одатлар

16.11.2026
← Барча мақолалар

Домен номи компаниянинг энг қиммат рақамли активларидан бири, лекин унга қараш кўпинча бир марталик иш сифатида қолади: бир марта рўйхатдан ўтказилди, тўлов қилинди ва унутилди. Ҳолбуки домен бошқариладиган аккаунт кимнинг қўлига ўтса, сайт қаерга очилишини, корпоратив почта кимга келишини ва ҳатто домен кимнинг номида туришини ўша одам ҳал қилади. Шунинг учун бу аккаунтни ҳимоялаш сервер хавфсизлигидан кам аҳамиятга эга эмас.

Аккаунтлар аслида қандай қўлдан кетади

Домен аккаунтларини ўғирлашда мураккаб техник усуллар камдан-кам ишлатилади. Кўпинча ҳужумчи энг осон йўлни танлайди ва инсон хатосидан фойдаланади. Қуйида амалиётда энг кўп учрайдиган сабабларни кўриб чиқамиз, чунки уларни билиш ҳимоянинг ярми ҳисобланади.

Сохта "домен муддати тугаяпти" хатлари

Энг кенг тарқалган усул фишинг хатларидир. Сизга доменингиз бугун ўчирилиши, тўлов ўтмагани ёки маълумотларни тасдиқлаш кераклиги ҳақида шошилинч хат келади. Хатдаги тугма регистратор саҳифасига жуда ўхшаш сохта сайтга олиб боради ва у ерда киритилган логин ва парол тўғридан-тўғри ҳужумчига кетади. Бундай хатларни аниқлашнинг энг ишончли усули ҳаволани босмасдан, хизмат саҳифасини браузерга ўзингиз ёзиб очиш ва ҳолатни кабинет ичида текширишдир.

Бошқа сайтларда ишлатилган парол

Иккинчи сабаб паролни такрор ишлатиш. Агар домен аккаунтининг пароли бирор форум, онлайн дўкон ёки эски хизматда ҳам ишлатилган бўлса ва ўша хизматнинг базаси сизиб чиқса, ҳужумчилар бу жуфтликни автоматик равишда бошқа кўплаб сайтларда синаб кўради. Бу усул шунчалик кенг тарқалганки, такрорий парол билан ҳимояланган аккаунт амалда ҳимоясиз деб ҳисобланиши керак.

Унутилган ёки бегона почта қутиси

Учинчи ва энг хавфли сабаб аккаунт боғланган почта қутиси билан боғлиқ. Паролни тиклаш ҳаволаси айнан шу манзилга юборилади, яъни почтага кирган одам домен аккаунтига ҳам кира олади. Агар аккаунт ишдан кетган ходимнинг шахсий почтасига, узоқ вақт очилмаган эски қутига ёки сайтни яратган студиянинг манзилига боғланган бўлса, бу назорат сизнинг қўлингизда эмас дегани.

Мисол: ресторан тармоғи ва дизайн студияси

Тошкентдаги бир ресторан тармоғи бир неча йил олдин сайтини дизайн студиясига буюртма қилган. Студия ишни тезлаштириш учун доменни ўз аккаунтида, ўз почтаси билан рўйхатдан ўтказган. Сайт йиллаб муаммосиз ишлади, тўловларни ҳам студия амалга ошириб, кейин ҳисоб-фактура юбориб турди. Ҳамкорлик тугагач, студия ёпилди ва унинг почта домени ҳам узайтирилмай қолди.

Бир муддат ўтиб домен муддати тугаши ҳақидаги эслатмалар ҳеч кимга етиб бормади, чунки улар мавжуд бўлмаган манзилга юборилаётган эди. Ресторан эгалари доменни фақат сайт очилмай қолгандагина эслашди. Эгаликни ҳужжатлар асосида тиклаш узоқ ва асабий жараёнга айланди. Агар бошиданоқ домен ресторан компанияси номида ва унинг доимий почтасига боғланган ҳолда рўйхатдан ўтказилганида, бу муаммо умуман юзага келмасди.

Ҳимоянинг асосий қатламлари

Икки босқичли тасдиқлаш

Аккаунт учун икки босқичли тасдиқлаш мавжуд бўлса, уни биринчи навбатда ёқинг. Ҳатто парол сизиб чиқса ҳам, ҳужумчи телефон ёки аутентификатор иловасидаги кодсиз кира олмайди. Имкон бўлса SMS ўрнига аутентификатор иловасини танланг, чунки SIM картани алмаштириш орқали SMS кодларни ушлаб олиш ҳолатлари учрайди. Захира кодларни чоп этиб, хавфсиз жойда сақланг.

