Бу муаммо кўпинча айёрона кўринишда намоён бўлади. Сайт эгаси янги сертификат ўрнатади, компьютердаги Chrome'да сайтни очади ва қулф белгисини кўриб хотиржам бўлади. Бир неча кундан кейин эса мижозлар телефонда сайт "хавфсиз эмас" деб чиқаётганини, мобил илова серверга улана олмаётганини ёки тўлов тизими хабарномалари келмай қолганини айтади. SSL текширув хизматлари эса "Chain issues: Incomplete" ёки "Extra download" деган огоҳлантириш кўрсатади. Буларнинг барчаси бир сабабга бориб тақалади: серверда оралиқ сертификат етишмайди.
Сертификат занжири қандай тузилган
Сертификат марказлари сайтларга сертификатни ўзларининг илдиз сертификати билан тўғридан-тўғри имзоламайди. Илдиз калити жуда қимматли бўлгани учун у хавфсиз жойда сақланади ва фақат оралиқ сертификатларни имзолаш учун ишлатилади. Сайтингиз сертификатини эса айнан оралиқ сертификат имзолайди. Натижада занжир уч бўғиндан иборат бўлади: сайт сертификати, оралиқ сертификат ва илдиз сертификат. Илдиз сертификатлар операцион тизим ва браузерларда олдиндан ўрнатилган, оралиқ сертификатлар эса ўрнатилмаган бўлади, шунинг учун уларни сервер юбориши шарт.
Агар сервер фақат сайт сертификатини юборса, мижоз қурилмаси уни имзолаган оралиқ сертификатни топа олмайди ва занжирни илдизгача боғлай олмайди. Натижада сертификат ишончсиз деб топилади, гарчи унинг ўзи мутлақо тўғри бўлса ҳам.
Нега хато фақат баъзи қурилмаларда чиқади
Муаммони топишни қийинлаштирадиган нарса шуки, компьютер браузерлари кўпинча бу хатони яширади. Баъзи браузерлар сертификат ичидаги AIA майдонидан оралиқ сертификат манзилини ўқиб, уни ўзи юклаб олади. Бошқалари эса илгари бошқа сайтларда учраган оралиқ сертификатларни кешда сақлайди. Шу сабабли бир хил сайт сизнинг компьютерингизда ишлайди, лекин янги телефонда, эски Android қурилмасида ёки бошқа браузерда хато беради.
Дастурлар эса бундай "ёрдам" бермайди. curl, Python, PHP, Java ва мобил иловалар одатда фақат сервер юборган занжирга таянади. Шунинг учун API, webhook ва тўлов тизими хабарномалари каби сервер-сервер алоқалари биринчи бўлиб ишдан чиқади. Масалан, Тошкентдаги онлайн гул дўкони тўлов тизимидан келадиган тасдиқлаш сўровларини қабул қила олмай қолиши мумкин, чунки тўлов тизими сервери дўкон сайтининг сертификатини тасдиқлай олмайди. Буюртмалар тўланган, лекин сайтда "тўланмаган" бўлиб туради.
Муаммони аниқлаш
Энг ишончли текширув OpenSSL билан серверга уланиб, у қанча сертификат юбораётганини кўришдир. Тўғри созланган серверда рўйхатда камида иккита сертификат бўлади: 0 s: қаторида сайтингиз, 1 s: қаторида оралиқ сертификат. Агар фақат 0 рақамли сертификат кўринса ва натижа коди 0 эмас, балки 20 ёки 21 бўлса, занжир тўлиқ эмас.
echo | openssl s_client -connect example.uz:443 -servername example.uz -showcerts 2>/dev/null \
| grep -E '^ *[0-9] s:|i:|Verify return code'
# Занжир тўлиқ бўлмаса:
# 0 s:CN = example.uz
# i:C = US, O = Let's Encrypt, CN = R11
# Verify return code: 21 (unable to verify the first certificate)
Худди шу муаммони curl ҳам кўрсатади. У браузер каби оралиқ сертификатни ўзи юклаб олмайди, шунинг учун сервер-сервер алоқаларида нима содир бўлишини яхши акс эттиради.
curl -sS -o /dev/null https://example.uz/
# curl: (60) SSL certificate problem: unable to get local issuer certificate
Тўлиқ занжир файлини тайёрлаш
Сертификат марказидан сертификат олганингизда, одатда бир нечта файл берилади: сайтингиз сертификати ва оралиқ сертификат ёки "CA bundle" деб номланган файл. Тўлиқ занжир учун уларни битта файлга бирлаштириш керак. Тартиб муҳим: биринчи бўлиб сайт сертификати, кейин оралиқ сертификатлар келади. Илдиз сертификатни қўшиш шарт эмас, чунки у мижоз қурилмасида аллақачон бор ва қўшимча ҳажмдан бошқа фойда бермайди.
