Köpçilik domen egalari hosting provayderi bergan nameserverlardan foydalanadi va bu töğri yöl. Lekin ba'zan kompaniya öz domenida, masalan ns1.sizningdomen.uz va ns2.sizningdomen.uz körinişidagi şaxsiy nameserverlarni yuritişni xohlaydi. Odatda bu öz brendi ostida xizmat körsatadigan veb-studiyalar va öz serverlariga ega taşkilotlar uçun dolzarb. Bunday sxemani işga tuşirişning eng nozik nuqtasi glue yozuvlardir: ularsiz domen umuman oçilmaydi.
Nima uçun oddiy NS yozuvi yetarli emas
Tasavvur qiling, siz sizningdomen.uz uçun nameserver sifatida ns1.sizningdomen.uz ni körsatdingiz. Dunyodagi biror rezolver saytingiz manzilini bilmoqçi bölsa, avval .uz zonasiga murojaat qiladi va «bu domenning nameserveri ns1.sizningdomen.uz» degan javob oladi. Endi rezolver ns1 ning IP manzilini bilişi kerak, buning uçun esa yana öşa sizningdomen.uz zonasiga, ya'ni aynan hozir topa olmayotgan serverga murojaat qilişi lozim. Natijada aylana boğliqlik hosil böladi.
Glue yozuv aynan şu tugunni yeçadi. Bu yuqori darajadagi zonada, ya'ni .uz reyestrida saqlanadigan qöşimça A (va kerak bölsa AAAA) yozuv bölib, unda ns1.sizningdomen.uz ning IP manzili töğridan-töğri körsatiladi. Rezolver .uz serveridan NS javobini olganda, uning qöşimça qismida (ADDITIONAL bölimi) şu IP ham keladi va rezolver darhol sizning serveringizga murojaat qila oladi. Glue faqat nameserver nomi öşa domenning özida joylaşgan holatlarda kerak böladi. Agar siz nameserver sifatida boşqa domendagi nomni körsatsangiz, masalan provayderning serverlarini, glue talab qilinmaydi.
Boşlaşdan oldin nimalar tayyor bölişi kerak
Şaxsiy nameserver bu şunçaki çiroyli nom emas, balki doimiy işlaşi şart bölgan xizmat. Agar ikkala nameserveringiz ham öçib qolsa, domeningizdagi sayt ham, poçta ham, boşqa barça xizmatlar ham internetdan yöqoladi. Şu sababli quyidagilarni oldindan hal qilib qöying:
- kamida ikkita server, har biri doimiy (statik) ommaviy IP manzil bilan; ular imkon qadar turli tarmoqlarda yoki heç bölmaganda turli fizik maşinalarda joylaşgani ma'qul;
- har ikki serverda 53-port TCP va UDP böyiça taşqaridan oçiq bölişi;
- DNS server dasturi (eng keng tarqalgani BIND, şuningdek PowerDNS yoki Knot kabi muqobillar ham bor);
- domeningiz röyxatdan ötgan registrator panelida içki nameserver (host) yaratiş imkoniyati yoki texnik yordam orqali şu amalni bajariş yöli.
Misol: veb-studiya öz nameserverlarini işga tuşiradi
Toşkentdagi kiçik veb-studiya önlab mijozlariga sayt yasab beradi va mijozlarga «ns1.studiya-domeni» körinişidagi brendlangan nameserverlarni berişni xohlaydi. Studiyaning ikkita serveri bor: birinçisining IP manzili 203.0.113.10, ikkinçisiniki 198.51.100.20 (bu yerda hujjatlar uçun ajratilgan namunaviy manzillar işlatilmoqda, siz öz IP manzillaringizni qöyasiz). Iş tartibi quyidagiça: avval zona serverda sozlanadi, keyin registratorda glue yaratiladi va faqat oxirida domenning NS yozuvlari yangi nomlarga almaştiriladi.
1-qadam: zonani serverda tayyorlaş
Birinçi serverda BIND örnatilgan deb hisoblaymiz. Zona faylida nameserverlarning öz A yozuvlari bölişi şart va ulardagi IP manzillar keyinçalik registratorga kiritiladigan glue bilan aynan bir xil bölişi kerak:
$TTL 3600
@ IN SOA ns1.sizningdomen.uz. admin.sizningdomen.uz. (
2026110401 ; serial
3600 ; refresh
900 ; retry
1209600 ; expire
300 ) ; minimum
IN NS ns1.sizningdomen.uz.
IN NS ns2.sizningdomen.uz.
ns1 IN A 203.0.113.10
ns2 IN A 198.51.100.20
@ IN A 203.0.113.10
www IN CNAME sizningdomen.uz.
