🔗
blog.cat.ssl

"Incomplete chain" xatosi: oraliq sertifikat yöq bölsa nima qiliş kerak

20.11.2026
← Barça maqolalar

Bu muammo köpinça ayyorona körinişda namoyon böladi. Sayt egasi yangi sertifikat örnatadi, kompyuterdagi Çrome'da saytni oçadi va qulf belgisini körib xotirjam böladi. Bir neça kundan keyin esa mijozlar telefonda sayt "xavfsiz emas" deb çiqayotganini, mobil ilova serverga ulana olmayotganini yoki tölov tizimi xabarnomalari kelmay qolganini aytadi. SSL tekşiruv xizmatlari esa "Chain issues: Incomplete" yoki "Extra download" degan ogohlantiriş körsatadi. Bularning barçasi bir sababga borib taqaladi: serverda oraliq sertifikat yetişmaydi.

Sertifikat zanjiri qanday tuzilgan

Sertifikat markazlari saytlarga sertifikatni özlarining ildiz sertifikati bilan töğridan-töğri imzolamaydi. Ildiz kaliti juda qimmatli bölgani uçun u xavfsiz joyda saqlanadi va faqat oraliq sertifikatlarni imzolaş uçun işlatiladi. Saytingiz sertifikatini esa aynan oraliq sertifikat imzolaydi. Natijada zanjir uç böğindan iborat böladi: sayt sertifikati, oraliq sertifikat va ildiz sertifikat. Ildiz sertifikatlar operatsion tizim va brauzerlarda oldindan örnatilgan, oraliq sertifikatlar esa örnatilmagan böladi, şuning uçun ularni server yuborişi şart.

Agar server faqat sayt sertifikatini yuborsa, mijoz qurilmasi uni imzolagan oraliq sertifikatni topa olmaydi va zanjirni ildizgaça boğlay olmaydi. Natijada sertifikat işonçsiz deb topiladi, garçi uning özi mutlaqo töğri bölsa ham.

Nega xato faqat ba'zi qurilmalarda çiqadi

Muammoni topişni qiyinlaştiradigan narsa şuki, kompyuter brauzerlari köpinça bu xatoni yaşiradi. Ba'zi brauzerlar sertifikat içidagi AIA maydonidan oraliq sertifikat manzilini öqib, uni özi yuklab oladi. Boşqalari esa ilgari boşqa saytlarda uçragan oraliq sertifikatlarni keşda saqlaydi. Şu sababli bir xil sayt sizning kompyuteringizda işlaydi, lekin yangi telefonda, eski Android qurilmasida yoki boşqa brauzerda xato beradi.

Dasturlar esa bunday "yordam" bermaydi. curl, Python, PHP, Java va mobil ilovalar odatda faqat server yuborgan zanjirga tayanadi. Şuning uçun API, webhook va tölov tizimi xabarnomalari kabi server-server aloqalari birinçi bölib işdan çiqadi. Masalan, Toşkentdagi onlayn gul dökoni tölov tizimidan keladigan tasdiqlaş sörovlarini qabul qila olmay qolişi mumkin, çunki tölov tizimi serveri dökon saytining sertifikatini tasdiqlay olmaydi. Buyurtmalar tölangan, lekin saytda "tölanmagan" bölib turadi.

Muammoni aniqlaş

Eng işonçli tekşiruv OpenSSL bilan serverga ulanib, u qança sertifikat yuborayotganini körişdir. Töğri sozlangan serverda röyxatda kamida ikkita sertifikat böladi: 0 s: qatorida saytingiz, 1 s: qatorida oraliq sertifikat. Agar faqat 0 raqamli sertifikat körinsa va natija kodi 0 emas, balki 20 yoki 21 bölsa, zanjir töliq emas.

echo | openssl s_client -connect example.uz:443 -servername example.uz -showcerts 2>/dev/null \
  | grep -E '^ *[0-9] s:|i:|Verify return code'

# Zanjir to'liq bo'lmasa:
#  0 s:CN = example.uz
#    i:C = US, O = Let's Encrypt, CN = R11
# Verify return code: 21 (unable to verify the first certificate)

Xuddi şu muammoni curl ham körsatadi. U brauzer kabi oraliq sertifikatni özi yuklab olmaydi, şuning uçun server-server aloqalarida nima sodir bölişini yaxşi aks ettiradi.

curl -sS -o /dev/null https://example.uz/
# curl: (60) SSL certificate problem: unable to get local issuer certificate

Töliq zanjir faylini tayyorlaş

Sertifikat markazidan sertifikat olganingizda, odatda bir neçta fayl beriladi: saytingiz sertifikati va oraliq sertifikat yoki "CA bundle" deb nomlangan fayl. Töliq zanjir uçun ularni bitta faylga birlaştiriş kerak. Tartib muhim: birinçi bölib sayt sertifikati, keyin oraliq sertifikatlar keladi. Ildiz sertifikatni qöşiş şart emas, çunki u mijoz qurilmasida allaqaçon bor va qöşimça hajmdan boşqa foyda bermaydi.

cat example.uz.crt intermediate.crt > fullchain.crt
grep -c 'BEGIN CERTIFICATE' fullchain.crt
openssl verify -untrusted intermediate.crt example.uz.crt

Ikkinçi buyruq faylda neçta sertifikat borligini körsatadi, uçinçisi esa sayt sertifikati haqiqatan ham şu oraliq sertifikat bilan imzolanganini tekşiradi. Agar fayllarni birlaştirgandan keyin ular orasida qator ajratuvçisi yöqolib, -----END CERTIFICATE----------BEGIN CERTIFICATE----- kabi bir qatorga yopişib qolsa, ular orasiga yangi qator qöşing, aks holda veb-server faylni öqiy olmaydi.

