Bu muammo ko'pincha ayyorona ko'rinishda namoyon bo'ladi. Sayt egasi yangi sertifikat o'rnatadi, kompyuterdagi Chrome'da saytni ochadi va qulf belgisini ko'rib xotirjam bo'ladi. Bir necha kundan keyin esa mijozlar telefonda sayt "xavfsiz emas" deb chiqayotganini, mobil ilova serverga ulana olmayotganini yoki to'lov tizimi xabarnomalari kelmay qolganini aytadi. SSL tekshiruv xizmatlari esa "Chain issues: Incomplete" yoki "Extra download" degan ogohlantirish ko'rsatadi. Bularning barchasi bir sababga borib taqaladi: serverda oraliq sertifikat yetishmaydi.
Sertifikat zanjiri qanday tuzilgan
Sertifikat markazlari saytlarga sertifikatni o'zlarining ildiz sertifikati bilan to'g'ridan-to'g'ri imzolamaydi. Ildiz kaliti juda qimmatli bo'lgani uchun u xavfsiz joyda saqlanadi va faqat oraliq sertifikatlarni imzolash uchun ishlatiladi. Saytingiz sertifikatini esa aynan oraliq sertifikat imzolaydi. Natijada zanjir uch bo'g'indan iborat bo'ladi: sayt sertifikati, oraliq sertifikat va ildiz sertifikat. Ildiz sertifikatlar operatsion tizim va brauzerlarda oldindan o'rnatilgan, oraliq sertifikatlar esa o'rnatilmagan bo'ladi, shuning uchun ularni server yuborishi shart.
Agar server faqat sayt sertifikatini yuborsa, mijoz qurilmasi uni imzolagan oraliq sertifikatni topa olmaydi va zanjirni ildizgacha bog'lay olmaydi. Natijada sertifikat ishonchsiz deb topiladi, garchi uning o'zi mutlaqo to'g'ri bo'lsa ham.
Nega xato faqat ba'zi qurilmalarda chiqadi
Muammoni topishni qiyinlashtiradigan narsa shuki, kompyuter brauzerlari ko'pincha bu xatoni yashiradi. Ba'zi brauzerlar sertifikat ichidagi AIA maydonidan oraliq sertifikat manzilini o'qib, uni o'zi yuklab oladi. Boshqalari esa ilgari boshqa saytlarda uchragan oraliq sertifikatlarni keshda saqlaydi. Shu sababli bir xil sayt sizning kompyuteringizda ishlaydi, lekin yangi telefonda, eski Android qurilmasida yoki boshqa brauzerda xato beradi.
Dasturlar esa bunday "yordam" bermaydi. curl, Python, PHP, Java va mobil ilovalar odatda faqat server yuborgan zanjirga tayanadi. Shuning uchun API, webhook va to'lov tizimi xabarnomalari kabi server-server aloqalari birinchi bo'lib ishdan chiqadi. Masalan, Toshkentdagi onlayn gul do'koni to'lov tizimidan keladigan tasdiqlash so'rovlarini qabul qila olmay qolishi mumkin, chunki to'lov tizimi serveri do'kon saytining sertifikatini tasdiqlay olmaydi. Buyurtmalar to'langan, lekin saytda "to'lanmagan" bo'lib turadi.
Muammoni aniqlash
Eng ishonchli tekshiruv OpenSSL bilan serverga ulanib, u qancha sertifikat yuborayotganini ko'rishdir. To'g'ri sozlangan serverda ro'yxatda kamida ikkita sertifikat bo'ladi: 0 s: qatorida saytingiz, 1 s: qatorida oraliq sertifikat. Agar faqat 0 raqamli sertifikat ko'rinsa va natija kodi 0 emas, balki 20 yoki 21 bo'lsa, zanjir to'liq emas.
echo | openssl s_client -connect example.uz:443 -servername example.uz -showcerts 2>/dev/null \
| grep -E '^ *[0-9] s:|i:|Verify return code'
# Zanjir to'liq bo'lmasa:
# 0 s:CN = example.uz
# i:C = US, O = Let's Encrypt, CN = R11
# Verify return code: 21 (unable to verify the first certificate)
Xuddi shu muammoni curl ham ko'rsatadi. U brauzer kabi oraliq sertifikatni o'zi yuklab olmaydi, shuning uchun server-server aloqalarida nima sodir bo'lishini yaxshi aks ettiradi.
curl -sS -o /dev/null https://example.uz/
# curl: (60) SSL certificate problem: unable to get local issuer certificate
To'liq zanjir faylini tayyorlash
Sertifikat markazidan sertifikat olganingizda, odatda bir nechta fayl beriladi: saytingiz sertifikati va oraliq sertifikat yoki "CA bundle" deb nomlangan fayl. To'liq zanjir uchun ularni bitta faylga birlashtirish kerak. Tartib muhim: birinchi bo'lib sayt sertifikati, keyin oraliq sertifikatlar keladi. Ildiz sertifikatni qo'shish shart emas, chunki u mijoz qurilmasida allaqachon bor va qo'shimcha hajmdan boshqa foyda bermaydi.
