Köpçilik kompaniya bitta domen bilan boşlaydi, lekin yillar ötib bu son sezilmay ösib boradi. Reklama kampaniyasi uçun alohida nom olinadi, yangi mahsulotga öz domeni kerak böladi, himoya uçun .com varianti va xato yozilgan nomlar röyxatdan ötkaziladi. Bir kun kelib ma'lum böladiki, kompaniyada ön beşta domen bor, ularning bir qismi sobiq xodimning şaxsiy akkauntida, bir qismining muddati qaçon tugaşini heç kim bilmaydi. Domen portfelini boşqariş aynan şunday tartibsizlikning oldini oliş uçun kerak.
Portfel nimadan iborat böladi
Domen portfeli deganda kompaniyaga tegişli barça domen nomlari va ular bilan boğliq ma'lumotlar tuşuniladi. Bunga asosiy sayt domeni, korporativ poçta işlaydigan domen, mahsulot yoki aksiya uçun olingan qöşimça nomlar va faqat himoya uçun saqlanayotgan variantlar kiradi. Har bir domenning öz vazifasi bor va bu vazifa aniq yozib qöyilmasa, keyinroq qaysi domen muhim, qaysi biri ortiqça ekanini ajratiş qiyinlaşadi.
Portfelni boşqariş faqat domenlar röyxatini saqlaş emas. Bu har bir nom uçun kim javobgar ekanini, qaçon uzaytirilişini, qaysi DNS serverlarga ulanganini va undan nima uçun foydalanilayotganini biliş demakdir. Şunda domen tasodifan öçib qolmaydi, xodim işdan ketganda kiriş huquqlari yöqolmaydi va har yili keraksiz nomlarga pul tölanmaydi.
Domen reyestrini yuritiş
Birinçi qadam barça domenlarni bitta jadvalga yiğişdir. Bu oddiy elektron jadval bölişi mumkin, muhimi u bitta joyda saqlansin va bir neçta mas'ul xodimga oçiq bölsin. Jadvalda kamida quyidagi ustunlar bölişi foydali:
| Ustun | Nima yoziladi |
|---|---|
| Domen | töliq nom, masalan misol.uz |
| Vazifasi | asosiy sayt, poçta, aksiya, himoya |
| Röyxatdan ötgan nomi | kompaniya yoki şaxs, kimning nomiga rasmiylaştirilgan |
| Tugaş sanasi | registratordagi aniq sana |
| DNS serverlar | domen qaysi NS serverlarga ulangan |
| Mas'ul | domenni kuzatadigan xodim va zaxira xodim |
| Qaror | uzaytiriş, yönaltiriş yoki voz keçiş |
Jadvaldagi ma'lumot haqiqatga mos ekanini vaqti-vaqti bilan tekşirib turiş kerak. Buning uçun buyruq qatoridagi oddiy vositalar yetarli: WHOIS orqali tugaş sanasi va registrator holati, dig orqali esa NS va MX yozuvlari köriladi. Bir neçta domenni birdaniga tekşiriş uçun kiçik skript yoziş mumkin:
for d in misol.uz misol.com misol-shop.uz; do
echo "== $d"
dig +short NS "$d"
dig +short MX "$d"
done
Domen kimning nomiga rasmiylaştirilgan
Portfel boşqaruvidagi eng köp uçraydigan va eng qimmatga tuşadigan xato domenni xodim yoki taşqi dasturçi nomiga röyxatdan ötkazişdir. Boşida bu qulay tuyuladi, çunki işni tezroq bajariş kerak edi. Ammo öşa odam işdan ketsa yoki aloqa uzilsa, kompaniya öz domenini qaytarib oliş uçun uzoq va noqulay jarayonni boşdan keçirişi mumkin. Şuning uçun barça muhim domenlar kompaniyaning öz nomiga rasmiylaştirilgani va kontakt ma'lumotlari dolzarb ekani tekşirilişi kerak.
Kontakt elektron poçtasi ham alohida e'tibor talab qiladi. Domen böyiça xabarnomalar, tugaş haqidagi eslatmalar va tasdiqlaş xatlari şu manzilga keladi. Agar u sobiq xodimning şaxsiy poçtasi bölsa, muhim xat heç kimga yetib bormaydi. Eng yaxşi yeçim domains@misol.uz kabi umumiy manzil oçib, uni bir neçta mas'ul xodimga yönaltirişdir.
