Nameserverlarni özgartirganingizdan keyin sayt oçilmasa, birinçi örinda vahimaga tuşmaslik kerak. Köp hollarda sabab bitta: özgariş hali hamma joyga yetib bormagan. Ammo ba'zan muammo haqiqatan sozlamada böladi — yangi serverlarda zona yöq, A yozuvi notöğri, domen hostingga qöşilmagan yoki eski DNSSEC yozuvi qolib ketgan. Quyidagi röyxat muammoni tartib bilan, eng ehtimoliy sababdan boşlab aniqlaşga yordam beradi. Har bir bosqiçda buyruq natijasiga qarab keyingisiga ötasiz va köpinça 10–15 daqiqada aniq javob topiladi.
Belgiga qarab tezkor taşxis
Brauzer nima körsatayotgani sababni ança toraytiradi. Quyidagi jadval eng köp uçraydigan holatlarni jamlaydi:
| Brauzerda körinadigan holat | Ehtimoliy sabab |
|---|---|
| Eski sayt oçilyapti | Keş yoki özgariş hali tarqalmagan |
| «Sayt topilmadi», DNS_PROBE xatosi | Yangi zonada A yozuvi yöq, NS xato yozilgan yoki DNSSEC muammosi |
| Hosting provayderining standart sahifasi | Domen hosting akkauntiga qöşilmagan |
| Xavfsizlik ogohlantirişi (sertifikat) | Yangi serverda SSL hali berilmagan |
| 500 xatosi yoki baza ulaniş xatosi | DNS işlayapti, muammo saytning özida |
1. Özgariş reyestrga yetib borganmi
Birinçi navbatda reyestr domeningiz uçun qaysi nameserverlarni berayotganini aniqlang. Buning eng işonçli usuli — dig +trace, çunki u sörovni ildiz serverlardan boşlab özi kuzatadi va heç qanday keşga tayanmaydi. whois natijasida esa registratordagi joriy holat va domen statusi körinadi:
dig +trace maktab-misol.uz
whois maktab-misol.uz | grep -iE "name server|status|expir"
Agar trace hali eski nameserverlarni körsatsa, özgariş reyestrga tuşmagan yoki registrator panelida saqlanmagan. Kabinetda NS haqiqatan saqlanganini qayta tekşiring. Whois natijasida domen muddati tugagani yoki töxtatilgani körinsa, muammo umuman DNS da emas — domenni avval uzaytiriş kerak.
2. Nameserver nomlari töğri yozilganmi
Bitta harf xatosi butun domenni işdan çiqaradi. Kiritilgan har bir nameserver haqiqatan mavjudligini va IP manzilga ega ekanini tekşiring:
dig +short A ns1.provayder.uz
dig +short A ns2.provayder.uz
Javob böş bölsa, nom notöğri yozilgan. Şuningdek, eski va yangi provayder nameserverlari aralaşib qolmaganiga işonç hosil qiling: bunday holatda ba'zi foydalanuvçilarda sayt oçiladi, ba'zilarida yöq, va muammo tasodifiydek körinadi.
3. Yangi serverlarda zona bormi
Delegatsiya yangi serverlarga ötgan, lekin ularda domeningiz uçun zona yaratilmagan bölsa, rezolverlar javob ololmaydi. Bu holat «lame delegation» deb ataladi. Har bir nameserverdan töğridan-töğri sörang:
dig @ns1.provayder.uz maktab-misol.uz SOA
dig @ns2.provayder.uz maktab-misol.uz SOA
Javobning status qismiga qarang. NOERROR va SOA yozuvi bölsa, zona joyida. REFUSED yoki SERVFAIL çiqsa, domen yangi DNS xizmatiga qöşilmagan yoki nomida xato bor. Bu holatda hosting yoki DNS paneliga domenni qöşiş kerak.
4. A va www yozuvlari töğrimi
Zona bor, lekin unda saytga olib boradigan yozuvlar bölmasligi mumkin. Asosiy domen va www uçun alohida tekşiring, çunki köpçilik faqat bittasini qöşib, ikkinçisini unutadi:
dig @ns1.provayder.uz maktab-misol.uz A +short
dig @ns1.provayder.uz www.maktab-misol.uz +short
Qaytgan IP manzil hostingingiz serverining manzili bilan mos kelişi kerak. Agar eski serverning IP manzili körinsa, demak yozuvlar köçirilganda yangilanmagan.