cat example.uz.crt intermediate.crt > fullchain.crt
grep -c 'BEGIN CERTIFICATE' fullchain.crt
openssl verify -untrusted intermediate.crt example.uz.crt
Ikkinchi buyruq faylda nechta sertifikat borligini ko'rsatadi, uchinchisi esa sayt sertifikati haqiqatan ham shu oraliq sertifikat bilan imzolanganini tekshiradi. Agar fayllarni birlashtirgandan keyin ular orasida qator ajratuvchisi yo'qolib, -----END CERTIFICATE----------BEGIN CERTIFICATE----- kabi bir qatorga yopishib qolsa, ular orasiga yangi qator qo'shing, aks holda veb-server faylni o'qiy olmaydi.
Nginx'da tuzatish
Nginx'da alohida zanjir parametri yo'q: ssl_certificate ko'rsatilgan fayl sayt sertifikati va oraliq sertifikatlarni birga saqlashi kerak. Eng ko'p uchraydigan xato aynan shu yerda bo'ladi, ya'ni bu parametrga faqat sayt sertifikati yozilgan fayl ko'rsatiladi. Faylni to'liq zanjirga almashtirgandan keyin konfiguratsiyani tekshirib, Nginx'ni qayta yuklang.
server {
listen 443 ssl;
server_name example.uz www.example.uz;
ssl_certificate /etc/ssl/example.uz/fullchain.crt;
ssl_certificate_key /etc/ssl/example.uz/private.key;
}
sudo nginx -t && sudo systemctl reload nginx
Apache'da tuzatish
Apache 2.4.8 va undan yangi versiyalarda ham Nginx'dagidek to'liq zanjir faylini SSLCertificateFile parametrida ko'rsatish tavsiya etiladi. Eski versiyalarda esa oraliq sertifikat alohida SSLCertificateChainFile parametri orqali ulanadi. Yangi versiyalarda bu parametr eskirgan hisoblanadi, lekin hamon ishlaydi.
# Apache 2.4.8 va undan yangi
SSLCertificateFile /etc/ssl/example.uz/fullchain.crt
SSLCertificateKeyFile /etc/ssl/example.uz/private.key
# Eski Apache versiyalari
SSLCertificateFile /etc/ssl/example.uz/example.uz.crt
SSLCertificateChainFile /etc/ssl/example.uz/intermediate.crt
Certbot va Let's Encrypt fayllari
Certbot bir nechta fayl yaratadi va ular orasida adashib qolish oson. Ko'pincha qo'lda sozlangan serverda cert.pem fayli ko'rsatilgan bo'ladi, bu esa aynan to'liq bo'lmagan zanjir degani. Veb-serverga har doim fullchain.pem faylini ulash kerak.
# Certbot fayllari
/etc/letsencrypt/live/example.uz/cert.pem # faqat sayt sertifikati
/etc/letsencrypt/live/example.uz/chain.pem # faqat oraliq
/etc/letsencrypt/live/example.uz/fullchain.pem # to'g'ri tanlov
/etc/letsencrypt/live/example.uz/privkey.pem # yopiq kalit
Hosting panelida sertifikat o'rnatish
Agar saytingiz sayt.uz hostingida bo'lsa va Let's Encrypt sertifikati panel orqali chiqarilgan bo'lsa, zanjir avtomatik to'g'ri o'rnatiladi va bu muammo odatda uchramaydi. Tijorat sertifikatini qo'lda yuklaganda esa panelda sertifikat, yopiq kalit va zanjir uchun alohida maydonlar bo'ladi. Oraliq sertifikat yoki CA bundle matnini aynan zanjir maydoniga joylashtiring, uni bo'sh qoldirmang. O'rnatgandan keyin yuqoridagi OpenSSL buyrug'i bilan natija kodi 0 ekanini tekshiring. Agar qiyinchilik bo'lsa, sayt.uz kabinetidan texnik yordamga murojaat qilishingiz mumkin.
Tuzatishdan keyin nimani tekshirish kerak
Zanjir tuzatilgandan keyin tekshiruvni faqat o'z kompyuteringiz brauzerida emas, curl yoki OpenSSL orqali ham qayta bajaring, chunki brauzer keshi sizni yana aldab qo'yishi mumkin. Pochta serveri ham xuddi shu sertifikatdan foydalansa, 465 va 993-portlarni ham tekshiring, chunki ular ko'pincha alohida sozlanadi. Sertifikat keyingi safar yangilanganda yana to'liq zanjir bilan o'rnatilishiga ishonch hosil qiling, aks holda muammo bir yildan keyin qaytadan paydo bo'ladi.