Muddatlarni nazorat qiliş
Domen muddati tugab qolişi kutilmagan, lekin juda keng tarqalgan muammodir. Sayt oçilmay qoladi, poçta xatlarni qabul qilişni töxtatadi va mijozlar kompaniya yopilib qoldi deb öylaşi mumkin. Buning oldini olişning eng işonçli yöli avtomatik uzaytirişni yoqiş va hisobda yetarli mablağ borligini kuzatişdir. sayt.uz kabinetida har bir domen uçun avtomatik uzaytirişni yoqiş mumkin, bu esa bitta xodimning xotirasiga boğliqlikni kamaytiradi.
Avtomatik uzaytiriş bilan birga içki eslatma tizimi ham bölişi kerak. Masalan, jadvalda tugaşiga 60 kun qolgan domenlar ajralib körinadigan qilib belgilanadi va mas'ul xodim har oyning birinçi kunida röyxatni közdan keçiradi. Muhim domenlarni bir yilga emas, bir neça yilga uzaytiriş ham xavfni kamaytiradi, ayniqsa asosiy sayt va poçta işlaydigan nom uçun.
Kiriş huquqlari va xavfsizlik
Domen boşqaruv paneliga kiriş huquqi kompaniyaning eng qimmatli kalitlaridan biridir. Kim DNS yozuvlarini özgartira olsa, u saytni boşqa serverga yönaltirişi yoki poçtani öz qöliga olişi mumkin. Şuning uçun akkaunt paroli kuçli bölişi, iloji bölsa ikki bosqiçli tasdiqlaş yoqilişi va parolni bilgan odamlar soni minimal bölişi lozim. Xodim işdan ketganda uning kiriş huquqlari darhol bekor qilinişi va parol almaştirilişi kerak.
DNS özgarişlarini qayd etib boriş ham foydali odat. Har safar yozuv qöşilganda yoki özgartirilganda, kim, qaçon va nima uçun özgartirgani jadvalga yoki içki yozuvlarga kiritiladi. Biror narsa işlamay qolsa, bu tarix muammoning sababini tez topişga yordam beradi.
Amaliy misol: xususiy klinika
Toşkentdagi bir xususiy klinikani tasavvur qilaylik. Uning asosiy sayti misolklinika.uz, poçtasi ham şu domenda işlaydi. Yillar davomida laboratoriya natijalari uçun misollab.uz, bolalar bölimi aksiyasi uçun misolbolalar.uz va himoya maqsadida misolklinika.com olingan. Audit ötkazilganda ma'lum böldiki, aksiya domeni ikki yildan beri işlatilmaydi, laboratoriya domeni esa saytni yaratgan dasturçining nomiga rasmiylaştirilgan.
Klinika rahbariyati laboratoriya domenini kompaniya nomiga ötkazişni birinçi vazifa qilib belgiladi, çunki bu domen orqali bemorlar natijalarni köradi. Aksiya domeni asosiy saytga 301 yönaltirildi va bir yil kuzatildi: undan trafik deyarli kelmagani uçun keyingi uzaytirişdan voz keçildi. Himoya domeni esa saqlab qolindi va asosiy saytga yönaltirildi. Natijada portfel ixçamlaşdi, har bir nomning vazifasi va javobgari aniq böldi.
Qaçon domendan voz keçiş mumkin
Har bir domen har yili pul talab qiladi, şuning uçun portfelni muntazam qayta körib çiqiş kerak. Agar domen bir yildan ortiq vaqt davomida trafik keltirmasa, unga havolalar yöq bölsa va u brend himoyasi uçun muhim bölmasa, uni uzaytirmaslik mumkin. Ammo voz keçişdan oldin u qayerda işlatilganini tekşiring: eski bosma reklamalarda, vizitkalarda yoki hamkorlar saytlarida havola qolgan bölişi mumkin. Şuningdek, böşatilgan domenni boşqa birov olib, sizning eski mijozlaringizni çalğitişi ehtimolini ham hisobga oling.
Portfelni yiliga bir marta töliq körib çiqiş odatini kiriting. Bu uçraşuvda har bir domen böyiça uçta savolga javob beriladi: u hozir nima uçun kerak, kimning nomida va kimning nazoratida, va keyingi yili uni saqlaş zarurmi. Şu oddiy tartib domenlar bilan boğliq kutilmagan muammolarning aksariyatini oldindan bartaraf etadi.