Zonani BIND konfiguratsiyasiga qöşamiz va ikkinçi serverga zona nusxasini olişga ruxsat beramiz. Avtoritativ serverda rekursiyani öçirib qöying, aks holda u hujumlarda vosita bölib qolişi mumkin:
options {
recursion no;
};
zone "sizningdomen.uz" {
type master;
file "/etc/bind/db.sizningdomen.uz";
allow-transfer { 198.51.100.20; };
also-notify { 198.51.100.20; };
};
Ikkinçi serverda şu zona type slave; (yangi BIND versiyalarida type secondary;) sifatida, masters { 203.0.113.10; }; körsatmasi bilan e'lon qilinadi. Özgarişlarni qöllaşdan oldin sintaksisni tekşiring va xizmatni qayta yuklang:
named-checkconf
named-checkzone sizningdomen.uz /etc/bind/db.sizningdomen.uz
sudo rndc reload
2-qadam: registratorda glue yaratiş
Endi registrator tomonida ns1.sizningdomen.uz va ns2.sizningdomen.uz nomli içki nameserverlarni (ularni köpinça «host», «child nameserver» yoki «röyxatdan ötgan nameserver» deb ataşadi) yaratib, har biriga IP manzilini kiritasiz. Ba'zi panellarda buning uçun alohida bölim bor, ba'zilarida esa bu texnik yordam orqali bajariladi. sayt.uz'da domen sahifasidagi NS bölimida öz domeningizdagi nameserver nomini yozsangiz, uning IP manzili uçun maydon çiqadi va glue yozuv şu yerning özida yaratiladi. Bu yozuvlar .uz reyestriga yuboriladi va aynan ular glue bölib xizmat qiladi.
3-qadam: domenning NS yozuvlarini almaştiriş
Glue yaratilganidan keyingina domen sozlamalarida nameserverlarni yangi nomlarga özgartiring. Ketma-ketlik muhim: agar avval NS almaştirilsa-yu, glue hali mavjud bölmasa, reyestr bunday nomlarni qabul qilmasligi yoki domen bir muddat oçilmay qolişi mumkin. Ayrim reyestrlar delegatsiyadan oldin serverlar haqiqatan javob berayotganini ham tekşiradi.
Natijani dig bilan tekşiriş
Hammasi töğri işlayotganini körişning eng işonçli yöli dig buyruği. Avval .uz zonasining serverlarini aniqlaymiz, keyin ulardan biriga töğridan-töğri, rekursiyasiz sörov yuboramiz. Javobning AUTHORITY qismida NS yozuvlaringiz, ADDITIONAL qismida glue manzillari körinadi:
dig NS uz. +short
dig @<uz-server-nomi> sizningdomen.uz NS +norec
dig @203.0.113.10 sizningdomen.uz SOA +norec
dig +trace sizningdomen.uz
Uçinçi buyruq javobida flags qatorida aa belgisi bölişi kerak, bu serveringiz zona uçun avtoritativ javob berayotganini bildiradi. Tekşiruvni ikkinçi server bilan ham takrorlab, SOA serial raqamlari bir xil ekanini soliştiring.
Köp uçraydigan xatolar
Eng keng tarqalgan muammo bu glue'dagi IP bilan zona içidagi A yozuvning bir-biriga mos kelmasligi. Bunday holatda turli rezolverlar turliça xulq körsatadi: biri glue'ga işonadi, boşqasi zonadagi yozuvni oladi va xatolarni tutib oliş juda qiyinlaşadi. Server IP manzili özgarganda ikki joyni birdek yangilang.
Ikkinçi xato serial raqamini oşirmaslik. Zona fayliga özgartiriş kiritib, serialni avvalgidek qoldirsangiz, ikkinçi server yangi nusxani olmaydi va eski ma'lumot bilan javob berişda davom etadi. Uçinçi xato esa nameserver yaratilgan domenni öçiriş yoki muddatini ötkazib yuborişdir: agar bu nameserverlardan boşqa domenlar ham foydalanayotgan bölsa, ular ham birdaniga işlamay qoladi. Şuning uçun nameserverlar joylaşgan asosiy domenni uzoq muddatga uzaytirib qöyiş va avto-uzaytirişni yoqiş oqilona.
Şaxsiy nameserver sizga haqiqatan kerakmi
Öz nameserverlarini yuritiş monitoring, yangilanişlar, zaxira server va xavfsizlik böyiça doimiy mas'uliyatni anglatadi. Bitta sayt yoki kiçik biznes uçun bu odatda ortiqça murakkablik. Masalan, sayt.uz'da hosting yoki domen olgan mijozlar DNS yozuvlarini kabinet orqali boşqaradi va serverlarni özi yuritişi şart emas. Şaxsiy nameserver esa köplab mijozlarga xizmat körsatadigan, öz infratuzilmasi va uni kuzatib boradigan mutaxassisi bor jamoalar uçun mantiqli tanlov hisoblanadi.