cat example.uz.crt intermediate.crt > fullchain.crt
grep -c 'BEGIN CERTIFICATE' fullchain.crt
openssl verify -untrusted intermediate.crt example.uz.crt
Иккинчи буйруқ файлда нечта сертификат борлигини кўрсатади, учинчиси эса сайт сертификати ҳақиқатан ҳам шу оралиқ сертификат билан имзоланганини текширади. Агар файлларни бирлаштиргандан кейин улар орасида қатор ажратувчиси йўқолиб, -----END CERTIFICATE----------BEGIN CERTIFICATE----- каби бир қаторга ёпишиб қолса, улар орасига янги қатор қўшинг, акс ҳолда веб-сервер файлни ўқий олмайди.
Nginx'да тузатиш
Nginx'да алоҳида занжир параметри йўқ: ssl_certificate кўрсатилган файл сайт сертификати ва оралиқ сертификатларни бирга сақлаши керак. Энг кўп учрайдиган хато айнан шу ерда бўлади, яъни бу параметрга фақат сайт сертификати ёзилган файл кўрсатилади. Файлни тўлиқ занжирга алмаштиргандан кейин конфигурацияни текшириб, Nginx'ни қайта юкланг.
server {
listen 443 ssl;
server_name example.uz www.example.uz;
ssl_certificate /etc/ssl/example.uz/fullchain.crt;
ssl_certificate_key /etc/ssl/example.uz/private.key;
}
sudo nginx -t && sudo systemctl reload nginx
Apache'да тузатиш
Apache 2.4.8 ва ундан янги версияларда ҳам Nginx'дагидек тўлиқ занжир файлини SSLCertificateFile параметрида кўрсатиш тавсия этилади. Эски версияларда эса оралиқ сертификат алоҳида SSLCertificateChainFile параметри орқали уланади. Янги версияларда бу параметр эскирган ҳисобланади, лекин ҳамон ишлайди.
# Apache 2.4.8 ва ундан янги
SSLCertificateFile /etc/ssl/example.uz/fullchain.crt
SSLCertificateKeyFile /etc/ssl/example.uz/private.key
# Эски Apache версиялари
SSLCertificateFile /etc/ssl/example.uz/example.uz.crt
SSLCertificateChainFile /etc/ssl/example.uz/intermediate.crt
Certbot ва Let's Encrypt файллари
Certbot бир нечта файл яратади ва улар орасида адашиб қолиш осон. Кўпинча қўлда созланган серверда cert.pem файли кўрсатилган бўлади, бу эса айнан тўлиқ бўлмаган занжир дегани. Веб-серверга ҳар доим fullchain.pem файлини улаш керак.
# Certbot файллари
/etc/letsencrypt/live/example.uz/cert.pem # фақат сайт сертификати
/etc/letsencrypt/live/example.uz/chain.pem # фақат оралиқ
/etc/letsencrypt/live/example.uz/fullchain.pem # тўғри танлов
/etc/letsencrypt/live/example.uz/privkey.pem # ёпиқ калит
Хостинг панелида сертификат ўрнатиш
Агар сайтингиз sayt.uz хостингида бўлса ва Let's Encrypt сертификати панел орқали чиқарилган бўлса, занжир автоматик тўғри ўрнатилади ва бу муаммо одатда учрамайди. Тижорат сертификатини қўлда юклаганда эса панелда сертификат, ёпиқ калит ва занжир учун алоҳида майдонлар бўлади. Оралиқ сертификат ёки CA bundle матнини айнан занжир майдонига жойлаштиринг, уни бўш қолдирманг. Ўрнатгандан кейин юқоридаги OpenSSL буйруғи билан натижа коди 0 эканини текширинг. Агар қийинчилик бўлса, sayt.uz кабинетидан техник ёрдамга мурожаат қилишингиз мумкин.
Тузатишдан кейин нимани текшириш керак
Занжир тузатилгандан кейин текширувни фақат ўз компьютерингиз браузерида эмас, curl ёки OpenSSL орқали ҳам қайта бажаринг, чунки браузер кеши сизни яна алдаб қўйиши мумкин. Почта сервери ҳам худди шу сертификатдан фойдаланса, 465 ва 993-портларни ҳам текширинг, чунки улар кўпинча алоҳида созланади. Сертификат кейинги сафар янгиланганда яна тўлиқ занжир билан ўрнатилишига ишонч ҳосил қилинг, акс ҳолда муаммо бир йилдан кейин қайтадан пайдо бўлади.