Алоҳида, доимий почта манзили

Домен аккаунти шахсий эмас, ташкилотга тегишли доимий манзилга боғланиши керак, масалан domains@example.uz ёки admin@example.uz. Бу манзилдан бир нечта масъул ходим фойдалана олсин ва унинг ўзи ҳам кучли парол ҳамда икки босқичли тасдиқлаш билан ҳимоялансин. Муҳим нозик жиҳат: агар аккаунт admin@example.uz га боғланган бўлса ва шу домен ўғирланса, ҳужумчи почтани ҳам бошқаради. Шунинг учун захира алоқа учун бошқа домендаги ишончли почта қутисини ҳам кўрсатиш фойдали.

Эгалик маълумотларининг тўғрилиги

Домен кимнинг номида рўйхатдан ўтганини вақти-вақти билан текшириб туринг. Компания домени директор ёки дастурчининг шахсий номида эмас, юридик шахс номида бўлгани маъқул, чунки низоли вазиятда эгаликни айнан шу маълумотлар ҳал қилади. Домен ҳақидаги очиқ маълумотларни қуйидагича кўриш мумкин:

whois example.uz

# Faqat asosiy maydonlarni ajratib olish
whois example.uz | grep -iE "status|expir|name server|registrant"

Чиқиш формати зонага қараб фарқ қилиши мумкин, айрим маълумотлар эса махфийлик сабабли яширилган бўлади. Энг муҳими, сизнинг кабинетингиздаги эгалик ва контакт маълумотлари долзарб бўлиши. sayt.uz кабинетида домен контактларини кўриб чиқиш ва керак бўлса янгилаш имконияти мавжуд.

Кириш ҳуқуқларини тартибга солиш

Кўп ташкилотларда домен аккаунтига ким кира олишини ҳеч ким аниқ билмайди. Парол бир пайтлар дастурчига, кейин маркетинг агентлигига, сўнг янги IT ходимига айтилган ва ҳеч қачон алмаштирилмаган. Бундай вазиятда ким нима ўзгартирганини аниқлаш ҳам, рухсатни бекор қилиш ҳам имконсиз бўлиб қолади. Ечим оддий, лекин интизом талаб қилади:

Охирги банд тўғридан-тўғри ўғирлик билан боғлиқ бўлмаса-да, амалда доменни йўқотишнинг энг кўп учрайдиган сабаби айнан унутилган узайтиришдир. Муддати ўтган домен кейинчалик бошқа одам томонидан рўйхатдан ўтказилиши мумкин ва уни қайтариб олиш ўғирликдан кейинги тиклашдан ҳам қийинроқ бўлади.

Аккаунт ўғирланган бўлса нима қилиш керак

Агар кабинетга кира олмай қолсангиз ёки у ерда ўзингиз қилмаган ўзгаришларни кўрсангиз, вақтни бой берманг. Аввал аккаунт боғланган почта қутисининг хавфсизлигини тикланг, чунки у очиқ қолса, ҳужумчи паролни қайта тиклаб олади. Сўнгра регистратор ёки хизмат кўрсатувчининг қўллаб-қувватлаш бўлимига мурожаат қилинг ва эгаликни тасдиқловчи ҳужжатларни тайёрланг: компания гувоҳномаси, тўлов квитанциялари ва бошқалар. Шу билан бирга, мижоз ва ҳамкорларни вақтинча сайт ёки почта орқали келган сўровларга эҳтиёт бўлишга чақиринг.

Тиклангандан кейин ҳаммасини қайтадан кўриб чиқинг: NS серверлар, DNS ёзувлари, почта йўналтириш қоидалари, контакт маълумотлари ва кириш ҳуқуқига эга одамлар рўйхати. Ҳужумчилар баъзан кўзга ташланмайдиган кичик ўзгаришлар қолдиради, масалан қўшимча MX ёки TXT ёзуви. Бу босқични охиригача бажариш кейинги ҳужумнинг олдини олади.

Ўхшаш мақолалар

⏳ Домен трансферидаги 60 кунлик чеклов: қачон қўлланади ва қандай режалаштирилади 🪪 .uz домен учун контакт ва паспорт текшируви: нима учун керак 📮 SPF 10 та lookup лимити: permerror ва унинг ечими 🌱 Янги домен Google'да қачон чиқа бошлайди: индексация ва "sandbox" ҳақида
🌐 Тил
🇺🇿 O'zbek 🇺🇿 Ўзбек ✓ 🇷🇺 Русский 🇬🇧 English