5. Keşni tozalang va boşqa tarmoqdan tekşiring
DNS darajasida hammasi töğri bölsa, lekin sizda hali oçilmayotgan bölsa, eski javob kompyuter, brauzer yoki internet provayderi keşida saqlanib qolgan. Operatsion tizim keşini quyidagiça tozalaş mumkin:
# Windows
ipconfig /flushdns
# macOS
sudo dscacheutil -flushcache; sudo killall -HUP mDNSResponder
# Linux (systemd-resolved)
resolvectl flush-caches
Chrome brauzerining öz DNS keşi ham bor, uni chrome://net-internals/#dns sahifasida tozalaş mumkin. Eng oddiy tekşiruv esa saytni mobil internet orqali oçib köriş yoki ommaviy rezolverdan söraş: dig @8.8.8.8 maktab-misol.uz A +short va dig @1.1.1.1 maktab-misol.uz A +short. Agar ular töğri IP berayotgan bölsa, qolgan iş faqat kutişdir.
6. Domen hosting akkauntiga qöşilganmi
DNS töğri serverga yönaltirsa ham, server özi bu domenni tanimasa, standart sahifa yoki boşqa sayt oçiladi. DNS ni çetlab, sörovni töğridan-töğri server IP manziliga yuborib tekşiring (bu yerda 203.0.113.10 örniga hostingingiz IP manzilini yozing):
curl -I --resolve maktab-misol.uz:80:203.0.113.10 http://maktab-misol.uz/
curl -I --resolve maktab-misol.uz:443:203.0.113.10 https://maktab-misol.uz/
Javob töğri sayt sarlavhalarini qaytarsa, server tayyor va masala DNS keşida. Agar standart sahifa yoki 404 qaytsa, domen hosting panelida sayt sifatida qöşilmagan. sayt.uz mijozlari bunday holatda kabinet orqali domenni hosting xizmatiga biriktiradi.
7. SSL sertifikati hali berilmaganmi
Yangi serverda Let's Encrypt sertifikati faqat domen DNS orqali öşa serverga körsata boşlagandan keyin beriladi, çunki tasdiqlaş sörovi aynan şu manzilga keladi. Şu oraliqda brauzer «ulaniş xavfsiz emas» degan ogohlantiriş körsatişi mumkin. Agar saytda oldin HSTS yoqilgan bölsa, brauzer ogohlantirişni çetlab ötişga ham ruxsat bermaydi. Odatda tarqaliş tugagaç sertifikat avtomatik çiqadi, uni quyidagi buyruq bilan tekşiriş mumkin:
openssl s_client -connect maktab-misol.uz:443 -servername maktab-misol.uz </dev/null | openssl x509 -noout -subject -dates
8. Eski DNSSEC yozuvi qolmaganmi
Agar domen oldin DNSSEC bilan imzolangan bölsa, reyestrda DS yozuvi qoladi. Yangi provayder zonani imzolamasa, tekşiruvçi rezolverlar javobni soxta deb hisoblaydi va SERVFAIL qaytaradi. Bunda sayt ba'zi tarmoqlarda oçilib, ba'zilarida oçilmaydi:
dig DS maktab-misol.uz +short
dig @8.8.8.8 maktab-misol.uz A +dnssec
DS yozuvi mavjud bölsa-yu, yangi zona imzolanmagan bölsa, DS ni registratorda olib taşlaş yoki yangi provayderda DNSSEC ni yoqiş kerak.
Misol: Namangandagi maktab sayti
Namangandagi xususiy maktab saytini yangi hostingga köçirib, NS ni özgartirdi. Ertasi kuni ota-onalarning bir qismi saytni oçar, boşqalari esa «sayt topilmadi» xatosini körardi. Trace yangi nameserverlarni töğri körsatdi, zona ham joyida edi. Muammo dig DS buyruğida körindi: eski provayderda yoqilgan DNSSEC ning DS yozuvi reyestrda qolib ketgan edi. DNSSEC ni tekşiradigan provayderlar foydalanuvçilarida sayt oçilmasdi. DS yozuvi olib taşlangaç, bir neça soat içida muammo töliq yöqoldi.
Bu misol şuni körsatadiki, «kimdadir oçiladi, kimdadir yöq» holati har doim ham oddiy keş emas. Yuqoridagi röyxatni tartib bilan bosib ötsangiz, sabab qaysi bosqiçda ekanini aniq topasiz va keraksiz kutişga vaqt yöqotmaysiz.