Nginx'da tuzatiş

Nginx'da alohida zanjir parametri yöq: ssl_certificate körsatilgan fayl sayt sertifikati va oraliq sertifikatlarni birga saqlaşi kerak. Eng köp uçraydigan xato aynan şu yerda böladi, ya'ni bu parametrga faqat sayt sertifikati yozilgan fayl körsatiladi. Faylni töliq zanjirga almaştirgandan keyin konfiguratsiyani tekşirib, Nginx'ni qayta yuklang.

server {
    listen 443 ssl;
    server_name example.uz www.example.uz;
    ssl_certificate     /etc/ssl/example.uz/fullchain.crt;
    ssl_certificate_key /etc/ssl/example.uz/private.key;
}

sudo nginx -t && sudo systemctl reload nginx

Apaçe'da tuzatiş

Apaçe 2.4.8 va undan yangi versiyalarda ham Nginx'dagidek töliq zanjir faylini SSLCertificateFile parametrida körsatiş tavsiya etiladi. Eski versiyalarda esa oraliq sertifikat alohida SSLCertificateChainFile parametri orqali ulanadi. Yangi versiyalarda bu parametr eskirgan hisoblanadi, lekin hamon işlaydi.

# Apache 2.4.8 va undan yangi
SSLCertificateFile    /etc/ssl/example.uz/fullchain.crt
SSLCertificateKeyFile /etc/ssl/example.uz/private.key

# Eski Apache versiyalari
SSLCertificateFile      /etc/ssl/example.uz/example.uz.crt
SSLCertificateChainFile /etc/ssl/example.uz/intermediate.crt

Certbot va Let's Encrypt fayllari

Certbot bir neçta fayl yaratadi va ular orasida adaşib qoliş oson. Köpinça qölda sozlangan serverda cert.pem fayli körsatilgan böladi, bu esa aynan töliq bölmagan zanjir degani. Veb-serverga har doim fullchain.pem faylini ulaş kerak.

# Certbot fayllari
/etc/letsencrypt/live/example.uz/cert.pem       # faqat sayt sertifikati
/etc/letsencrypt/live/example.uz/chain.pem      # faqat oraliq
/etc/letsencrypt/live/example.uz/fullchain.pem  # to'g'ri tanlov
/etc/letsencrypt/live/example.uz/privkey.pem    # yopiq kalit

Hosting panelida sertifikat örnatiş

Agar saytingiz sayt.uz hostingida bölsa va Let's Encrypt sertifikati panel orqali çiqarilgan bölsa, zanjir avtomatik töğri örnatiladi va bu muammo odatda uçramaydi. Tijorat sertifikatini qölda yuklaganda esa panelda sertifikat, yopiq kalit va zanjir uçun alohida maydonlar böladi. Oraliq sertifikat yoki CA bundle matnini aynan zanjir maydoniga joylaştiring, uni böş qoldirmang. Örnatgandan keyin yuqoridagi OpenSSL buyruği bilan natija kodi 0 ekanini tekşiring. Agar qiyinçilik bölsa, sayt.uz kabinetidan texnik yordamga murojaat qilişingiz mumkin.

Tuzatişdan keyin nimani tekşiriş kerak

Zanjir tuzatilgandan keyin tekşiruvni faqat öz kompyuteringiz brauzerida emas, curl yoki OpenSSL orqali ham qayta bajaring, çunki brauzer keşi sizni yana aldab qöyişi mumkin. Poçta serveri ham xuddi şu sertifikatdan foydalansa, 465 va 993-portlarni ham tekşiring, çunki ular köpinça alohida sozlanadi. Sertifikat keyingi safar yangilanganda yana töliq zanjir bilan örnatilişiga işonç hosil qiling, aks holda muammo bir yildan keyin qaytadan paydo böladi.

Öxşaş maqolalar

📧 mail.domen.uz uçun SSL: Outlook sertifikat ogohlantirişini qanday yöqotiş ⏳ Let's Encrypt limitlari: "too many certificates" xatosi va uni hal qiliş 📜 Certificate Transparency: SSL sertifikatlarning oçiq jurnali qanday işlaydi 🏢 Içki (intranet) saytlar uçun SSL: ofis tizimlarini qanday himoyalaş
🌐 Til
🇺🇿 O⁠'zbek 🇺🇿 Özbek (yangi) ✓ 🇺🇿 Ўзбек 🇷🇺 Русский 🇬🇧 English